Futboldagi özbek işi. Hakamlar kim bilan kelişişgan?

Birinçidan, qoidabuzarlik maydon içida emas, taşqarisida, ya'ni bir guruh şaxslar örtasida kelişuv amalga oşib, korrupsiya yuzaga kelmoqda. Bu holatda hakamlar jinoyat kodeksi asosida ham tergov qilinişi kerak emasmi?

Ikkinçidan, mantiqan, «kelişuv» degani faqat bir tomonlama bölmaydi. Xöp, hakam kimlar bilandir kelişib, öyinlar natijasiga ta'sir körsatgan ekan, öşa odamlar kim? Iştirokçi klub murabbiyi yoki rahbarlarimi? Futbolçilarmi? Yoki futbol muxlislarimi?

Ya'ni kelişuv ikki tomonlama sodir böladigan akt, u holda, nega ikkinçi tomondagilar oşkor qilinmayapti, ular nega jazolanmayapti? Agar rostdan ham korrupsion kelişuv asosida futbol öyini natijasiga ta'sir körsatilgani aniqlansa —

1. öşa öyinlar natijasi bekor qilinib, iştirokçi klublar ham jazolanişi;
2. kelişuvning barça iştirokçi şaxslari tergovga oşirilib, gumonlanuvçiga aylanişlari kerak emasmi?

Hozirgi holat, xuddi bir aralaşuv bilan öyinni «Paxtakor»ga bergani aytilib, «Metallurg» murabbiyi Mirsodiqov futboldan çetlatilgani, ammo keyinçalik, öşa aralaşuv iştirokçilari ham, uç oçkoga ega bölgan «Paxtakor» ham öz holida qolib, çempion sifatida qolgan holatni eslatmaydimi?

Oçiqdan oçiq, hakamni sotib oliş orqali öyinga ta'sir ötkaziş uyoqda tursin, şunçaki öyinlarga «qulay» hakamlarni tayinlaş borasida iş olib borgani uçun Luçiano Mojji va yana bir qator funksionerlar qamalgani, «Yuventus» esa umuman ikki mavsumdagi çempionlikdan mahrum qilinib, quyi ligaga tuşirib yuborilgani yodimizdan çiqqani yöq. Yoki «Fenerbahçe» prezidenti Aziz Yildirim hakamlar bilan kelişib, öyin natijasini hal qilişga urinişda ayblanib, uç yarim yilga qamalgani-çi? Töğri, keyinçalik Yildirim oqlandi, ammo korrupsiya borligining özi mavzuni futbol doirasidan taşqariga çiqaradi va har doim bunday holatlarda jinoiy iş oçilib, tergov organlariga topşiriladi.

Hatto Portugaliyada asr boşlarida bölib ötgan korrupsion mojaroda, hakamlarning maydonda bir jamoaga yon bosişlari kuzatilmagan, vaziyat ungaça yetib bormagan, lekin öyin taşqarisida pul oldi-berdi işlari isbotlangani uçun bir qator şaxslarga nisbatan jinoiy işlar oçilgan.

Uzoqqa bormaylik.

«Biz bir yil bir yarim yil vaqt mobaynida kelişilgan öyinlarda, totalizatorda iştirok etgan qirqdan ziyod futbolçilarni aniqlaganmiz. Çetlaştirdik. Bular Pro Liga yoki birinçi ligada, ana endi, hozir aytaman, Superligadayam boşlanadi. Italiyaning 2006 yildagi yöliga ötiş kerak. Özbek futboli şunga yetib keldi. Qaçondir tozalaniş kerak. Şuning uçun haqiqiy ogohlantiriş böldi, hammasiga qöl qöydirib, protokolini olib keldik. U yerda aynan «jinoiy javobgarlik» degan band bor. Hammamizning oilamiz bor, ularga halol luqma yediramiz, töğrimi? Masalan, futboldan çetlaştirilib yaşaş mumkin, boşqa iş qiliş mumkin, ammo endi, arzimagan harom işlarni deb, prokuratura va sudlarga qatnab yurişni kim öziga ravo köradi? Heç kim. Mana şu narsa Özbekiston Futbol Assotsiatsiyasi prezidenti nomidan hammaga yetkazildi», — bu sözlarni 2020 yilning iyun oyida PFL direktori Diyor Imomxöjayev «Sport» kanaliga bergan intervyusida aytgandi.

Xulosa qilsak, ÖFAning bayonotida, umuman mana şu yuzaga kelgan vaziyatda uçta öta muhim masala qalqib çiqmoqda.

Bir – agar hakamlarning öyin natijasiga ta'sir qiluvçi kelişuvlarda iştirok etgani aniqlangan bölsa, ularga futboldan çetlatişdan taşqari jinoiy iş ham oçiladimi? Qonun böyiça ham, qoida böyiça ham iş oçilişi kerak, buni yuqorida körib çiqdik, xöş, u holda, ÖFA tegişli materiallarni suriştiruv uçun tergov organlariga taqdim etdimi? Nega bu haqida ma'lumotlar oşkor qilinmayapti? Xöp, Qosimovning işi keça xabar berilgan yangi holat bölsa, yuqorida tilga olingan uç nafar hakam jazolanganiga qariyb ikki oy böldi.

Ikki – kelişgan hakamlar kim bilan kelişişgan, ya'ni kelişuvning narigi tomoni kim va ularga qanday çoralar körilişi közda tutilgan? Nega klublar yoki boşqa funksionerlar haqida ma'lumot berilmayapti? Agar hakamlar hozirça futbol reglamenti böyiça, ya'ni futboldan çetlatiş va ÖFAga jarima tölab qutulib qolayotgan bölsa, xöp, barça tizgin ÖFAning qölida deb qabul qilgan taqdirimizda ham, nega hakamlardan taşqari, boşqa iştirokçilar jazolanmayapti?

Uç – öyinlar natijasiga ta'sir qilgan hakam e'tirof etilyapti-yu, öşa öyin natijasi öz kuçida qolyapti? Hakam öyin paytida har qança qöpol xatoga yöl qöyib, öşa qarorlar öyin natijasiga har qança ta'sir qilsa ham, bu holat XATO natijasida yuzaga kelgani uçun öyin natijasi şundoq qoladi. Ammo agar bu qarorlar oldindan amalga oşirilgan kelişuv oqibatida ataylab qabul qilingani isbotlansa, öyin natijasi haqiqiy emas deb topilişi kerak. Demak, öşa ta'sir etilgan öyinlar yuzasidan kattaroq tekşiruv ötkazilişi va natijalar bekor qilinib, çempionat sovrindorlari qaytadan körib çiqilişi kerak emasmi?

Bu savollarga tegişliça javoblar berilişi lozim deb öylayman. Aks holda, nafaqat futbolimizda biror narsa özgarayotgani haqidagi fikrlardagi asos yöqoladi, balki jinoyatçi hakamlar bilan kelişgan klublarimiz iştirokida öyinlarni, ya'ni umuman özbek futbolini tomoşa qiliş uçun sabab ham qolmaydi.

Qahramon Aslanov