Biz ko‘pincha biror narsa haqida ko‘p gapirilayotganini, qonun, farmon yoki qaror qabul qilinayotganini, qandaydir tuzilmalar tashkil etilayotganini, ularga tegishli kampaniyabozlikni go‘yo shu bilan muammolar hal bo‘lib qoladiganday qabul qilamiz, do‘ppimizni osmonga otamiz, kimlarningdir otini turlash-tuslashga tushib ketamiz.
Biroq oradan 30 yil o‘tib qarasakki, hech narsa o‘zgarmabdi: hammom ham o‘sha-o‘sha, tos ham o‘sha-o‘sha.
Agar qonun yoki farmon qabul qilinishi bilan ish bitganda, davlat tiliga 2005 yilda, lotin alifbosiga esa 2010 yilda to‘liq o‘tib ketgan bo‘lar edik. Shuning uchun kampaniyabozlikka ishonmasdan, haqqimizni talab qilmas ekanmiz, bundan keyin ham vaziyat o‘zgarishi qiyin. Bu – masalaning faqat o‘zimizga tegishli bir jihati, xolos.
Undan ham kam bo‘lmagan yana bir tashqi ta'sir omili bor. U ham bo‘lsa, Rossiyada neoimperialistlar qayta bosh ko‘tarayotgani va jon-jahdi bilan sobiq SSSRni tiklashga urinayotganidir. Buning uchun Moskva «arsenali»dagi barcha vositalar ishga solinmoqda: qo‘shni respublikalar hududi Rossiyaniki deb da'vo qilinmoqda, «russentrizm» yo‘rig‘iga yurmayotganlarga har xil iqtisodiy bosimlar o‘tkazilmoqda (Moldova, Gruziya, qisman O‘zbekiston), til siyosati masalasida ularning ichki ishlariga aralashilmoqda (Ukraina, Moldova, O‘zbekiston).
Yaqindagina kuzatilgan pomidorga taqiq yoki rus siyosatchilari hadeb O‘zbekistonni Yevrosiyo iqtisodiy ittifoqiga kirishga undayotgani – bunday xatti-harakatlarning ko‘rinishlaridir.
Yana shuni ham qayd etish joizki, yangi mustaqil respublikalarda neoimperialistlarning bu ochko‘z talablariga «labbay» deb javob beradigan sovetparastlar ham, hokimiyatda qolish uchun Moskvaga yon berishga tayyor siyosatchilar ham, afsuski, istagancha topiladi.
Bundan 3–4 yil oldin Rossiyaning o‘z ta'biri bilan aytganda, ismi o‘zbek bo‘lgan «chet el agentlari»ning ushbu mamlakat tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrovning O‘zbekistonga safari oldidan rus tilining maqomini oshirish talabini o‘zbek hukumati oldiga qo‘yishni so‘rab qilgan murojaatini eslaylik.
Eng achinarlisi, so‘nggi paytlarda til masalasida ham yon berish, ya'ni rus tilini ikkinchi rasmiy til sifatida saqlab qolish, ayrim atamalarni Kremlga yoqish uchun ruschalashtirish, milliy til davlat tili sanalgan mamlakatlarda rus tilining qo‘llanish doirasini kengaytirishga urinish, possovet respublikalari rahbarlarining nafaqat chet mamlakatlar vakillari bilan rus tili orqali muzokara qilish, hatto o‘z xalqiga ruscha murojaat qilish hollari ham uchramoqda. Bu tamoyilga aylanib ketayotgani yomon.
Shuning uchun tez orada davlat tili haqidagi qonun yangi tahrirda qabul qilinib, uning talablarini buzganlik uchun tegishli javobgarlik choralari aniq belgilanib, issig‘ida lotin alifbosiga o‘tib ketilmasa, hozirgi ikki alifboli sharmandali holat uzoq saqlanib qolaveradi, chunki so‘nggi yillarda Rossiyaning possovet makoni, xususan, Markaziy Osiyo respublikalariga bosimi tobora ortib bormoqda. Modomiki, hukumat O‘zbekistonning YeOIIga kirishi yuzasidan Rossiya bosimiga javoban tilni rivojlantirish haqida hujjatlar qabul qilib, Vazirlar Mahkamasi qoshida Davlat tilini rivojlantirish departamentini tuzgan ekan, milliy tilni asrab qolish va rivojlantirish nafaqat millatning ko‘tarilishiga, qolaversa, neoimperialistlarning bosimiga qarshi turishga xizmat qilishiga ishongisi keladi odamning.
