Adliya vaziri: «Qaysi mamlakatda davlat organlariga xalqning ishonchi yuqori bo‘lsa, vaksinatsiya darajasi shuncha yuqori bo‘lyapti»

Adliya vazirining maslahatchisi Shahnoza Soatova vazir nutqidan ayrim muhim parchalarni keltirdi.

Unda aytilishicha, vazir ilmiy faoliyatning amaliyotga va bugungi kunga yetarli darajada bog‘liq emasligi, yuridik sohada yaratilayotgan ilmiy-tadqiqot ishlarining siyosiy-ijtimoiy hayotdan uzilib, tobora nazariylashib va yengillashib borayotganiga to‘xtalgan:

“Biz yer huquqi bo‘yicha katta qadamlarni qo‘ydik. Bu ishlar ilmiy jihatdan jiddiy tadqiq qilinishi lozim edi. Nima uchun yerga egalik huquqi berilmagan shu paytgacha? Umrbod egalik huquqi, mulk huquqi, foydalanish va ijara huquqi kabi tushunchalarni ochib beradigan ilmiy-ommabop maqolalar e'lon qilinmadi, izlanishlar yo‘q. Umuman, yerga egalik huquqini tarixiy kontekstda nazariya o‘laroq tadqiq qilish, yurtimizda yer islohotining istiqbolini prognozlash haqidagi ilmiy izlanishlarni ko‘rmadik”.

Tadqiqotlarda ilgari surilgan takliflar yetarlicha chuqur o‘ylanmagani va fundamental ahamiyatga ega takliflar ozligi haqida ham fikr bildirilgan:

“Masalan, jazoni ijro etish muassasalaridagi ayollar huquqlari bo‘yicha tadqiqotni olaylik. Bu borada muammolar ko‘p: muddatini o‘tab, muassasadan chiqqan ayollar bilan ishlash, ularning muammolarini o‘rganish, reabilitatsiya, adaptatsiyaga ko‘maklashish bo‘yicha qilinadigan ishlar ancha. Lekin ilmiy tadqiqot ishida muassasada jazo o‘tayotgan ayollarga “posilka” berish mexanizmlari haqida takliflar berilyapti. Shunday katta mavzuda shunday mayda takliflar berilyapti.

Ilmiy ishlar jiddiy mavzularda va chuqur tahliliy xarakterda bo‘lishi lozim. Bundan keyin bunaqa yengil-yelpi ilmiy ish qilish bo‘lmaydi. Endi alohida talablar va mexanizmlar ishlab chiqiladi. Olim nomiga loyiq bo‘lishi kerak PHD yoqlagan odam”.

Ilmiy yangiliklarning amaliyotga joriy etilishi bo‘yicha ko‘zbo‘yamachiliklar bo‘layotgani tanqid qilingan:

“Bu borada ko‘zbo‘yamachilik ko‘p. “Amaliyotga joriy etildi deb xat yozib bering, kerak edi”, deb xat qildirib olishadi. Bunaqasi ketmaydi. Amaliyotga joriy etish masalasiga unaqa fanatik yondashuv yaxshi emas. Amaliyotga joriy etilmasa, bu hali ishning ahamiyatini pasaytirmaydi. Masalan, qancha utopik asarlar bor, insoniyat tafakkurini o‘stirgan. Bugun joriy etilmasa ertaga, besh-o‘n yo undan ko‘p yillardan keyin joriy etilar. Asosiysi, bular yaxshi, ishlaydigan, foyda beradigan takliflar bo‘lishi lozim”.

Nazariyalarning amaliyotga bog‘lanishi yurisprudensiya sohasida nima uchun muhimligini vazir quyidagicha izohlagan:

“Nima uchun “Ayollar daftari”, “Temir daftar” kabi juda muhim ijtimoiy loyihalar bo‘yicha ayrim holatlarda shikoyatlar bor? Chunki fuqarolarni bu ro‘yxatlarga kiritish mezonlari va tartiblarini oxirigacha mukammal va obektiv mezonlar asosida shakllantirish jarayonida masalalar bor. Har qanday islohotlar samaradorligi huquqiy institutlarning samarali ishiga bog‘liq. Shu institutlarni ishlatishni to‘g‘ri yo‘lga qo‘yish, buning ilmiy asoslarini yaratish ustida ishlash kerak. Nazariyalar amaliyotga bog‘lanmasa, ulardan naf yo‘q”.

“Oson” talabalik va ta'lim mashaqqati haqida:

“Odamlar chet elga borib pul to‘lab universitetga kiryapti, o‘qishga bormayapti ham, bir yildan keyin bizdagi nufuzli universitetga o‘qishni ko‘chirib o‘qiyapti. Bu qancha o‘qib, bir ball, yarim ball yetmay o‘qishga kira olmaganlarga nisbatan adolatsizlik-ku. Keyin ayrim talabalar domlalar bilan baho talashib, uning ustidan yozib, shantaj qilib baho olib ketyapti. Unaqa bo‘lmaslik kerak. O‘qish bunchalik oson bo‘lmasligi kerak, unga kirgandan keyin mehnat qilib o‘qish lozim. Xorij universiteti talabalarini qarang, imtihonlarni topshirolmay, hatto orasida o‘z joniga qasd qilganlari ham bor. Biz unday darajaga olib borishni istamaymiz, ammo talaba va domlalar munosabati uyg‘un va muvozanatli bo‘lishi kerak. Talaba avvalo o‘qishi, keyin talab qilishi lozim”.

Darsliklar haqida:

“Darsliklar tili murakkab, bir jumlasi yarim betlik. Talaba uni o‘qib tushunmaydi, yodlaydi. Keyin tahlil qilmay, to‘tiqushdek qaytarib beradi. Bu ta'lim emas-da. Talaba asosiy bilimni darslikdan olishi kerak, ma'ruzalar yo‘naltiruvchi bo‘ladi. Bizga yangi va yaxshi darsliklar kerak. Yuridik darsliklar bo‘yicha inqiroz bor”.

Snos, davlatga ishonch, vaksinalar haqida:

“Snos masalasi xalqning davlat organlariga ishonchi va imijiga ta'sir qilmadi deya olamizmi? Odamlar bir-birini yoqish orqali muammoni hal qilishi – bu sivilizatsiyaning ortga ketishi edi. Buni nega o‘rganmaysizlar? Nega yuridik universitet domlalari bu boradagi huquqiy munosabatlarni o‘rganmaydi? Birovlarning mulkini olib qo‘yish tartibi, mexanizmlari va cheklovlar masalasini ilmiy o‘rgansa bo‘ladi-ku.

Xalqning davlat organlariga ishonchi naqadar muhimligini vaksinatsiya jarayonida ko‘rdik. Qayerda, qaysi mamlakatda davlatga xalqning ishonchi yuqori bo‘lsa, vaksinatsiya darajasi shuncha yuqori bo‘lyapti – bular o‘zaro to‘g‘ri proporsional. Bizda vaksinatsiya juda yaxshi ketyapti deb ayta olmaymiz, chunki odamlarda ishonchsizlik hamon mavjud (Boshqa davlatlardagidek bir xil vaksinalar keltirilayotgan bo‘lsa-da). Buning sabablari ham qonuniylik va huquqiylikning ta'minlanganiga bog‘liq. O‘rganish, tadqiqotlar bormi bu haqda?”

Ma'nan eskirgan mehnat qonunchiligi to‘g‘risida:

“Mehnat bo‘yicha muammolar ko‘p, takliflar kam. Mazmunan sovet davridagi Mehnat kodeksi ishlayapti haliyam. Uning talablarini, ya'ni qat'iy belgilangan ijtimoiy yuklamalarni bajara olmay, tadbirkorlar yashirin iqtisodiyotga o‘tib ketyapti. Mehnat qonunchiligi bugungi reallikdan ortda qolyapti, ishlamayapti shunga. Xodim uch oylab ishlamasa ham tadbirkor unga oyligining 70 foizini “bolnichniy” qilib to‘lab yuraverishi kerak. Pul topish oson emas, tadbirkor bunday ishlolmaydi. Natijada u ham o‘z qoidalarini yaratyapti: xodim ishga kirayotganidayoq bo‘shash haqida arizasi sanasini qo‘ydirmay yozib olyapti. Bu munosabatlarni zamonaviylashtirish kerak”.

Shu o‘rinda bir o‘qituvchi vazirga mavjud bir qator muammolarni aytgan:

“Qat'iyroq talab qo‘ygan domlalar ustidan talabalar rektorning botiga yozadi, bu domlalarga bosimni yuzaga keltiryapti. Mayli yozsin, ammo uning shikoyati komissiyada ko‘rilishi kerak.

Yana domlalar bilan muddatli mehnat shartnomasi amaliyotini to‘xtatish lozim. Bu xuddiki o‘qituvchini ishga olmasdan avval bo‘shashga ariza yozdirib olishdek gap. Chunki shartnoma muddati tugagach, domla bilan yana shartnoma tuziladimi, yo‘qmi noma'lum. Bu o‘qituvchilarning ertangi faoliyatga ishonchini kamaytiradi.

Shuningdek, o‘qituvchilar bilan konstruktiv muloqot maydoni yo‘q. Kengashga kirolmaymiz. Talabaning fikrini eshitadigan rektorning boti bor. Domlalarni eshitadigan yangi platforma ochish kerak.

Ta'lim sifatini nazorat qilish mexanizmi ham noto‘g‘ri. Talabalar o‘qituvchini baholayapti. O‘qituvchi talabaga past baho qo‘ysa, talaba ham past qo‘yyapti. Aslida ekspertlar darsni ko‘rib, eshitib baholashi kerak”.

Ma'lumot uchun, Toshkent davlat yuridik universitetining avvalgi rektori Rahim Hakimov shu yilning iyun oyida oliy va o‘rta maxsus ta'lim vazirining o‘rinbosari etib tayinlanganidan so‘ng, rektorlik lavozimi vakant bo‘lib turibdi.