Toğda topilgan skeletlar: sirli qotillik qanday foş qilingandi?
|18:00 / 09.01.2022136 47210 min
Fotokollaj: Kun.uzFotokollaj: Kun.uz
Sirli qöşaloq skelet
1993 yilning erta bahorida Tojikistonning Isfara şahridan taxminan 10 km masofada joylaşgan toğ bağridan çöponlar odam suyaklarini topib olişadi. Bu haqda darhol Isfara tuman içki işlar bölimiga xabar beriladi. Biroq suyaklar topilgan joyga yetib kelgan tojikistonlik tezkor xodimlar bu hudud qöşni Özbekiston Respublikasiga tegişli ekanini aniqlaydi. Şu tufayli, tartibga muvofiq Farğona viloyati Özbekiston tumani IIBga xabar beriladi.
Voqea joyiga viloyat prokurorining birinçi örinbosari, tuman prokurori, prokuror-kriminalist, prokuratura tergovçisi, sud-tibbiyot eksperti va IIB tezkor xodimlari zudlik bilan yetib boradi.
Tergov guruhi qiziq manzaraga duç keladi – Şörsuv aholi punktidan taxminan 14 km uzoqlikdagi toğ çöqqilari orasidagi qölbola qabr Tojikistonning Isfara tumani bilan çegara joyda qazilgan edi. Bu tergovni çalğitiş uçun qilinganmikan?
Yaqin orada aholi yaşaş punkti yöq bölib, Isfaraga qaraşli eng yaqin qişloq bu yerdan 7 km masofada joylaşgandi.
Qabr atrofidagi 10 kvadrat metr masofada odam qovurğalari soçilib yotar, qabrning özidan ham suyaklar çiqib turardi. Balki, yovvoyi hayvonlar hid olib, kömilgan joyni qazib taşlamaganida yopiqlik qozon yopiqligiça qolib ketarmidi...
Közdan keçiriş çoğida ikkita boş suyagi topildi.
Jasadlar çuqurlikka noodatiy usulda – xuddi öyin kartalaridagi figuralar kabi oyoqlari bir-birlariga uzatilgan holda kömilgandi.
Tabiiy ölimmi yoki qotillik?
Skeletlar ehtiyotkorlik bilan çuqurlikdan çiqarib olindi. Marhumlarning jinsini, yoşini, şaxsini, vafot etiş vaqti va sababi, dafn etiş vaqti kabilarga aniqlik kiritiş maqsadida ekspertiza tayinlandi.
Voqea joyini közdan keçiriş va keyingi tergov bosqiçlarida ham tezkor xodimlar tomonidan «Bu – tabiiy ölim va oddiy dafn qiliş» degan fikrlar bir neça bor yangraydi. Darhaqiqat, toğli joylarda daydilarni vafot etgan joyida dafn etiş holatlari bir neça bor kuzatilgandi. Lekin tergovçining içki işonçi bu jinoyat ekanini aytib turardi. Hali bir qarorga keliş uçun yetarli fursat bölsa-da, uşbu içki işonç şu kuniyoq Jinoyat kodeksining 80-moddasi (Kodeksning avvalgi tahririda qasddan odam öldiriş jinoyati 80-moddada nazarda tutilgan edi) bilan jinoyat işi qözğatişga turtki böldi.
Mavzuga oid
Bedarak yöqolganlardan
«
najot
»
bölmadi
Tergovning dastlabki kunlaridanoq holat böyiça ma’lumot töplaş uçun Özbekiston tumani IIBning deyarli barça tarmoq xodimlari va keng jamoatçilik jalb etildi. Mahalliy matbuotda e’lonlar joylandi. Barça qöşni tumanlar, şuningdek Andijon, Namangan, Xöjand va Öş viloyatlarida fuqarolarning bedarak yöqolganligi faktlarini örganiş uçun IIB tezkor xodimlari xizmat safarlariga jönatildi.
Sud-tibbiyot eksperti örganiş uçun olingan skeletlarda ayrim suyaklar yöqligini ma’lum qildi. Bunga qöşimça ravişda kömilgan joydan heç qanday kiyim detallari topilmagani sababli voqea joyini qayta közdan keçirişga zarurat tuğildi.
«Qabr»ga qayta taşrif buyurgan guruh ertalabdan keçgaça yon-atrofni töğri ma’noda elakdan ötkazdi. Ya’ni atrofdagi har bir tuproq zarrasi elakdan ötkazib çiqildi. Sinçkovlik bilan olib borilgan izlanişlar öz samarasini berdi – skeletlarga tegişli yana 49ta qoldiq topildi. Ular orasida 5ta tabiiy va bitta metall qoplamali tiş ham bor edi.
Qayta örganiş jarayonida ham birorta kiyim bölagi yoki unga tegişli detal topilmagani – jasadlar kiyimsiz kömilgani töğrisida xulosa beradi. Bu xulosa marhumlar qotillik qurboni bölgan, degan fikrni yanada mustahkamladi.
Yagona belgi – metall tiş
Hozirça qölga kiritilgan yagona farqlovçi belgi – bu marhumlardan biriga tegişli bölgan metall qoplamali jağ tişi edi. Qolgan narsalar barça odamlarda böladigan suyaklar bölib, ulardan marhumni ajratib oliş imkonsiz edi.
Qolaversa, qöşni tuman va viloyatlarda bedarak yöqolgan şaxslar böyiça işlarni örganib çiqiş heç qanday natija bermadi. Bedarak yöqolganlar orasida hikoya qahramonlari bölgan skeletlarga öxşaşi topilmaydi.
Somon içidan igna qidiriş
Köplab çoralar samarasiz yakunlanganiga qaramay, jinoyatni foş etiş maqsadidan bir qadam ham ortga çekinmagan tergovçilar tezkor-qidiruv faoliyatini yangi yönalişga köçiradi. Endilikda bor e’tibor skeletlar topilgan hudud atrofidagi aholi punktlarida işlaşga qaratiladi.
Keng qamrovli tadbirlar jarayonida fuqarolarning bedarak yöqolişi, hududlarga mehmonlarning kelib-ketişi, qişloqdagilarning safarlarga borib kelişi bilan boğliq har bir fakt, voqea çuqur örganib çiqiladi.
Kalavaning uçi
Yon-atrofdagi hududlarda bedarak yöqolganlik haqidagi e’lonlar bilan skeletlarga aloqadorlik mavjud emasdi. Bu holat tergovçilarni hududlarga uzoqroq ölkalardan mehmonlarning keliş-ketiş tarixini örganişga undadi.
Töğri yönalişga tuşgan izlanişlar öz natijasini bera boşladi. Uzoq davom etgan suriştiruv va söroqlar doirasida Farğona vodiysida joylaşgan Oftobröy qişloği (Tojikiston Respublikasi Söğd viloyati Isfara tumanidagi qişloq)da yaşovçi Sobit Ğaniyev (ismlar özgartirilgan)ning xonadoniga 1992 yili rossiyalik ikki nafar yoş yigit mehmon bölib kelgani ma’lum böladi.
Dastlabki söroq jarayonida mezbon «uyiga rossiyalik «Gena» va «Saşa» ismli döstlari mehmon bölib kelişgani, 2-3 kun turib, Rossiyaga qaytib ketişgani, Isfaraga kelişdan maqsadlari örik qoqisini xarid qilib, Tver şahriga jönatiş bölgani»ni xotirjam sözlab beradi. Şu bilan u «boşqa heç narsani bilmasligi»ni aytib turib oladi.
Şuning özi tergov uçun katta ma’lumot edi. Zudlik bilan Rossiyaning Tver şahridan bedarak yöqolgan fuqarolar haqida ma’lumot söraladi. Içki işlar boşqarmasiga 1964 yilda tuğilgan Ignatiy Mojayskiy va 1968 yilda tuğilgan Aleksandr Peskov bedarak yöqolgani haqida ma’lumot yetib keladi.
Ğişt qolipdan köçdi
Rus yigitlarning ikkisi ham «Agrostroybiznes» kiçik korxonasida işlagani va 1992 yilda poyezd bilan Markaziy Osiyoga jönab ketganiça bedarak yöqolgani ma’lum böladi. Ignatiy Mojayskiyning belgilari orasida yuqori jağida metall qoplamali tişi borligi aytiladi. Skeletlardan biri Ignatiyga tegişliligi oydinlaşadi.
Mojayskiy va Peskovning qarindoşlari Farğona viloyat prokuraturasiga taklif etiladi.
Skeletlar topilganidan 35 kun ötib, 1993 yil 15 may kuni Tojikiston fuqarosi, 1968 yilda tuğilgan, işsiz Sobit Ğaniyev Tojikiston prokuraturasi roziligi bilan jinoyat işiga gumon qilinuvçi sifatida jalb qilinib, hibsga olinadi.
Şu kuniyoq uning xonadonida tintuv ötkazilib, marhumlarga tegişli bir neça buyum topiladi. Jumladan, Ignatiyning otasi öğliga tegişli bölgan hamyonni, Aleksandrning otasi esa öğliga sovğa qilgan çömiliş kiyimini tanib oladi...
Şu tariqa, jabrlanuvçilarning şaxsiga töla aniqlik kiritiladi. Lekin hali Ğaniyevni ayblaş uçun dalillar yetarli emas edi.
Dastlab Ğaniyev tergovni çalğitiş uçun boşqaça körsatmalar beradi. Biroq yolğon körsatmalar voqelikka mos kelmagani hamda isbotlab berilmagani uçun tergovçilar tomonidan puçga çiqariladi. Oradan 2 kun ötib, Ğaniyev öz jinoiy qilmişini tan oladi.
Pul uçun juvonmarg bölganlar
Ğaniyev tergovga öz jinoyatining maqsad va tafsilotlarini aniq qilib sözlab beradi.
1992 yilning 11 iyun kuni örik qoqisi xarid qiliş va Tverga jönatiş uçun kelgan tanişlari Mojayskiy va Peskov özlari bilan 300 ming söm (öşa davrda katta pul) olib kelganini eşitgan Ğaniyevning niyati buziladi. Öşa kuni mehmonlarning iltimosiga binoan ularni öz mototsiklida toğga dam oliş uçun olib çiqadi.
Ğaniyev mehmonlar uçun tabiat qöynida kiçik ziyofat taşkil etadi. U mehmonlarini ayniqsa aroq bilan rosa «siylaydi». Yigitlar içkilikdan özlarini bilmaydigan holatga kelganidan foydalangan Ğaniyev ularni piçoq bilan öldiradi. Jinoyatni yaşiriş uçun yigitlarni özi qazgan çuqurga kömib taşlaydi va iz qoldirmaslik uçun ularning kiyimlarini nariroqda yoqib yuboradi. Hamyondagi pullarni öz ehtiyojiga işlatgan Ğaniyev e’tiborsizlik qilib, kamarni öz uyida qoldirgan edi.
Gumon qilinuvçining sözlari voqea joyiga olib çiqib, tekşirib köriladi. Voqealarni jonlantiriş orqali uning körsatmalari reallikka mos kelişi ma’lum böladi.
Jinoyat uçun jazo
Prokuror, tergovçi va tezkor xodimlarning mahorati bilan işga oid köplab dalillar töplanadi. Jinoyat işi doirasida ötkazilgan jami 17 turdagi ekspertiza, mutaxassislarning xulosalari, tezkor-qidiruv ma’lumotlari natijasida jinoyat işi ançagina «semirgan» edi.
Ğaniyev öz aybiga töla iqror bölib, qilmişidan puşaymonligini bildiradi. Tergov unga nisbatan I.Mojayskiy va A.Peskovni ğarazli niyatda qasddan öldirganlik böyiça ayblov e’lon qilib, işni sudga oşiradi.
Farğona viloyat sudi jinoyat işi böyiça sudlanuvçi S.Ğaniyevni aybdor deb topib, uni oliy jazo – otib öldirişga hukm qiladi (Özbekistonda ölim jazosi 2008 yildan bekor qilingan). Iş apellyatsiya sudida ham köriladi va özgarişsiz qoldiriladi. Yakunda jazo ijro etiladi. Pul uçun ikki navqiron yigitni öldirgan jinoyatçining qismati ham ayançli yakun topadi.
