“Urf-odatlarimiz korrupsiya uçun niqob bölyapti” - ekspert bilan suhbat

— Xabaringiz bor, davlat xizmatçilarining mol-mulklari va daromadlarini deklaratsiya qiliş masalasi körilyapti. Nima deb öylaysiz, bu qançalik özini oqlaydi?

— Ğarbdan yoki boşqa davlatlardan antikorrupsion taktikalarni Özbekistonga töğridan töğri köçirib oliş notöğri. Mansabdorlar mol-mulkini deklaratsiya qiliş masalasi xalqaro maydonda juda munozarali masala. Bu şaxsiy ma’lumotlar xavfsizligi bilan boğliq.

Mansabdorning yaqin qarindoşlaridan boşqa qarindoşlarining mol-mulki deklaratsiya qilinmasligini töğri deb hisoblayman. Bunday holatda fuqarolik jamiyati vakillari, jumladan OAVlar faol bölişi, korrupsion holatlar böyiça suriştiruvlar qilişi kerak. Töliq işlab ketgan fuqarolik jamiyatida OAVlar “korrupsioner uşlandi, qamaldi”, deyiş bilan tugamaydi. Uning sabablari, oqibatlari böyiça izlanişlar olib boradi. Agar ular yetarli darajada faol bölsa, deklaratsiyalaşga ham hojat qolmaydi.

Lekin bizda buning joriy qilinişi ijobiy holat, çunki bu – davlatda korrupsiyaga qarşi kuraş uçun iroda borligi belgisi.

— Özbekistonda korrupsioner amaldorlar reyestrini şakllantiriş haqida ham rejalar bor. Bu amaliyot rivojlangan davlatlarda ham bormi? Bu holatda aybdor insonning şaxsiy ma’lumotlarini oşkor qiliş va uning huquqlari örtasidagi nozik çegarani qanday ajratib oliş mumkin?

— Buni ham 100 foiz töğri deb bölmaydi. Agar korrupsionerlarda aybdorlik hissini qözğatiş tarafidan qaraydigan bölsak, bu kuçli taktika. Yana bir tarafdan bu tadqiqotlarda korrupsiyaga qarşi kuraşiş taktika va strategiyalari inson huquqlarini buzişga ham olib kelgani isbotlangan.

Lekin bular insonning şaxsiy ma’lumotlari bilan boğliq fundamental huquqlarini buzmasligi kerak. U nimaga korrupsiyaga qöl urdi degan savolga javob izlab, tizimni tahlil qiliş mumkin.

Bir kunda 24 soat vaqtimiz bor, uning 8 soati tavsiya qilingan dam oliş – uyqu vaqti deb hisoblasak, bizda 16 soat qoldi. Amaldorlar uning yarmi 8 soat iş vaqtida kimgadir yoki özi uçun işlaydi. Qolgan yarmi 8 soat esa – insonning qadr-qimmati, şaxsiy vaqti hisoblanadi. Agar şu qadr-qimmatga hujum qilinsa, kimdir undan şu vaqtni tortib olayotgan bölsa, albatta inson korrupsiyaga qöl uradi. Oyligini 5 barobar kötarsangiz ham korrupsiyaga qöl uraveradi, çunki uning qadr-qimmatiga bevosita yoki bilvosita tajovuz qilindi.

Mansabdorlarni jazolaş bilan birga rağbatlantiriş orasida doimo muvozanat bölişi kerak. Nimanidir notöğri qilgan insonni jazolaş bilan birga, yaxşi işlaganni mukofotlaş ham kerak.

Fikrimça, bizda tizimli korrupsiyaga qarşi kuraş olib borilayotganda bu kabi qattiq çoralar ham kerak. Lekin korrupsiya sabablarini bartaraf qilişda bu taraflarini ham hisobga oliş kerak.

Töliq suhbat bilan yuqoridagi videoda tanişişingiz mumkin.

Farrux Absattarov suhbatlaşdi.
Tasvirçi va montaj ustasi – Mirvohid Mirrahimov.