Bundan bir necha kun oldin qarindoshlardan birinikida ma’rakada qatnashdim va xizmatda bo‘ldim. Menga keksalar o‘tirgan davralardan biriga qarab turish topshirildi. Davraga choy-non tashib turar ekanman, u yerda suhbat asosan bug‘doy narxining erkin qo‘yib yuborilishi va nonlarning narxi oshib ketishidan bo‘ldi.
Chollar non mavzusini muhokama qilishar ekan, bir holat e’tiborimni tortdi. Biroz oldin un va nonning qimmat bo‘lishi ortidan xalqqa qiyin bo‘lishi haqida gapirib turganlar dasturxonga qo‘yilgan nonlarni ayovsiz tarzda ushatib tashlashdi.
Men qarayotgan stolga sakkizta non qo‘yilgandi. Chollar dasturxonga omin qilib turayotganda nonlarning oltitasi ushatilgan va ularning ozginasi yeyilgan, qolgani burda holida qolib ketgandi.
Hayotda ko‘p qiyinchiliklarni, og‘ir-yengil kunlarni ko‘rgan odamlarning nonga bo‘lgan munosabati menga juda yomon ta’sir qildi. O‘sha paytda mezbon sifatida xizmat qilayotganim, buning ustiga davradagilarning aksariyati bobom tengilar bo‘lgani uchun men ularga isrof haqida gapira olmasdim. Qolaversa, isrof masalasida o‘zim ham «oppoq», emasman, birovga nima deb nasihat qilaman.
Hozir bizning barcha ma’rakalarimiz shunday o‘tadi – yeyilsa, yeyilmasa nonni isrof bilan ushatib tashlayveramiz. Dasturxonni to‘ldirish haqidagi «kimo‘zar»lar haqida indab o‘tirmayman, shundoq ham hamma ko‘rib yuribdi.
Nazarimda, biz g‘alati xalqmiz. O‘tmishni juda tez unutamiz, tarixdan saboq olmaymiz. Kechagina boshimizdan o‘tkazgan og‘ir kunlarni bugun hech kim eslamaydi.
Xalqimizning non topa olmay kepak va o‘t chaynaganiga, bir necha yuz gramm nonni kartochka bilan soatlab navbatda turib olib yeganiga ko‘p bo‘lmadi. Hamma yoqda bug‘doy o‘rniga makkajo‘xori ekilib, jo‘xori unidan yopilgan zog‘ora nonini yeganlar bugun ham oramizda yashayapti. Shubham yo‘q, ma’rakada nonni isrof qilib ushatib tashlagan keksalar ham o‘sha qiyin kunlarni ko‘rgan.
O‘sha og‘ir kunlar o‘tgan asrning 80-yillarida biroz farovon zamon kelganda ko‘pchilikning esidan chiqdi. Ozgina to‘qchilik bo‘lganda odamlar endi ikkinchi navli unni yoki buxanka nonlarni mollarga yedira boshlashdi.
Mustaqillikning ilk yillarida yana bir muddat un va non taqchil bo‘ldi. Do‘konlarda unni odam boshiga bir necha kilodan o‘lchab beradigan bo‘lishdi. Keyin u davrlar ham o‘tdi va unutildi.
Aksariyatimiz na yaxshi kunlarga shukr qilamiz, na og‘ir kunlardan to‘g‘ri xulosa chiqaramiz. Isrof kundalik hayotimizga singib ketgan.
Tanishim aytib bergan quyidagi hikoya ham bizning nonga munosabatimizni va uni qanday isrof qilayotganimizni ko‘rsatib beradi.
