Nashrga ko‘ra, bu Qirg‘iziston uchun nihoyatda muhim yangilik, chunki u istiqbolda respublikada energiya taqchilligi muammosini hal etish bilan birga suv-energetika tartibga solish tizimi imkoniyatlarini yaxshilab, Norin daryosi basseynidagi hamkorlik salohiyatini ham mustahkamlaydi. Bu esa Markaziy Osiyo mintaqasi uchun birinchi raqamli mavzu.
Voqeaning muhimligini tushunish uchun GES barpo etish tashabbusi sobiq ittifoq davridayoq muhokama qilinganini esga olish kifoya. Shundan so‘ng Rossiya bilan kooperatsiya qilishga urinishlar bo‘ldi, lekin nimagadir kutilgan natijaga erishilmadi.
Boshqacha aytganda, loyiha uzoq yillar noaniqlik tumani ichida qolib ketdi. Bu o‘z-o‘zidan tushunarli, chunki transchegaraviy daryolarni «jilovlash»ga faqat qo‘shnilarning roziligi bilan erishish mumkin. Bu o‘rinda o‘zaro tushunishga erishilmagandi.
SSSR parchalangach Markaziy Osiyodagi bir vaqtlar yagona bo‘lgan suv-energetika kompleksida qarama-qarshiliklar va o‘zaro gina-kuduratlar yig‘ilib qolgan edi.
Jumladan, O‘zbekistonning birinchi prezidenti Islom Karimov bu obekt qurilishiga qarshi chiqib, sug‘orish uchun foydalaniladigan suv Qirg‘iziston tomonidan tovlamachilik va nayranglar vositasiga aylanishi mumkinligidan ogohlantirgan.
Ya’ni ishonch bo‘lmagan, Tojikistondagi Rog‘un GESiga nisbatan ham tushunish bo‘lmaganidek. Daryolarning quyi oqimida joylashgan davlatlar doim suv oqimlarini tartibga solishga urinishlarga sergaklik bilan munosabatda bo‘lishadi.
Foto: fb.com/khadamotimatbuot
Bunday loyihalar ko‘pincha keskin munosabatlar va hattoki jangovar ritorikaga sabab bo‘ladi. G‘arbdagi ko‘plab hamkorlar aynan suv bo‘lishish masalalarida yirik mojaro salohiyatini ko‘rishgan, bu muammo «halokatli iqlim», muzliklar erishi va suvdan nooqilona foydalanish tufayli yanada chuqurlashadi.
Shu sababli, vaziyatni o‘zgartirish uchun qilinadigan birinchi ish — o‘zaro ishonch muhitini yaratish, yanada jips va o‘zaro manfaatli munosabatlarni o‘rnatish.
