“Xalqaro avtomobilsiz kun”ning paydo bo‘lishi 50-yillarga borib taqaladi
1885 yilda Karl Benz eng yuqori tezligi soatiga atigi 10 milya bo‘lgan birinchi benzinli motorli avtomobilni ixtiro qildi. Shundan boshlab, bu kabi transportlar odamlar uchun ommalashib, eng qulay va vaqtni tejaydigan vositaga aylandi.
Ammo ko‘pgina yirik shaharlarda avtomobillarning foydasi bilan birga, zarari ham sezila boshlangan. Ulardan chiqadigan shovqin va zaharli gaz atrof-muhitga salbiy tasir qilish bilan birga, insonlar orasida o‘lim sonini oshirgan. Ya’ni avtomobildan uzluksiz ravishda foydalanish oqibatida fuqarolar yurak va semizlik kasalliklariga chalinib, vafot etgan.
Shundan keyin 1950-yillarga kelib, “car culture” (Avtomobildan foydalanish madaniyati) muhokama markazlariga olib chiqila boshlandi. Boisi, insonlarga avtomobildan qanday foydalanish, ba’zi vaqtlarda piyoda yurib turish kerakligini o‘rgatish lozim edi. Shu maqsadda 1956-1957-yillarda Niderlandiya va Belgiyada avtomobillarsiz yakshanbalar o‘tkazila boshlangan.
Yillar davomida xalqaro konferensiyalar, maydonlarda avtomobilga qaramlik haqidagi maqolalar yozilib, nutqlar hamda turli loyihalar qilingach, nihoyat 1995 yilga kelib World Car Free Days konsorsiumi tashabbusi bilan bu sana dunyoning yuzlab shaharlarida o‘tkazila boshlandi.
2021 yildan boshlab tegishli qaror bilan O‘zbekistonda ham bu sana “Avtomobilsiz kun” etib belgilangan.
“Avtomobilsiz kun” qanchalik ahamiyatli?
Ma’lumotlarga ko‘ra, 1986 yilda dunyoda 500 million avtomobil bo‘lgan, hozirgi kunga kelib esa uning soni 1 mlrd 200 milliondan ortiqni tashkil etadi. O‘zbekistonda jismoniy shaxslarga tegishli jami avtotransportlar 3 mlndan oshgan, har ming kishiga 90 ta avtomobil to‘g‘ri kelishi hisoblandi
