Alkogol savdosida “ulg‘aygan yosh”, rad etilgan “profilaktik suhbat” va mahallalar uchun 7 trln so‘m. Senatning 2022 yildagi so‘nggi yalpi majlisi qanday o‘tdi?

Qariyb 30 mlrd dollarlik budjet

Senatorlar Senat yalpi majlisining birinchi ish kunini «2023 yil uchun O‘zbekiston Respublikasining davlat budjeti to‘g‘risida»gi qonun muhokamasidan boshlashdi. Muhokama jarayonida Moliya vaziri ko‘pchilikda tug‘ilgan savol – davlat tashkilotlarining qisqarishi davlat budjetida hisobga olinganmi, degan masalaga izoh berib o‘tdi. Vazirga ko‘ra, davlat tashkilotlarining qisqarishidan bo‘shaydigan budjet mablag‘lari ijtimoiy masalalarni hal etishga yo‘naltiriladi.

“2023 yil 1 yanvardan mustaqil faoliyat yurituvchi respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari soni 61 tadan 28 tagacha, jumladan, amaldagi 25 ta vazirlik 21 tagacha qisqartirildi. Tabiiyki, muhokama qilinayotgan “2023 yil uchun Davlat budjeti to‘g‘risida”gi qonun loyihasida mazkur islohotlar hisobga olinganmi, degan savol tug‘iladi. Qayta tashkil etilayotgan respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari faoliyatini to‘laqonli yo‘lga qo‘yish chora-tadbirlari asosida ularning tuzilmalari, vazifa va funksiyalarini aniq belgilovchi normativ hujjatlar tayyorlanmoqda. Ular tasdiqlangandan so‘nggina respublika ijro etuvchi hokimiyat organlarining saqlash xarajatlariga aniqlik kiritilib, belgilangan tartibda qonunga o‘zgartirish va qo‘shimchalar kiritiladi. Bunda shu islohotlar natijasida bo‘shaydigan budjet mablag‘lari ijtimoiy masalalarni hal etishga yo‘naltiriladi”, — deya ma’lum qildi Temur Ishmetov. 

Senatorlar tomonidan 2023 yil uchun davlat budjeti to‘g‘risida qonun ma’qullandi. Mazkur qonun bilan 2023 yil uchun O‘zbekiston Respublikasi konsolidatsiyalashgan budjetining jamlanma parametrlari hamda 2024–2025 yillar uchun budjet mo‘ljallari belgilangan.

Qonunga ko‘ra, 2023 yilda mamlakat iqtisodiyotida yalpi ichki mahsulotning o‘sish sur’atlari 5,3 foiz va iste’mol narxlari indeksi 2022 yilning dekabr oyiga nisbatan 9,5 foiz miqdorida bo‘lishidan kelib chiqib, budjet parametrlari hisob-kitob qilingan. Konsolidatsiyalashgan budjetning daromadlari 2023 yilda 310,7 trln so‘mni hamda xarajatlar 343,2 trln so‘mni tashkil etishi kutilmoqda.

Rad etilgan “profilaktik suhbat”

Yalpi majlisda “Huquqbuzarliklar profilaktikasi to‘g‘risida”gi qonun senatorlar tomonidan rad qilindi. “Profilaktik suhbat o‘tkazyapmiz deb odamlarni besamar ushlab turish kerakmas”, deya ta’kidladi ushbu qonun muhokamasida Senat raisi Tanzila Norboyeva.

Qonunning rad etilishiga bir qator sabablar keltirildi. Jumladan, Senatning Mudofaa va xavfsizlik masalalari qo‘mitasi raisi Qutbiddin Burhonov qonundagi qator normalar amaldagi boshqa qonunlar, xususan, huquqbuzarliklar profilaktikasi bilan bog‘liq bo‘lgan qoidalarga nomuvofiqligi haqida to‘xtalib o‘tdi.

Tanzila Norboyeva esa qonun qanchalik dolzarb bo‘lmasin, rad etilishi uning ijrosi bilan bog‘liq amaliyotda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan jiddiyroq muammolarning oldini olishini ta’kidladi: 

“Bu qonun inson huquqlari, manfaatlari, qadr-qimmatiga bevosita daxldor. Mana, masalan, profilaktika suhbati, degan tushuncha belgilanyapti. Juda yaxshi amaliyot. Lekin, bunday suhbat qancha vaqt davom etishi kerak, degan savolga aniq javob yo‘q. Profilaktik suhbat o‘tkazyapmiz, deb odamlarni besamar ushlab turish yoki bo‘lmasa vaqtini olish mutlaqo noto‘g‘ri. Vaholanki, ko‘pgina davlatlarning mazkur yo‘nalishga oid qonunchiligida bu jihatlar aniq ko‘rsatilgan. Shu kabi ayrim normalardagi kamchiliklarga ko‘z yumib bo‘lmaydi. Qonunning shu ko‘rinishda qabul qilinishi ertaga yanada jiddiyroq muammolarga sabab bo‘lishi mumkin”. 

Alkogol va tamaki mahsulotlari savdosida “ulg‘aygan yosh”

Senatning o‘ttiz oltinchi yalpi majlisida ko‘rib chiqilgan va ma’qullangan muhim qonunlardan biri “Alkogol va tamaki mahsulotlarining tarqatilishini hamda iste’mol qilinishini cheklash to‘g‘risida”gi qonun bo‘ldi. Mazkur qonun 21 yoshga to‘lmaganlarga alkogol va tamaki mahsulotlarini sotishni cheklashi bilan ahamiyatli.

Qonunga ko‘ra, endilikda 21 yoshga to‘lmaganlarni alkogol va tamaki mahsulotlarini iste’mol qilish jarayoniga jalb etish javobgarlikka sabab bo‘ladi.

Qonun bilan alkogol va tamaki mahsulotlari tarqatilishini hamda iste’mol qilinishini cheklash bo‘yicha bir qator yangiliklar kiritilyapti.

Jumladan, alkogol va tamaki mahsulotlarini sotayotgan shaxs 21 yoshdan kichik ko‘ringan xaridordan uning shaxsi va yoshini tasdiqlovchi hujjatini ko‘rsatishni talab qilishi, hujjat mavjud bo‘lmagan taqdirda esa sotishni rad etishi shartligi belgilanmoqda. Shuningdek, alkogol va tamaki mahsulotlari tarqatilishi hamda iste’mol qilinishini cheklash bo‘yicha faoliyatni amalga oshiruvchi organlar safi kengaytirilib, ularning sohadagi vakolatlari aniq belgilab qo‘yilyapti. Qonunda tamaki mahsulotlari turlari va ularning jumlasiga kiruvchi mahsulotlarga aniq ta’rif berilgan. 

Sarchashmaliklarning Senatga xati

Senat yalpi majlisining ikkinchi kuni hududlarda olib borilgan o‘rganishlar natijasida aniqlangan kamchiliklar, ularga yechim topish borasidagi ishlarni muhokama qilishdan boshlandi.

Jumladan, Orolbo‘yi mintaqasini rivojlantirish masalalari va ekologiya qo‘mitasi raisi Boriy Alixanov Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumanidagi Sarchashma qishlog‘i aholisini suv bilan ta’minlash hamda mamlakatda suv resurslaridan oqilona foydalanish masalalari yuzasidan o‘z fikrini bildirdi. Ta’kidlanishicha, 5 ming aholisi bo‘lgan Sarchashma qishlog‘ini suv bilan ta’minlash 2019 yildan beri muammo bo‘lib kelayotgani aniqlangan. Bu borada tezkor ravishda mutasaddi vazirlik va tashkilotlarga qishloqqa suv yetkazib berish bo‘yicha loyiha ishlari, uni ekspertizadan o‘tkazish, kerakli mablag‘ ajratish hamda tender asosida pudratchini belgilash to‘g‘risida tegishli topshiriqlar berilgan va nazoratga olingan. Ushbu ishlar boshlangach qishloq aholisi tomonidan Senatga tashakkurnoma xati kelgan. Xatda qishloqqa umumiy uzunligi 7800 metr bo‘lgan masofada suv olib kelish bo‘yicha barcha jarayonlar amalga oshirilganligi, ushbu loyiha uchun 4,5 mlrd so‘m mablag‘ ajratilganligi va hozirda tegishli korxona tomonidan 500 metr uzunlikda kanal qazish ishlari bajarilganligi haqida axborot berilgan. Ushbu loyihani to‘la amalga oshirish 2023 yilning may oyigacha tugallanadi.

Shu kabi, Senat yalpi majlisida Toshkent viloyati Bo‘stonliq tumanida agrar va suv xo‘jaligi masalalari qo‘mitasi tomonidan olib borilgan o‘rganishlar bo‘yicha ham ma’lumot berildi.  

Mahallalar infratuzilmasi uchun 7 trln so‘m 

Senatning navbatdagi yalpi majlisida mahallalar infratuzilmasini yanada yaxshilash bo‘yicha belgilangan loyihalar yuzasidan parlament nazorati doirasida amalga oshirilgan ishlar ham muhokama qilindi.

Ta’kidlanishicha, 2022–2023 yillarda mahallalar infratuzilmasini yanada yaxshilash bo‘yicha 5 284 ta mahalladagi 6 007 ta obektda qurilish-ta’mirlash ishlarini amalga oshirish uchun 7 trln so‘mdan ortiq mablag‘ rejalashtirilgan bo‘lib, shundan 2,7 trln co‘m joriy yilda ajratilishi ko‘zda tutilgan. Qurilish-ta’mirlash ishlari amalga oshiriladigan 6 007 ta obekt bo‘yicha aksariyat loyihalarning loyiha-smeta hujjatlari ekspertizadan o‘tkazilgan, shuningdek, qurilish-pudrat tashkilotlarini aniqlash yuzasidan tender (tanlov) savdolariga e’lon berilgan.

“Qariyb 5 300 ta mahallani yanada obod qilish, xususan, ularda ichki yo‘llar, maktab, bog‘cha kabi muhim ijtimoiy obektlar holatini yaxshilash va bugungi kunda ko‘pchilikning tashvishiga sabab bo‘layotgan dolzarb muammolar – elektr, gaz, suv ta’minotini talab darajasida yo‘lga qo‘yish maqsad qilindi. Hududlar manfaati nuqtai nazaridan Senat kengashi qarori bilan bu borada belgilangan loyihalar ijrosini nazorat qilish chora-tadbirlari tasdiqlandi. Noyabr oyidan boshlab bugunga qadar har birimiz biriktirilgan hududlardagi mahallalarda bo‘lib, aholi bilan uchrashdik, loyihalar bo‘yicha ishlar holatini ko‘rdik va bu jarayon davom etmoqda.

Qayd etish kerak, mazkur yo‘nalishda keng ko‘lamli ishlar boshlangan. Xususan, tasdiqlangan dasturlar doirasida 6 mingdan ziyod loyihaning smeta hujjatlari ishlab chiqilib, mingdan ziyod obektda qurilish-ta’mirlash ishlari boshlab yuborilgan. Loyihalarni o‘z vaqtida moliyalashtirish uchun respublika budjetidan mahalliy budjetlarga 1,7 trln so‘m mablag‘ o‘tkazilgan. Umuman ikki yil davomida mazkur maqsadlarga

7 trln so‘mdan ziyod mablag‘ ajratish nazarda tutilgani ham belgilangan ishlar ko‘lami qanchalik keng ekanligini anglatadi”, — deya masala yuzasidan o‘z fikrlarini bildirib o‘tgan Tanzila Norboyeva.

Oliy Majlis Senatining o‘ttiz oltinchi yalpi majlisida gender tenglikka erishish bo‘yicha maqsadli vazifalar ham belgilab olindi. 

Shu tariqa, Senatning 2022 yildagi so‘nggi yalpi majlisi o‘z ishini yakunladi. Yalpi majlisda 14 ta masala, shu jumladan 9 ta qonun ko‘rib chiqildi.