Olmoniya, Germaniya, Deutschland, Saksa. Nima uçun Germaniya turli tillarda turli nomlarga ega?

Şuningdek, Olmoniya nomi musulmon davlatlar tillarida ham keng tarqalgan. Jumladan, turk, fors, ozar va arab tillarida.

Ingliz tilida ham dastlab Almain nomidan foydalanilgan, biroq keyinroq Germany asosiy nomga aylangan.

Nemets — «bizning tilda gapirmaydigan odamlar»

Germaniya xalqi nomi sifatida işlatiluvçi «nemis» sözi esa qadimgi slavyan tiliga borib taqaladi. Protoslavyan tilida «němc» — «soqov» degan ma’noni anglatadi. Ya’ni etimologlar ta’kidlaşiça, qadimgi slavyanlar bu söz bilan faqatgina soqov odamni emas, balki çet elliklar yoki slavyan tilida gapira olmaydigan xalqlarni ham atagan. Dastlab slavyan tilida gapirmaydigan barça xalqlarga nisbatan qöllangan bu nom keyinçalik qöllaniş doirasi torayib borib, faqat Germaniya xalqlari uçun işlatila boşlangan.

Unda nega nemislar yurti rus tilida Nemetsiya emas Germaniya deb ataladi? Holbuki, boşqa slavyan tillarida, masalan ukrain va serb tilida Germaniya Nіmechchina va Nemačka deb ataladi.

Aniq ma’lumotlar yöq. Asosiy taxminlar Moskva şevasi asosida qurilgan hozirgi rus tilining qadimgi slavyan tilidan ança uzoqlaşgani ustiga quriladi (masalan, qizil sözi ham rus tilidan boşqa barça slavyan tillarida protoslavyan tilidagi kabi çervon şaklida, rus tilida esa krasnyy).

Germaniyaning «nemets» asosi bilan boğliq nomlar bilan atalişi slavyan tillarida va ba’zi hozirgi Rossiya Federatsiyasi xalqlarida uçraydi.

Vacija va Vokietija

Boltiqböyi davlatlari işlatuvçi Vacija va Vokietija nomlari qayerdan kelganiga aniq javob yöq. Ba’zilar bu nom proto-hindevropa tilidagi «wek» sözidan («gapiriş» degan ma’noni anglatadi) kelib çiqqan deb taxmin qiladi, boşqalari esa vikinglar uçun işlatilgan atamalardan paydo bölgan degan ğoyani ilgari suradi. Boşqa bir taxminlarga köra esa bu nom şvedlarning vagot qabilasi bilan boğliq.

Saksa hamda Saksamaa

Finn, eston va lölilar tilida aytiluvçi Saksa, Salsamaa hamda Ssassitko temm nomlari germanlarning yana bir yirik qabilalar ittifoqi — sakslar bilan boğliq. Finlandiya va Estoniya hududlaridagi xalqlar aynan sakslar bilan yaxşi aloqalarga ega bölgani bois ularning yurtini şunday nomlagan.

Qadimgi Saksoniya hozirgi Germaniyaning Quyi Saksoniya regioni hududlariga töğri keladi. Sakslar mohir dengizçiligi va Angliyaga uyuştirgan hujumlari bilan ham maşhur.

Ubudage — Guten Tag

Afrikaning Ruanda va Burundi davlatlarida Germaniya Ubudage deb ataladi. Bu nom nemisça Guten Tag — «xayrli tong» sözidan olingan. Afrikaning bu ikki xalqi ehtimol qit’aga kirib kelgan nemislardan eşitgan birinçi sözini, ya’ni salomlaşuvni ularning nomiga aylantirgan.

Pölat kaska kiyganlar yurti

Amerikaning qadimgi hindu xalqlaridan biri, navaho qabilasida ham Germaniya öziga xos nomga ega. Navaho tilida Germaniya «Béésh Bichʼahii bikéyah», ya’ni «pölat kaska kiyganlar yurti» deb aytiladi. Bu, şubhasiz, Ikkinçi jahon uruşi bilan boğliq.

Deutschland — «xalq yeri»

Va nihoyat turli xalqlar tomonidan turliça nomlagan Germaniyaning öz xalqi tomonidan qanday atalişi haqida.

Germanlar öz vatanlarini Deutschland deb ataydi. «Deutsch» sözi protogerman tilidagi “Þeudiskaz-diutisc» sözidan olingan bölib, «xalq», «millat» ma’nolarini beradi, «land» sözi esa «yer», «oçiq yer» demakdir. Qadimda Deutsch nomi german tilida gapiruvçi barça qabilalarga nisbatan işlatilgan.

Biroq Deutschland nomi faqatgina 1815 yilda, Vena kongressidan söng Muqaddas Rim imperiyasi tarqatib yuborilganidan keyin rasmiy nomga aylandi. Muqaddas Rim imperiyasi tugatilgaç, german xalqlari mustaqil german davlatlari va erkin şaharlarini birlaştirgan ittifoqqa asos soldi va uni Deutscher Bund (germanlar ittifoqi) deb atadi. Aynan şundan söng Deutsch nomi rasman butun german xalqlari nomiga aylandi.

Skandinav xalqlari işlatuvçi Tyskland nomi Deutsçland’ning sözma-söz tarjimasi bölib, u ham qadimgi skandinav tilidagi «xalq» ma’nosini beruvçi «tysk» sözidan olingan. Öz navbatida bu söz skandinav tiliga qadimgi nemis tilidan ötgan.

Şunday qilib, 1871 yilgaça yagona davlatga birlaşmagan Germaniya yagona nomga ham ega bölmagandi. Şu bois, uni turli davlatlar turliça atab kelgan va bu bugungi kunda ham davom etmoqda.