28 mart, seshanba kuni Amnesty International inson huquqlari tashkiloti 2022-2023 yillarga mo‘ljallangan dunyoda inson huquqlari ahvoli haqidagi hisobotini e’lon qildi. Hisobot 156 davlatni qamrab oladi. Huquq himoyachilari 2022 yil xalqaro inqirozlarning iqtisodiy va ekologik oqibatlari hamda yashash narxining keskin oshishi tufayli dunyoning eng qashshoq odamlari zimmasiga nomutanosib yuk tushdi, degan umumiy xulosaga kelishdi. Ijobiy o‘zgarishlar bo‘lsa-da, asosiy huquqlarni, ayniqsa ayollar va bolalarni hurmat qilish bo‘yicha umumiy vaziyat deyarli o‘zgarmadi, deydi Amnesty. Lekin, 2022 yil yangi qurolli mojarolar yili bo‘ldi, deb yozadi huquq himoyachilari. DW Ukraina va Rossiyaga bag‘ishlangan hisobot sahifalarini o‘rganib chiqdi.
O‘tgan yili Rossiya uchun asosiy voqea Ukrainaga keng ko‘lamli bosqinning boshlanishi bo‘lganligi ajablanarli emas, bu Rossiyaning o‘zida inson huquqlari bilan bog‘liq vaziyatni keskin yomonlashtirdi. O‘tgan yilgi voqealarni qisqacha tavsiflab, AI huquq himoyachilari bu borada Rossiyaning 15 mart kuni Yevropa Kengashi tarkibidan chiqishi, so‘ngra Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudi (IHeS) qarorlarini bajarishdan bosh tortganini ta’kidladi. Amnesty bir qator qonunlarning qat’iylashtirilganligini va Rossiya rahbariyatining yo‘nalishi bilan kelishmovchilikning har qanday ko‘rinishiga qarshi kuch ishlatishning ancha qattiqroq va shafqatsiz amaliyotini eslatdi.
Rossiyada fuqarolik jamiyatiga bosim 2022 yilda yangi darajaga ko‘tarildi, deya xulosa qildi AI huquq himoyachilari. Shu munosabat bilan ular «chet el agentlari» to‘g‘risidagi qonunning yanada qat’iylashtirilgani va «chet el agentlari» ro‘yxatiga tobora ko‘p rossiyaliklar kiritilganini eslatishdi. AI hisobotida koloniyada to‘rt yillik muddatga hukm qilingan «Otkrytaya Rossiya» jamoat tashkiloti sobiq rahbari Andrey Pivovarovning ta’qib qilinishi, siyosatchi Ilya Yashinning Ukrainaning Bucha shahrida rus armiyasining jinoyatlari haqida xabar bergani uchun sakkiz yilga qamalishi, shuningdek, Kreml siyosatiga qarshi chiqqan ekolog va faol Arshak Makichyanning Rossiya fuqaroligidan mahrum etilishi eslatib o‘tilgan.
AI hisobotida aytilishicha, qiynoqlar va shafqatsiz munosabatning boshqa shakllari bugungi kunda Rossiyadagi penitensiar tizimining «ajralmas qismidir». Shu munosabat bilan Amnesty huquq faollari rossiyalik muxolifatchi siyosatchi Aleksey Navalniyning taqdirini eslab, uning JIZOda «g‘ayriinsoniy» va «tahqirlovchi» sharoitda o‘tkazgan 90 kunini, siyosatchi boshqa huquqlardan, jumladan, oilaviy tashriflar, to‘g‘ri tibbiy yordam ko‘rsatish huquqlaridan mahrum etilganini esga oldi. AI adolatsiz sud jarayonlarini shunga o‘xshash amaliyot deb atab, 22 yilga qamalgan jurnalist Ivan Safronov ishini misol sifatida keltirgan.
