Illyuziyami yoki ilmiy fakt - vaqt oldingiga qaraganda tezroq o‘tyaptimi?

Ikki psixolog bizning xotiramiz nega vaqtni tez o‘tayotganday anglashiga oid bir qancha gipotezalarni yaratishgan.

Yangi tajribalar kamroq esda qoladi. Odam ulg‘aygani sari esa bunday tajribalar kamroq bo‘ladi

Kishilar vaqt oraliqlarini undagi qancha voqeani eslab qolish mumkinligiga qarab o‘lchaydi. Bolalik ilk marta velosiped haydash, birinchi do‘stlarni topish kabi turli yangiliklar va tajribalar bilan to‘la. Va ayni mana shuning uchun ham bolalikni uzoq jarayon sifatida miyaga muhrlab qolamiz. Katta bo‘lgan inson esa yangi tajribalarni ko‘p qilmaydi, kun tartibi odatiy tizimga tushib qoladi. Bu ham vaqt o‘lchovini tasavvur qilishda ahamiyatli.

Qanchalik band bo‘lsak, vaqt shuncha tez o‘tishiga ishonch

Bajariladigan ishlarning ko‘pligi, ularning anchayin diqqat va kuch talab qilishi ulg‘aygan insonlarning hayotidagi odatiy hayot sifatlaridan biridir. Inson yumushlari ko‘pligi, lekin ularning hammasini bajarish uchun yetarli vaqt topa olmayotganini his qilishi uning xuddi vaqt tez o‘tayotganday xayolga borishiga sabab bo‘ladi.

Yer shoshilyapti

Inson vaqt qanday o‘tayotganini anglashi uning o‘ziga bog‘liq holda kechadigan tasavvur bo‘lsa, bu tasavvurdan tashqari Yerning o‘z o‘qida aylanish muddatida ham o‘zgarishlar sodir bo‘lmoqda.

Yer o‘z o‘qi atrofida 24 soat ichida, ya’ni 1,440 daqiqa, 86,400 soniyada aylanib chiqishi kerak. Bu muddat Yerda bir sutka – bir kecha-yu bir kunduz hisoblanadi.

O‘tgan yili 29 iyulda Yer o‘z o‘qi atrofida odatiy vaqtga qaraganda 1,50 millisoniya qisqaroq vaqt ichida aylanib chiqqan. Biroq bu shunchaki tasodif emas, 2020 yilning o‘zida 28 ta qisqa kunlar qayd etilgan.

Bu vaqt tushunchasiga ta’sir qiladimi?

Bizda vaqt muvofiqlashtirilgan universal vaqtga qarab sozlanadi. Universal vaqt esa Yerning o‘z o‘qi atrofida aylanib chiqish muddati asosida hisoblanadi. Yerning o‘qi atrofida aylanish tezligi oshgani sayin Yer tezligini kuzatib borish va uni sinxronlashtirish uchun 24 soatlik muddatdan tushib qolayotgan millisoniyalarni ham vaqtda aks ettirish kerak bo‘ladi.

Hozirgacha eng oxirgi marta vaqt yaxlitligini saqlab qolish uchun 1970 yildan 2016 yilgacha “27 tushib qolgan soniya” vaqt hisobiga kiritilgan.

Albatta, kichik millisoniyalar biz uchun unchalik ahamiyatli emas. Biroq aniq vaqt yuqori sifatli texnologiyalar uchun juda muhim, shuning uchun ham millisoniyalar ham hisoblanib, ular tushib qolgan vaqt sifatida umumiy vaqt hisobiga kiritiladi.

Yerning tezlashuviga nima sabab?

Yerning o‘z o‘qi atrofida aylanish tezligi oshishiga sabablar ko‘p bo‘lsa-da, asosiylari baland tog‘ cho‘qqilarida muzliklarning erib borayotgani bilan bog‘liq. Muzliklar erigani sayin cho‘qqilarning og‘irlik hajmi pasaygan. Iqlim muammolaridan tashqari Yerning ichki va tashqi qatlamlari holati, okeanlar va suv toshqinlari bilan bog‘liq jarayonlar ham bunga ta’sir qiladi. Bundan tashqari, “Chandler chayqalishi” degan tushuncha ham bor. Bunda to‘lqinlar o‘zgarganda yoki shamollar suvni siljitganda yo zilzilalar sodir bo‘lganda Yer o‘z o‘qi atrofida aylanishi vaqtida tebranishni boshdan kechiradi va u aylanish tezligiga ta’sir qiladi.