Aytaylik, siz uyingizni tartibga keltirmoqchisiz. Bu – uyni tozalash, bog‘ ishlari yoki mebellarni ko‘chirish ishlari bo‘lishi mumkin. Shu kabi ishlarda o‘zingiz ishga yeng shimarasizmi yoki yollanma ishchi xizmatidan foydalanasizmi?
Siz o‘zi tozalik ishlarini qanchalik yoqtirasiz? Ishchilar ishlayotganda nima bilan band bo‘lasiz? Sizning yaqin kunlardagi moliyaviy rejalaringiz qanday? O‘zi uyni saramjonlashda qo‘shimcha “qo‘llar” shartmi?
Juda ko‘p holatlarni hisobga olib, bu savolga aniq javob berish biroz mushkul. Shuning uchun savolni soddalashtirib ko‘ramiz: bir soatlik ish haqingiz miqdorini soatbay ish bozoridagi bir soatlik “stavka” bilan solishtirsak-chi? Agar sizning soatlik tarifingiz mardikornikidan yuqori bo‘lsa, uni ishga jalb qilish iqtisodiy jihatdan to‘g‘ri bo‘lishi mumkin. Albatta, bu juda sodda solishtiruv, lekin bizning quyidagi kichik tahlilimiz uchun to‘g‘ri keladi.
1 soatlik mehnat qiymatingiz qancha turadi?
Iqtisodiyotda “vaqtning qiymati” – insonning bir birlik vaqt davomida yaratadigan qiymati yoki yo‘qotadigan imkoniyati hisoblanadi. Agar siz frilanser sifatida maqolalar yozsangiz, logotiplar tayyorlasangiz yoki veb-saytlarni loyihalashtirsangiz, har bir tayyor mahsulot uchun sizga ma’lum bir summa to‘lanadi. Har bir ish uchun o‘rtacha vaqt sarfidan kelib chiqib, mehnatingizning bir soati qancha turishini oson hisoblashingiz mumkin. Murakkab bo‘lmagan sayt tayyorlash uchun taxminan 20 soat vaqt sarflanganda va 6 mln ish haqi belgilanganda:
6 000 000 : 20 = 300 000 so‘m (1 soat uchun)
Deylik, sizda mijozlarning oqimi yaxshi va har doim qo‘shimcha ish bilan shug‘ullanish imkoniyati mavjud. Agar siz ko‘proq daromad olishni istasangiz, yana ikkita loyihani qabul qilishingiz mumkin. Endi siz kuniga odatdagi 6 soat o‘rniga 8 soat ishlaysiz. Har kuni ishlashga qancha ko‘p vaqt sarflasangiz, shuncha ko‘proq daromadga ega bo‘lasiz. Boshqa narsalarga sarflagan har bir soatingiz 300 000 so‘m olish uchun o‘tkazib yuborgan imkoniyatingiz hisoblanadi.
Iqtisodiy fanda bu atama o‘zbekchada “muqobil xarajatlar”, inglizchada esa “opportunity cost” deyiladi.
O‘zingizmi yoki tozalash xizmati?
Aytaylik, sizning xonadoningizni 4 soatda, 800 000 so‘m evaziga tozalab berishni taklif etuvchi servis xizmati bor. Xizmat narxi bir soat uchun 200 000 so‘mni tashkil qiladi. Sizning bir soatlik xizmat haqqingiz esa 300 000 turadi. Agar sizda shu vaqt oralig‘ida naqd buyurtmangiz bo‘lsa yoki bu ish sizning keyingi vazifalarni bajarishda samaradorligingizni tushirsa, farrosh xizmatidan foydalanish iqtisodiy jihatdan to‘g‘ri bo‘ladi.
