BMT tomonidan har yili 17 iyun — Jahon cho‘llanish va qurg‘oqchilikka qarshi kurash kuni sifatida belgilangan. Mazkur muammo bugungi kundagi eng o‘tkir muammolardan biri sanaladi. Jahonda yildan yilga yashil maydonlar kamayib, cho‘l hududlari ortib bormoqda.
Odatda cho‘llanish, qurg‘oqchilik, oziq-ovqat muammolari deganda ko‘z o‘ngimizga Afrika qit’asidagi hududlar keladi. Ammo vaziyat biz o‘ylaganchalik faqat bir mintaqa bilan chegaralanmayapti. Bugun Osiyo, hatto Yevropa ham bu muammo bilan yuzlashmoqda. Insoniyat ulkan sinov qarshisida turibdi.
Ma’lumotlarga ko‘ra, bir daqiqada O‘zbekistonning 9 kvadrat metr hududi cho‘llanib boryapti. Har soniyada dunyo bo‘ylab 23 gektar cho‘llanib boryapti. Bu holat davom etaversa, 2050 yilga borib, Yer yuzining 95 foizi cho‘llanishi va bu 3 milliarddan ziyod odamni oziq-ovqat tanqisligida qoldirishi mumkin.
Inson omili
Cho‘llanish ikki ikki xil sababga ko‘ra vujudga keladi: tabiiy va antropogen (inson) omil ta’sirida. Tabiiy omil turli ofatlar, quruq iqlim sharoiti ta’sirida paydo bo‘ladi.
Inson omili esa daraxtlar va o‘simlik olamining yo‘q qilinishi, dehqonchilik faoliyati va turli kimyoviy o‘g‘itlardan foydalanish, noto‘g‘ri sug‘orish tizimi, yerlarni o‘zlashtirish ta’sirida vujudga keladi.
Afsuski, hozirda Yer yuzining 75 foiz hududi cho‘llanish ta’siriga uchragan, 2050 yilga borib bu holat 90 foizga yetishi kutilmoqda. Cho‘l har kuni, har soatda yashil hududlarda ajdarhodek o‘z domiga tortib bormoqda.
Har yili bu muammoga uchrayotgan yer maydoni hajmi Yevropa Ittifoqi hududi (4,2 mln. kv.km)ning qariyb yarmiga to‘g‘ri keladi. Cho‘llanishdan eng ko‘p aziyat chekayotgan mintaqalar bu Afrika va Osiyodir.
Qurg‘oqchil iqlim va cho‘l hududlarining kengayishi 2050 yilgacha 700 milliondan oshiq kishining o‘z yashash hududini tark etishiga sabab bo‘lishi kutilyapti. Eng yomon ssenariyda bu ko‘rsatkich 2 milliardgacha yetishi mumkin. Eng katta xavf Xitoy va Hindiston, Sahroyi Kabir hududlariga qaratilishi mumkin. Afsuski, bu muammo O‘zbekiston joylashgan Markaziy Osiyoni ham chetlab o‘tmaydi.
