Dunyodagi barqaror demokratiyalarni kuzatar ekansiz, bu davlatlardagi siyosiy qarashlar juda turfa va ongli ekanini ko‘rish mumkin. O‘zbekistondagi siyosiy tafakkur hali bu holatga yetib kelmadi.
Har bir jamiyatning siyosiy-psixologik holati bo‘ladi. Demokratik jamiyatlarda odamlar siyosiy mafkuralarga ko‘ra bo‘linadi, o‘nglar yoki so‘llarga moyilligini doim anglaydi. O‘zbekistonda-chi? 2016 yilga qadar o‘ta yopiq bo‘lgan bizning mamlakatimizda, siyosiy jarayonlar va ong mutlaq muzlatilgan edi.
O‘zbekiston tarixida, davlat, ya’ni hokimiyat – juda uzoq muddat xalqdan alohida korporatsiya sifatida ko‘rildi. Ayniqsa, 2016 yilga qadar, hokimiyat jamiyat tafakkurini qo‘rquv bilan boyitish qobiliyatini o‘zining eng ustuvor vazifasi deb bildi. Barqarorlik shu usulda ta’minlandi. Natijada, ijtimoiy fikrda “xalq-hokimiyat” dixotomiyasi shakllandi va kristallashdi.
Shakllanib bo‘lgan demokratik jamiyatlarda, insonlar siyosatchilarni ularning siyosiy qarashlari, siyosiy moyilliklari bilan o‘lchasa, O‘zbekiston jamiyatida esa asosan “bu hokimiyat vakili” va “bu hokimiyatga qarshi, muxolifat” deb soddalashtirish saqlanib qolyapti. Aslida, davlat boshqaruvidagi shaxslar, siyosatchilar hech qachon bir xil qarashda bo‘lmaydi. Ularning siyosiy qarashlari, vaziyatdan kelib chiqib, siyosiy motivlari har doim turfa xil bo‘ladi.
Islohotlar – shakllangan tartibni o‘zgartirish degani. Shuning uchun, islohotlar borasida, hokimiyat koridorlarida, de-fakto har xil qarash va kayfiyatlar bo‘lishi tabiiy.
Nazarimda, O‘zbekiston hokimiyati atrofidagi shaxslarda ham, islohotlar borasida, uchta yo‘nalish yoki qarash mavjud. Liberallar – islohotlar tarafdori bo‘lib, ular islohotlar orqali hayotiy barqaror siyosiy tizim shakllanishini istashadi, siyosiy tizim legitimlikka asoslanishi kerak deb bilishadi.
Konservatorlar esa, aksincha, o‘zgarishlar kamroq bo‘lishini, yoki qattiq nazorat ostida kechishini istashadi. Qattiq nazorat esa, o‘zgarishlarni mohiyatan va shaklan nobud qiladi. O‘zbekistondagi siyosiy konservatorlar – bu 2016 yilga qadar davrga oriyentir oladigan shaxslar, guruhlar va kuchlar hisoblanishadi. Chunki ularning siyosiy qarashlari, zehniyati o‘sha davrda shakllanib, mustahkamlandi. Ayniqsa, xavfsizlik va barqarorlikni o‘zlarining eng muhim qadriyatlari deb biladigan shaxslar va soha vakillari eng yopiq konservatorlar hisoblanishadi.
O‘rtadagi qatlam esa – komformistlar, konyunkturachilar. Ular qaysi tomonning qo‘li baland kelsa, o‘zlarini shu tomon qilib ko‘rsatishadi.
Har qanday hokimiyat ichida manfaatlar kurashi bo‘lishi tabiiy. Manfaatlar esa, dunyoqarash bilan talqin qilinadi. Huddi shunday, bugungi O‘zbekiston hokimiyati ichida ham, liberallar, konservatorlar va komformistlar o‘rtasidagi ziddiyatlar, kurashlar bo‘lishi tabiiy.
