Oxirgi vaqtlarda o‘zbek kinolari mavzusi turli katta-kichik davralarda eng ko‘p muhokama qilinayotgan masalalardan biri. Ayniqsa, so‘nggi vaqtlarda ishlanayotgan o‘zbek seriallarining saviyasi, uning asosan, maishiy muammolar atrofida o‘ralashib qolgani va ba’zi hollarda faxsh targ‘ibotiga xizmat qilayotgani ko‘pchilikning noroziligiga sabab bo‘lmoqda.
Bir muddat avval Kun.uz muxbiri ushbu holat uni qanchalik bezovta qilayotganini so‘rab Madaniyat vaziri Ozodbek Nazarbekovga mikrofon tutgan edi. Vazir o‘z o‘rnida shu kabi muhokamalardan kelib chiqib, endi seriallar uchun ham badiiy kengashlarni qaytarish kerakligini aytgandi.
Xo‘sh, chuqurroq tahlil qilinsa, badiiy kengashlar film va seriallar saviyasini oshirishda qanchalik samara beradi? O‘zi kinodagi bu saviyasizlik nimadan, qachondan boshlandi va uni bu “botqoq”dan qanday chiqarish mumkin?
Kun.uz muxbiri mavzu borasidagi o‘rganishini davom ettirib, kinoshunos – Shohida Eshonboboyeva, san’atshunos-jurnalist Iqbol Qo‘shshayeva va rejissyor Sarvar Karimovni intervyu stoli atrofida to‘pladi.
— Katta bir mavzuga kiryapmiz va shuning uchun keling, avvalo bir masalaga oydinlik kiritib, aniqlashtirib olsak. Insoniyat tarixida kino paydo bo‘larkan, uning o‘rni qanday edi-yu, bugun dunyo jamiyatlari, tomoshabinlar oldidagi o‘rni, missiyasi qanday?
Kino, seriallarga shunchaki vaqt o‘tkazish vositasi deb qarash kerakmi yo uning insonlar uchun boshqa xizmatlari ham bormi? Ya’ni kino bizga nega kerak o‘zi?
Shohida Eshonboboyeva:
— 1895 yilda aka-uka Lyumerlar tomonidan dunyoga taqdim etilgan, asli poydevorini Edison qo‘ygan. Asosan mablag‘ olib keluvchi tasviriy vosita deb qaralgan, lekin yillar o‘tib kino san’at sifatida katta ta’sir doirasini kengaytirdi. 40 yillargacha kino san’atmi yo sanoat, degan tortishuvlar bo‘lgan bo‘lsa, 40 yillardan keyin uning san’at ekani e’tirof etildi.
Ammo sobiq ittifoqda va uning tarkibidagi respublikalarda kino sohasida sotsialistik realizm degan yo‘nalish paydo bo‘lgan. Kinoga davlatning aralashuvi o‘sha davrdan shakllanib qolgan. Davlat pul ham ajratadi va nazorat qilish, mafkurasini targ‘ib qilishga haqqi ham bo‘ladi. San’at darajasidagi kinolar o‘tgan asrda ko‘rilmaganiga sabab mafkura ustunltgi bo‘lgan bo‘lsa, ayni paytda esa ma’lum bir cheklovlar, rejissyorlarga to‘siqlar borligi sabab bo‘lyapti.
