“Mustaqil nomzodlarga örin yöqligi özgarişlar bölmasligi qörquvini uyğotyapti” – deputat özgarayotgan saylov tizimi haqida

Şu bilan birga, menda parlamentga nisbatan ham bir qança savollar, qaraşlar bor. Deylik, Senat özi bizga kerakmi, Senatsiz ham işlasa böladimi? Bir saylov tizimiga ötişdan oldin mana şunday savollarga javob topiş, bir qança siyosiy islohotlar ötkaziş kerak. Majoritar tizimda ham mustaqil nomzodlar uçun yöl oçilişi kerak. Mavjud majoritar tizimda ham partiya vakillari saylansa, qöşimçadagi proporsionalda ham faqat partiya vakillari tayinlansa, qanaqadir noxos holat böladi. Çalkaşlik bor. Çunki yeçilişi kerak bölgan masalalar bor hali. Yoki parallel ravişda men aytgan masalalarni ham kun tartibiga qöyiş kerakdir.

Kamoliddin Rabbimov, siyosiy tahlilçi

— Bu yerda asosiy masala oliy hokimiyatning parlamentarizm haqidagi tafakkuri va loyihasi. Bugungi hokimiyat iyerarxiyasida parlamentga ajratilgan siyosiy maqom ança çeklangan. 150 ta deputat 36 mlnlik Özbekistonning xohiş-irodasini namoyon qiloladimi, degan masala bor. Bizda parlament borasida birinçi ma’muriyat davrida şakllangan ehtiyotkorona tafakkur mavjud, ya’ni parlament va siyosiy partiyalar imkoniyati çeklangan bölişi kerak, degan konsensus hozir ham özgargani yöq.

Parlamentning kuçayişi ijro hokimiyatiga yoki prezidentga siyosiy inqiroz şakllantirişi şart emas. Birinçi ma’muriyat davrida şunday tafakkur bor edi. Biz parlamentning kuçayişidan qörqmasligimiz kerak. Siyosiy madaniyatimiz, muloqotimiz yuqori bölsa, biz kelişa olamiz, 10 ta muxolif partiya bölmaydimi. Biz possovet hududidagi ikkinçi katta millatmiz. Butun ijtimoiy-siyosiy tafakkur markazida parlament bölişi, prezident va parlament örtasida inqiroz minimal bölişi va ayni paytda parlament erkin bölişi kerak.

— Saylov tizimini özgartiriş böyiça parlamentda 10 oktyabr kuni ötgan majlisni kuzatdim va u yerda aytildiki, bu tizim uçun MDH davlatlari tajribasi örganilibdi. Xöp, MDHda masalan, qöşnilarimiz Qozoğiston va Qirğizistonda ham saylovning aralaş şakli amal qiladi. Ammo bu ikki mamlakatda deputatlik uçun mustaqil nomzodlarning ham saylovda iştirok etişiga ruxsat beriladi. Lekin bizda bu masalada ruxsatni körmayapman. Sizningça, buning qörquvdan boşqa sababi ham bormi?

Doniyor Ğaniyev:

— Qonun loyihasi örtaga taşlanganda men ham Qozoğiston va Qirğizistondagi tajriba hisobga olingan deb öylagandim. Ammo keyinroq mustaqil nomzodlarga ruxsat yöqligi ma’lum böldi. Farhod aka aytganidek, bunda aralaş saylov tizimiga ötiş öz ma’nosini bir qadar, ya’ni baribir öşa 5 ta partiya kuraşyapti. Bu menda kelgusida ham katta özgarişlar bölmasligi qörquvini uyğotyapti. Lekin şu narsa bölmasa ham, bu loyihani qöllayman. Çunki keyinçalik şu mustaqil nomzodlarga yöl oçilişi mumkin deb umid qilaman.

Bir mandatli okruglarda mustaqil nomzodlarga ruxsat berişni taklif etyapman. Çunki partiyalar raqobatni his qilsin, inklyuzivlikni ta’minlaş kerak. Şundoq ham partiyalar budjetdan moliyalaştirilişini hisobga olsa, mustaqil nomzod köp bölmaydi, bir neçta bölişi mumkin. Işonamanki, şu narsaga boramiz, boşqa yöl yöq. Parlamentni isloh qilişni xohlasak, şuni qilişimiz kerak. Qolaversa, oliy minbarlarda konstruktiv muxolifat yaratilişi kerakligi haqida gap ketyapti. Konstruktiv muxolifat partiyalar kirib kelişini ta’minlaydigan tizim esa — proporsional saylov tizimi. Majoritar tizimda mavjud partiyalar hukmronligida individual nomzodlar bilan kirib keliş nihoyatda qiyin masala.

• Intervyuni töliq holda yuqoridagi video orqali tomoşa qilişingiz mumkin.