BRIKS (BRICS) – bu unga a’zo besh davlatning bosh harflari yig‘indisi hisoblanadi. Bu Braziliya, Rossiya Federatsiyasi, Hindiston, Xitoy Xalq Respublikasi hamda Janubiy Afrika Respublikasidir.
2009 yilda tuzilgan BRIKS 2024 yilning yanvar oyidan yana 5 ta yangi a’zo bilan, kengaydi. Yangi a’zolar – Saudiya Arabistoni, Misr Arab Respublikasi, Birlashgan Arab Amirliklari, Efiopiya va Eron Islom Respublikalaridir. Avvaliga bu ro‘yxatda ham bo‘lishiga kelishilgan edi, lekin mamlakatning yangi prezidenti Xaver Miley BRIKSga kirish niyatidan voz kechdi, u AQSh bilan yaqinlashish niyatida.
Kremlga yaqin siyosatchilar, ekspertlar BRIKSni “g‘arbdan mustaqil yoki g‘arbga qarshi dunyo aksariyatining eng yirik timsoli” deyishadi. Dunyoning boshqa maslakatlarida esa, “dunyo aksariyati” (mirovoye bolshinstvo) degan atama emas, ko‘proq “global janub” degan atamani ishlatishadi. Mohiyatan “dunyo aksariyati” (ya’ni g‘arbga kirmagan va uning hokimiyatidan norozi bo‘lgan ko‘pchilik davlatlar va xalqlar) va “global janub” – bitta tushuncha.
Global janub – bu asosan janubda joylashgan, lekin geosiyosiy jihatdan Rossiya kabi shimol davlati va sharqiy hisoblanmish Xitoy Xalq Respublikasi ham kiruvchi, arab davlatlari, Osiyo va Afrika davlatlari, Eron va hatto Turkiyani ham nazarda tutuvchi geosiyosiy konstruksiya.
Bugun “global janub”ning eng qudratli liderlari, bular – XXR va RF. Bu davlatlarning pirovard maqsadi – dunyo qudratini o‘zgartirish, AQSh salohiyatini pasaytirish va imkon bo‘lsa, demontaj qilish hamda o‘zlarining o‘yin qoidalarini yangi tartibot sifatida o‘rnatishdir.
Shu yanvarda nafaqat yangi besh davlat BRIKSga ya’zo bo‘ldi, balki tashkilotga raislik RFga o‘tdi. Bugun rossiyalik siyosatchilar va ekspertlar Rossiyaning BRIKS yo‘nalishidagi eng asosiy vazifasi – ushbu tashkilot ichidagi ziddiyatni bartaraf qilish demoqda. Qanday ziddiyat?
BRIKS ichidagi eng katta geosiyosiy ziddiyat – bu uning Xitoy va Hindiston o‘rtasida shakllangan ashaddiy raqobat, vaqti-vaqti bilan, dushmanlik kayfiyatidir. Hindiston o‘zida Xitoyga qarshi muxolifat ko‘radi. Hindiston, mana ko‘p o‘n yilliklarki, Xitoyga qarshi qurollanib, siyosiy faoliyat olib boradi. 3400 kilometrlik hind-xitoy chegarasining taxminan 65 foiz qismini ikki tomon ham tan olmaydi, ya’ni umumiy chegaraning katta qismi bahsli hisoblanadi.
Hindiston Xitoyga qarshi jiddiy qurollanib, boshqa davlatlar bilan harbiy-o‘quv mashqlarini o‘tkazib keladi. Xitoyga qarshi faoliyat olib boradigan ko‘plab separatchi guruhlar, jumladan, “quvg‘indagi Tibet hukumati” ham Hindistonda o‘tiradi.
