«Airbnb effekti»: yöq bölayozgan şahar internet ilova sabab daromad manbaiga aylandi

Koronavirus pandemiyasi Xoçataun tarixidagi muhim bosqiçga aylandi. Çunki juda köp çeklovlar sabab megapolislarda yaşovçi odamlar tabiat qöyniga, çekkaroq qişloqlarga intildi. Natijada bir neça yil içida Xoçataundagi uylar soni 2400 taga yetadi. 2023 yil sentabr oyida şahar tarixida ilk marta soliq yiğilib, mahalliy hukumat ğaznasiga 456 ming dollar tuşadi. Xoçataun meri Dayan Jordan kelajakda şahardan har oy kamida million dollar soliq yiğilişini taxmin qilmoqda.

Dayan Jordan «şahar 100 foiz Airbnb tomonidan qurilgan» deb hisoblaydi. Ya’ni Airbnb korporatsiyasi tomonidan emas, uning ilovasida Xoçataundagi uy-joylar qisqa muddatga ijaraga berilişi hisobiga, albatta.

Oklahomadagi Xoçataun şaharçasi yöq bölib ketayotgan şaharçalar «Airbnb effekti» sabab rivojlanib ketganining yagona misoli emas. Masalan, 30 mingdan kamroq odam yaşaydigan Texasdagi Igl-Pass şaharçasida oxirgi bir yilda uy-joyni qisqa muddatga ijaraga beriş böyiça e’lonlar soni 168 foizga oşgan.

«Mehmonxonalar yöq joylarda turizmning rivojlanişi mahalliy aholi va şaharga katta iqtisodiy foyda keltiradi, – deydi Airbnb siyosat va kommunikatsiyalar bölimi boşliği Jyey Karni New York Times bilan suhbatda. – Aholisi qisqarib borayotgan va işlab çiqariş korxonalari yopilayotgan hududlar öz tarixida ilk marta turizmdan pul işlaşi mumkin», deb qöşimça qilgan kompaniya vakili.

Ammo «Airbnb effekti» heç qayerda Xoçataunda bölgani kabi sezilmagan: «Koronavirus bilan boğliq vaziyat biz uçun avvaliga muammoga, keyin esa möjizaga aylandi. Avvaliga biz mehmonlarga 10 minglab dollarni qaytardik, keyin esa vaziyat özgarib 95 foiz uylarimiz tölib ketdi», deydi şaharçadagi 60 ta uy qurib, ularni boşqarayotgan quruvçi Todd Makdeniyel.

Va yuqoridagi gaplarning hammasi na politsiya uçastkasi, na öt öçiriş xizmati, na çiqindi töplaş tizimi va na markazlaşgan oqova suv ta’minoti bölgan şaharça haqida ketmoqda. Xoçataun meri Dayan Jordan noodatiy inson. U şahar meri böliş bilan birga Texasdagi Odessa şahrida joylaşgan universitetda ijtimoiy fanlar böyiça katta öqituvçi bölib ham işlaydi.

Jordan 2015 yildan buyon Xoçataunga şahar maqomi berilişi borasida öz kampaniyasini yuritib keldi. Merning ham şaharçadagi boşqa odamlar kabi bir neçta kulbalari bor: ulardan bittasida özi yaşasa, qolganlarni ijaraga bergan.

Şaharçadagi uylar maşhurlaşib ketgani sabab ularning narxi kötarildi, odamlar ijaraga beriş uçun yangi çiroyliroq uylar qurib, özlari yaşayotgan eskilarini ham ta’mirlab olişdi. Pandemiya boşida Xoçataun işonç bilan rivojlanib bordi. Mahalliy aholining Xoçataun şahar sifatida tan olinişiga işonçi ham hudud rivojlaniş tezligi kabi kuçli edi.

Hudud şahar sifatida tan olinişi uning rivojlanişini yanada tezlaştirardi. Çunki bu mahalliy soliqlar, munitsipial resurslarni mustaqil taqsimlaş imkonini yaratadi. Hozirgaça budjet mablağlari Xoçataun joylaşgan Makkarten okrugi tomonidan taqsimlanadi va bu muammolar keltirib çiqargan. Oddiy misol: xoçataunliklar bir xonali kulbaçalar qimmat mehmonxona kabi uylarga aylantirilib, daromadlari oşmaguniga qadar hududdagi toşli yöllarni ham ta’mirlay olişmagan. Axir ular budjet pullarini boşqara olişmagan-da. Odamlar odatda şaharçadagi ijtimoiy muammolarni şaxsiy pullari orqali, köpçilik örtaga pul taşlab hal qilişgan.

Xoçtaunliklar uçun tez-tez işdan çiqadigan suv ta’minoti tizimi ham jiddiy muammo hisoblanadi. «Jakuzi bölmagan uyni ijaraga bera olmaysan. Sifatsiz infratuzilma sabab quvurlar işdan çiqsa, yarim şahar bir neça kun toza suvdan mahrum böladi», deydi NYT bilan suhbatda ijaradorlardan biri Leo Vinegar.

Mer Dayan Jordan boşçiligidagi 128 nafar mahalliy aholi vakillari Xoçataunga şahar statusi berilişi uçun harakat qilayotgan bir vaqtda hududning «mustaqilligiga tajovuz qiladigan qöşnilar paydo böldi». 15 km uzoqlikdagi Broken-Bou şahri bir neçta yer egalari bilan kelişib, Xoçataun yerlarining bir qismini egallab olişga intiladi.

Broken-Bou şahar ma’muriyati rahbari Viki Pattersonning iddao qilişiça, «ular şunçaki xoçataunliklarga yordam berişni istagan». Ammo qöşni şaharning «anneksiyaga urinişi» ustidan xoçataunliklar sudga ariza kiritib, işni yutib çiqişdi-da, mustaqilliklarini saqlab qolişdi.

2022 yil noyabr oyiga borib mer Jordanning kampaniyasi nihoyat öz samarasini berib, Xoçataun rasman şahar sifatida tan olindi. Ammo hozirda rivojlanişi Yovvoyi Ğarb rivojlanişiga qiyoslangan şaharning kelajagi borasida qörquvlar paydo böldi. 2023 yil bahorida Xoçataundagi uylar atigi 55 foizga tölgan bölsa, avgustga kelib bu natija 40 foizgaça tuşib ketdi. Köplab ijaraçilar tezda uylarni sotişga kirişdi. Pandemiya vaqtida ta’mirlangan uylar narxi 599 ming dollardan 1,1 million dollargaça qimmatlab ketgan bölsa, hozir ularni 899 ming dollarga ham berişmoqda.

Leo Vinegar 2021 yilda şaharda yer sotib olib, ijara uy qurişga pul tikadi. U vaqtda hali «Airbnb effekti» amalda bölib, savdo zör edi. Ammo Leo uyini töliq qurib bitkazganda talab tuşişni boşlagandi. Yutqazmaslik aniq bölgan biznesday köringan narsa hozir Vinegar va boşqalar uçun iqtisodiy boşoğriqqa aylangan. U zararlarni qoplaş uçun Xoçtaundagi işlaridan taşqari, Dallasdagi dökonda tungi smenada işlaşga majbur bölmoqda.

«Uyni sotişga majbur bölmayman deb umid qilaman. Airbnb bizni faolroq reklama qilib, ijaraçilar uçun tölovçi tuşirsa, hali bu biznesdan umidim bor», deydi Vinegar.

Şahar meri Dayan Jordan esa aksar qöşnilaridan farqli talab tuşişini yaxşilikka deb qaramoqda. Uning fikriça, bu vaqt Xoçataunga «nafas rostlab oliş» imkonini beradi. Mer oxirgi yillarda yöqolib ketiş arafasida bölgan şahar «Airbnb effekti» sabab juda yaxşi rivojlanişga erişgan deb hisoblaydi. Mahalliy aholi uy ijaraga beriş körinişidagi «oltin vasvasasi»dan keyin ham şahar rivojlanişda davom etişiga umid qilmoqda. Aks holda qisqa muddatli va juda tez ösiş bilan boşlangan baxt ular uçun moliyaviy inqiroz bilan yakunlanişi heç gap emas.