“Yöqotadigan narsamiz yöq edi” - Rossiyalik ikki qoçoq oddiy qayiqda AQŞgaça qanday yetib borgandi?
|18:15 / 27.01.202446 49112 min
2022 yil sentabrda ikki nafar rossiyalik noodatiy tarzda mamlakatdan qoçib ketdi. Ular kiçik qayiqda Tinç okeani böylab suzib, Amerikaga yetib borişgan. Öşanda ularni har ikki davlat çegaraçilari sezmagan.
Foto: voicesevas.ruFoto: voicesevas.ru
Öz vaqtida mustabid tuzum hukm surgan SSSRdan xorij davlatlariga çiqişga umuman ruxsat berilmasdi. Faqat davlat xizmatçilari sotsialistik davlatlarga, unda ham KGBning qat’iy nazorati ostida borib kela olardi.
Şu sababli bu davlatdan xorijga ketişni xohlagan, biroq ilojini qila olmagan odamlar turli yöllar bilan qoçib ketardi. Ularning orasida noodatiy yöllar bilan qoçganlar ham köp bölgan.
Masalan, okeanşunos Stanislav Kurilov va Lilianna Gasinskaya kruiz teploxodida sayohatga çiqib, biri Filippin, ikkinçisi Avstraliya qirğoqlari yaqinida özini dengizga taşlab, qirğoqqaça suzib borişgan.
Petr Patruşev esa Gurjistonga dam olişga boradi va Qora dengiz orqali suzib Turkiyaga qoçib ketadi. Yana bir qoçoq Boris Belenko sovetlar tomonidan yasalgan va hali sinovdan ötkazilmagan yangi MiG-29 harbiy samolyoti bilan Yaponiyaga qoçib ketadi.
Şuningdek, SSSRdan juda köplab KGB va taşqi razvedka xizmati xodimlari qoçib ketişgan. Ulardan biri soxta pasport bilan qoçgan bölsa, boşqasi diplomatik vakolatxonaga tegişli maşina yukxonasiga yaşirinib qoçgan.
1991 yilda SSSR parçalanib ketgandan söng vaziyat keskin özgaradi. Boşqa sobiq ittifoq respublikalari fuqarolari qatori rossiyaliklar ham turli davlatlarga bemalol borib keliş yoki köçib ketiş imkoniyatiga ega bölişadi.
Biroq oradan 31 yil ötib, vaziyat birdan özgardi. Bunga 2022 yil 24 fevral kuni Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirgani sabab böldi. Rossiya Ukrainani qisqa muddatda bosib oliş uçun juda katta harbiy kuç taşladi. Ammo reja amalga oşmadi.
Garçi Rossiya juda köp harbiy texnikalaridan va askarlaridan ayrilsa-da, Ukrainani qisqa muddatda egallaşning imkoniyati bölmadi. Uruş boşlanganidan söng oradan 7 oy ötgaç, 2022 yil 21 sentabr kuni Rossiyada safarbarlik e’lon qilindi.
Safarbarlikni şaxsan Rossiya prezidenti Putinning özi e’lon qildi va faqat zaxiradagilar, birinçi navbatda, harbiy xizmat ötagan, harbiy mutaxassislik va jangovar tajribaga ega bölgan fuqarolar safarbar etilişini aytdi.
Mavzuga oid
Biroq joylarda bunga amal qilinmadi va muddatli harbiy xizmatni ötamagan şaxslarga ham çaqiruv qoğozlari yuborildi. Şundan söng köplab rossiyaliklar mamlakatni tark eta boşladi.
Öşanda Finlandiya, Boltiqböyi davlatlari, Gurjiston va Qozoğistonning Rossiya bilan çegaralarida mamlakatni tark etayotgan rossiyaliklardan iborat juda katta navbatlar yuzaga keldi.
Rossiya va Gurjiston orasidagi Yuqori Lars ötkaziş punktidagi navbat, 2022 yil sentabr. \ Foto: voicesevas.ru
Bundan taşqari, rossiyalik qoçoqlar Özbekiston, Qirğiziston va Tojikistonga ham ötib kelişdi. Sibirdagilar Möğulistonga qoçib ötişdi.
Öşa paytda Rossiyaning eng uzoq hududi bölgan Çukotka avtonom viloyatida yaşovçi ikki kişi mamlakatdan qoçişda noodatiy yölni tanlaydi. Qoçoqlar oddiy yengil qayiqqa ötirib, Amerika tomon suzib ketişadi. Ular Maksim Teyunaut va Sergey Neçayev edi.
Qoçiş
2022 yil sentabr oyida, Rossiyada safarbarlikning birinçi tölqini bölib ötayotgan paytda, Çukotkaning Egvekinot qişloğida yaşovçi 45 yoşli Maksim Teyunaut va 52 yoşli Sergey Neçayevga ham çaqiruv qoğozlari boradi.
Şunda ular mahalliy mas’ullar özlarini Ukrainaga uruşga yubormasligi uçun mamlakatdan qoçişga qaror qilişadi.
Öşa paytda Rossiyaning Yevropa yoki markaziy qismida yaşovçilar Möğuliston, Qozoğiston, Gurjiston yoki Boltiqböyi davlatlari va Finlandiyaga osongina ötib ketayotgan edi.
Biroq Rossiyaning eng çekka hududida joylaşgan Çukotkada yaşovçilar uçun bunday imkoniyat yöq edi. Çunki avtomobil va temiryöllar tortilmagani uçun Çukotkadan quruqlik orqali Rossiyaning boşqa hududlariga yetib olişning iloji yöq.
Çukotkaliklar faqat havo va dengiz yöli orqali boşqa joylarga yetib olişlari mumkin. Safarbarlik e’lon qilingandan söng har qadamda tekşir-tekşir köpayadi.
Agar Sergey va Maksim Çukotkani havo yöli orqali tark etmoqçi bölişsa, ularni aeroportdayoq töxtatib qolişlari aniq edi. Ana şunday şaroitda Sergey va Maksim tavakkal qilib Amerikaga qoçiş rejasini tuzişadi.
Ular tanlagan yöl biroz xavfli bölib, çukotkaliklarda oddiy yengil qayiq bor edi xolos. Agar dengizda töfon yuz berib qayiq ağdarilsa ikkalasi ham halok bölardi.
Qolaversa, Bering böğozida qöriqçilik qilayotgan Rossiya va Amerika çegaraçilari ularni tutib olişi ehtimoli bölib, bunda amerikaliklar indaşmasa ham rossiyalik çegaraçilar qoçoqlarni keçirmasligi aniq edi.
Şu uçun Sergey va Maksimda eng asosiy xavotir rossiyalik çegaraçilarning qöliga tuşib qolmaslik bölgan.
Egvekinot qişloği Anadirdan şimoli-şarqda Bering dengizi körfazining qirğoğida joylaşgan. Bu yerdan faqat AQŞga qaraşli Avliyo Lavrentiy oroliga yaqin edi. Sergey va Maksim tavakkal qilib yölga tadorik köra boşlaşadi.
Ular bor pullariga qayiq uçun benzin sotib olişadi. Yölda ovqatlaniş uçun faqat tuxum va kartoşka qaynatib olişadi xolos. Boşqa yegulikka ularda pul yöq edi.
“Bir yil avval (2021 yilni nazarda tutyapti) 2022 yil sentabrning oxirida men AQŞda bölaman deb öylamagan edim. Uruşga borsam kimnidir nohaqdan öldirardim yoki murdam sellofanga öralgan holda qaytardi. Men muddatli harbiy xizmatni ötaganman, harbiy guvohnomam bor. Safarbarlik e’lon qilingaç Çukotkada ham odamlarning uylariga çaqiruv qoğozlari kela boşlagaç qoçib ketişning iloji bölmay qoldi. Ayrimlar qoçmoqçi bölganda ularni aeroportda töxtatib, majburiy tarzda uruşga olib ketişdi. Kunlarning birida eşigim taqilladi. Borib qarasam bir ayol va ikkita harbiy formadagi odam turibdi. Ular menga çaqiruv qoğozi olib kelişgandi. Men uruşga borişni xohlamasdim. Şu uçun qoçişga qaror qildim. Agar qoçmasak majburlab bölsa ham uruşga jönatişardi”, deydi Maksim Teyunaut.
Öşanda Sergey bilan ham şunday bölgan va u ham safarbarlik e’lon qilingaç bir neça kunda çaqiruv qoğozi olgan. Şundan söng Maksim u bilan mamlakatdan qoçib ketişni muhokama qilgan. Oxir-oqibat ikki döst mamlakatdan qoçişni rejalaştirişadi.
Sergey va Maksim qoçgan yönaliş
“Biz qayerga qoçişni bilmasdik. Sergey bilan maktabga bordik. Xaritadan qoçiş uçun qulay joy qidira boşladik. Eng yaqini Avliyo Lavrentiy oroli ekan. Öşa paytda bu orolda odam yaşaşini bilmasdik. Şunday bölsa ham ob-havosi yaxşi va bizni u yerdan majburlab uruşga jönata olişmaydi deb öyladik va şu Avliyo Lavrentiyga qoçişga qaror qildik”, deydi Maksim.
Qoçiş uçun joy tanlangandan söng Maksim va Sergey safarga tayyorgarlik köra boşlagan. Ular uç kun davomida oziq-ovqat ğamlagan va qayiqni tayyorlaşgan.
“Asosiy pulimizga benzin sotib oldik va idişlarga qöyib zaxira qildik. Oşiqça pul yöqligi uçun biz kamtarona oziq-ovqat tayyorladik. Faqat kartoşka va tuxum qaynatdik. Yana pişgan tovuq göşti, sigaret, çoy, qahva kabi narsalarni oldik. Oxirida menda 10 ming rubl qoldi, har ehtimolga qarşi uni dollarga almaştirişga qaror qildik. Öşa paytda rasmiy kurs 1 dollar 60 rubl edi. Lekin bankka borsam dollar 90 rubldan kamiga sotilmasligini aytişdi”, deydi Maksim.
Ikki döst qoçiş haqidagi rejani heç kimga aytmaydi. Çunki Rossiya qonunlariga köra bu ikki tomonlama jinoyat edi. Safarbarlikdan qoçişga va çegarani noqonuniy kesib ötişga jinoiy javobgar qilişlari mumkin edi.
“Bizda şunday tartib bor: dengizga çiqayotganiningizda bu haqda çegaraçilarni xabardor qilib qöyişingiz kerak. Agar bunday qilmasangiz birinçi marta ogohlantirişadi, ikkinçi marta jarimaga tortilasiz. Biz qoçayotganimiz uçun bunday qilmadik. Biz avval Provideniya körfaziga bordik va qirğoq yoqasida sovet davridan qolib ketgan vayrona uyni körib qoldik. Öşa uyda tunab qoldik. Ertalab ob-havo yaxşi böldi, nonuşta qilib orol tomonga qarab suzib ketdik. Bizda qölga tuşib qolsak-çi, degan kuçli xavotir bor edi. Biroq yöqotadigan heç narsamiz yöqligi uçun qörquv kuçli emasdi. Çegaraçilar bizni payqamadi. Balki ertalab şarqdan çiqqan quyoş nurlari ularni çalğitgandir”, deydi Maksim.
Qoçoqlar Çukotkaning Provideniya körfazidan çiqib, bir neça kun deganda qariyb 500 km masofani suzib ötib, möljallangan manzilga yetib borişadi. Avliyo Lavrentiy oroliga yaqinlaşgaç kutilmagan holga duç kelişadi.
Qoçoqlar AQŞ hududida Foto: russia.com
Ular heç kim yaşamaydi deb öylagan orolda odamlar sayr qilib yurardi. Öşanda 2022 yil 5 oktyabr kuni edi.
Qoçoqlarni Avliyo Lavrentiy orolidagi Gembell şaharçasiga olib borişadi. Ular Google Translate orqali mahalliy aholi va politsiya bilan muloqot qilişadi va Rossiyadan qoçib kelganlarini tuşuntirişadi.
“Biz Avliyo Lavrentiy oroliga yaqinlaşdik va kvadrosikllarda sayr qilib yurgan odamlarni kördik. Ular qayiğimizni buldozer bilan qirğoqqa tortib olişdi. Söng bizni politsiya bölimiga olib borişdi va ovqatlantirişdi. Men ovqatning köpligidan va xilma-xil mevalar borligidan hayron böldim. Bizni hatto limonli çoy bilan mehmon qilişdi. Ular ham çukçaliklarga öxşab tub joy aholi vakillari ekan, faqat amerikaliklar”, deydi Maksim.
Keyin Maksim va Sergeyni avvaliga Alyaskaning eng katta şahri va ma’muriy markazi bölgan Ankorijga, u yerdan esa samolyot bilan Vaşington ştatiga jönatişadi. Sergey va Maksim Tamoka şahridagi immigratsiya xizmati hibsxonasida uç oy ötirişadi.
Şundan söng qoçoqlarga garov puli evaziga ozod qilişlarini aytişadi. Maksimga 3 ming, Sergeyga 10 ming dollar garov puli belgilanadi.
Ikki nafar rossiyaliklarning qayiqda qoçib kelgani va hibsda ötirgani haqida eşitgan notaniş odam pullarni tölaydi va ular 2023 yil yanvarda ozodlikka çiqadi.
Keyinçalik ularni qutqargan odam sovet davrida ota-onasi bilan AQŞga köçib ketgan ukrainalik ruhoniy Roman Mitin ekani oydinlaşadi. Ma’lum bölişiça, notaniş bir şaxs Sergey uçun 10 ming dollar bergan, Maksim uçun Mitin pul tölagan ekan.
Roman Mitin Sergey va Maksimni qamoqdan olib çiqqanidan söng ularni özi bilan Vaşington ştatiga olib ketadi va Sietdagi vaqtinçalik boşpanaga joylaştiradi.
Köp ötmay rossiyalik ikki nafar qoçoq Tinç okeani orqali Amerikaga qoçib kelgani AQŞdagi köplab OAVda xabar beriladi. Şundan söng telekanallar va naşrlar muxbirlari Sergey va Maksimdan intervyu olişadi.
Ular öz intervyularida Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirib, u yerda “maxsus harbiy operatsiya” ötkazayotganiga qarşi ekanliklarini aytişadi. Biroq Maksim avvalroq ijtimoiy tarmoqlardagi sahifasiga Z harfi yozilgan buğu bilan tuşgan rasmini joylagani oydinlaşadi.
Uruşni qöllab turganlarning özi frontga çaqirilganda fikrini özgartirişi va mamlakatdan qoçişi birgina Maksim bilan sodir bölmadi. Rossiyadan qoçganlar orasida bundaylar yetarliça bor edi...
