Armaniston va Ozarboyjon Berlinda tinchlik muzokaralarini boshladi

Germaniya hukumati taklifiga binoan Armaniston va Ozarboyjon Berlinda tinchlik muzokaralarini boshladi. 28 fevral, chorshanba kuni Germaniya tashqi ishlar vaziri Annalena Berbok Tog‘li Qorabog‘ bo‘yicha o‘nlab yillar davom etgan mojaroni hal qilish sa’y-harakatlari doirasida ikki davlat tashqi ishlar vazirlari Ararat Mirzoyan va Jyeyhun Bayramovni qabul qildi. 

Berbok: Barqaror tinchlik o‘rnatish imkoniyati mavjud 

Endi mintaqada mustahkam tinchlik o‘rnatish imkoniyati bor, dedi Berbok. Har ikki tomon allaqachon o‘tmishni orqada qoldirish uchun dadil qadamlar tashladi, dedi u. «Sizni va hukumatlaringizni ushbu maqsadga erishish uchun ko‘rsatayotgan jasoratingiz uchun olqishlayman», dedi u armanistonlik va ozarboyjonlik hamkasblariga. Ikki kunlik muzokaralarni ochar ekan, Berbok oldinga siljish «haqiqiy majburiyat va qat’iyat»ni talab qilishini va ikki Kavkaz davlati o‘rtasida kelishuvga erishish «har ikki davlat chegarasidan tashqarida ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishini» hamda «Janubiy Kavkazda kelajak va farovonlikka yaxshiroq yo‘l ochishini» ta’kidladi.

Germaniya tashqi ishlar vaziri, shuningdek, Berlindagi muzokaralar Myunxenda ikki hafta avval boshlangan «samarali muzokaralar»ni davom ettirishi kerakligini ta’kidladi. U, shuningdek, Berlin muzokaralarda «olg‘a harakat qilish uchun mos platforma» taklif qilmoqchi ekanligini ta’kidladi. Germaniya Tashqi ishlar vazirligi muzokaralar boshlanishidan oldin «Germaniya Armaniston va Ozarboyjon o‘rtasidagi hal etilmagan masalalar tinch yo‘l bilan va kuch ishlatmasdan hal qilinishini ta’minlash uchun urinmoqda», deya bayonot berdi.

Berlindagi tinchlik muzokaralari bo‘yicha kelishuvga Germaniya kansleri Olaf Shols, Armaniston bosh vaziri Nikol Pashinyan va Ozarboyjon prezidenti Ilhom Aliyevning fevral oyi o‘rtalarida Myunxen xavfsizlik konferensiyasida bo‘lib o‘tgan uchrashuvida erishilgan edi. Uning natijalariga ko‘ra, Shols Yerevan va Boku o‘zaro kelishmovchiliklarni zo‘ravonlik ishlatmasdan hal qilishga tayyor ekanini aytdi. U har ikki tomonning mavjud kelishmovchiliklarni va ochiq muammolarni «faqat tinch yo‘l bilan va zo‘ravonlik ishlatmasdan» hal etishga tayyorligini ma’qulladi.

Tog‘li Qorabog‘ bo‘yicha mojaro 

Tog‘li Qorabog‘ Ozarboyjonning isyonkor hududi bo‘lib, yaqin vaqtgacha asosan etnik armanlar istiqomat qilgan. 1991 yil 2 sentabrda Tog‘li Qorabog‘ avtonom viloyati va Ozarboyjon SSRga tutash hududlarning bir qismi chegaralarida «Tog‘li Qorabog‘ Respublikasi» e’lon qilindi. Uni BMTga a’zo birorta davlat tan olmagan. O‘shandan beri Tog‘li Qorabog‘ atrofidagi mojaro to‘xtagani yo‘q. U bir necha bor qurolli to‘qnashuvlar va keng ko‘lamli harbiy harakatlarga aylandi (1992-1994 va 2020). 

2023 yil 19 sentabrda Ozarboyjon konstitutsiyaviy tuzumni tiklash maqsadida Tog‘li Qorabog‘da «mahalliy aksilterror tadbirlari» o‘tkazilishini e’lon qildi. Ertasi kuni o‘t ochishni to‘xtatish to‘g‘risida kelishib olindi. Uning shartlaridan biri Tog‘li Qorabog‘ armiyasini qurolsizlantirish va arman harbiylarini tan olinmagan respublikadan olib chiqib ketish edi. Bokuning Tog‘li Qorabog‘dagi harbiy amaliyoti natijasida uning deyarli butun arman aholisi mintaqani tark etdi. 

2023 yil dekabrida Armaniston va Ozarboyjon «suverenitet va hududiy yaxlitlik tamoyillarini hurmat qilish asosida tinchlik shartnomasi tuzish niyatini» tasdiqladi. 2024 yil 1 yanvarda «Tog‘li Qorabog‘ Respublikasi» rasman o‘z faoliyatini to‘xtatdi. Mojaroni hal etish uchun siyosiy iroda mavjud ekaniga qaramay, vaziyat keskinligicha qolmoqda. Xususan, fevral oyi o‘rtalarida Boku arman tomondan o‘qqa tutilganini, Yerevan esa arman postiga hujum uyushtirilgani haqida e’lon qildi, natijada to‘rt arman harbiy xizmatchisi halok bo‘lgani aytilgan.