«Hujum bölganda barça mavjud vositalar bilan harbiy yordam». KXDR va Rossiya örtasidagi yangi kelişuvda aynan nima deyilgan?

Seuldagi Kunmin universiteti yetakçi ilmiy xodimi Fedor Tertitskiy — Rossiya va KXDR örtasidagi yangi şartnomada keltirilgan harbiy yordam töğrisidagi band haqida:

«Tomonlardan biriga hujum qilingan taqdirda birgalikda mudofaa majburiyatlari töğrisidagi qismi deyarli tom ma’noda 1961 yilgi sovet-şimoliy koreya kelişuvi matnini takrorlaydi. Bu tasodif emasligi tayin. Messej juda aniq körinib turibdi: Moskva va Pxenyan 1961 yilgi ittifoqçilik munosabatlarini tiklayapmiz demoqda. Va u yerdagi eng muhim ibora şunday edi: «Agar ahdlaşuvçi tomonlardan biri qandaydir davlat yoki davlatlar koalitsiyasi tomonidan qurolli hujumga uçrasa va şu orqali uruş holatiga tuşib qolsa, narigi tomon öz ixtiyorida bölgan barça kuç va vositalar bilan harbiy hamda boşqa turdagi yordamlarni körsatadi». Bu ibora 2024 yilgi şartnomada ham xuddi şu şaklda takrorlangan.

Köp vaqt ötmasdan sovet ittifoqi bu kelişuv oğirligini his qila boşlaydi — Kim Ir Sen ikkinçi Koreya uruşini boşlaşi xavfi tufayli. Menga ma’lum bölişiça, Siyosiy byuro [KPSS markaziy qömitasi] agar Kim Ir Sen özini haddan taşqari tiyiqsiz tutadigan bölsa, Şimoliy Koreyaga bu kelişuv faqat mudofaa xarakterida ekani aytişi, siz örtoqlar, tajovuzkor harakatlarni boşladingiz, şuning uçun biz sizlarga yordam körsatmaymiz, deyişi mumkin edi. 1961 yilgi bu kelişuv örnini 2000 yilga kelib, Putinning ilk prezidentligi davrida döstlik va yaqin qöşniçilik şartnomasi egallaydi, unda aynan harbiy yordam körsatiş töğrisidagi band tuşib qolgandi va şu tufayli uni bemalol ma’nosiz kelişuv deb ataş mumkin.

Seul nuqtayi nazariga köra, hozir sodir bölgan voqea — juda yomon. Bunday ittifoqçilik kelişuvining ehtimoliy reanimatsiyasi bu yerda ham, Tokioda ham eng yomon ssenariy sifatida muhokama qilindi. Seul uzoq vaqt davomida avvaliga sovetlar ittifoqini, keyin Rossiyani KXDRdan «uzoqlaştiriş»ga harakat qildi. Qaysidir pallada bu iş berayotgandek va Rossiya Şimoliydan köra, Janubiy Koreya tomonida turgandek tuyuldi. Keyin esa [Ukrainada] uruş boşlandi va barçasi soçilib ketdi».

Ğarb matbuoti nimalar yozmoqda?

New York Times gazetasi imzolangan kelişuvni «Pxenyan va Moskva örtasida hozir mavjud bölmagan 1961 yilgi özaro mudofaa şartnomasi»ga qaytaruvçi, «sovuq uruş davridagi xavfsizlik kafolatlari yangilanişi» deb atagan.

Ammo bu safar kelişuv «özaro tranzaksiya ehtiyojlariga asoslangan — Rossiya uçun artilleriya va Şimoliy Koreya uçun ilğor harbiy texnologiyalar», deya yozadi naşr Jorj Buş ma’muriyatida KXDR masalalari bilan şuğullangan, hozirda Strategik va xalqaro tadqiqotlar markazida işlovçi Viktor Çaga havola bergan holda.

New York Times maqolasida aytilişiça, Moskva va’da qilgan texnologik yordam kelişuvda aniq körsatilmagan, ammo u Kim Çen In yaxşilaşga intilayotgan texnologiyalarni öz içiga olgan bölsa, bu KXDRga yadroviy kallaklarni yaratişda yordam beradi.

Bloomberg agentligi şuningdek, KXDR öz atom suvosti kemasini quriş va josus sun’iy yöldoşlar olib çiqiş uçun pul, mahsulotlar va texnologiyalarga muhtojligini eslatgan.

Imzolangan kelişuv natijasida Kim Çen In «uni qöllaydigan, yadroviy arsenali bor bölgan ittifoqçiga ega böldi». «Bu yana şuni anglatadiki, u öz yadroviy ambitsiyalarini amalga oşirişda davom etişi, Rossiya esa BMT Xavfsizlik kengaşidagi veto huquqidan foydalanib, har qanday yangi sanksiyalarni bloklaşi mumkin», — deya qayd etadi naşr.

Financial Times gazetasi eslatişiça, Rossiya mart oyidayoq BMT Xavfsizlik kengaşida KXDRga qarşi sanksiyalar qömitasi ekspertlar guruhi mandatini uzaytirişni nazarda tutuvçi rezolyutsiya loyihasi böyiça ovoz berişga veto qöygandi.