Lacetti’dan BYD’gaça bor: çegara orqali ğoyib bölgan maşinalar haqida suriştiruv – 2-qism
|21:01 / 04.12.202443 11513 min
Abdulla Abdurasulov ismli şaxs bir neça oyda 50 nafarga yaqin kişini çuv tuşirib, ularning turli rusumdagi maşinalarini bojxona çegara posti orqali Qozoğistonga olib çiqib ketgan. Çegaradan ötkazilgan maşinalar esa ğoyib bölgan. Abdulla Abdurasulov kim va u maşinalarni bojxona çegara postidan qanday tarzda olib ötgan? Bunga Bojxona qömitasining munosabati qanday böldi? Maşinalar ortga qaytariladimi? Kun.uz mavzu yuzasidan suriştiruvni davom ettirdi.
Kun.uz’ning 50 ga yaqin maşina boşqariş huquqi bölmagan şaxslar tomonidan bojxona posti orqali Qozoğistonga haydab olib çiqib ketilgani haqidagi suriştiruvi ança jiddiy masala bölib çiqdi. Suriştiruvdan söng tahririyatga önlab murojaatçilar kelib, ularning ham maşinalari ayni şu tarzda Qozoğistonga olib çiqib ketilganini bildirişdi. Kun.uz mavzuning yangi tafsilotlarini örgandi.
Abdulla Abdurasulov kim?
Jabrlanuvçilarning barçasi maşinalarini Abdulla Abdurasulovga bölib tölaş şarti bilan sotganini aytadi. Abdurasulov esa transport vositalarini “Yallama” bojxona çegara posti orqali Qozoğistonga olib çiqib ketgan. Jabrlanuvçilar bilan hamon Telegram orqali aloqada bölib turgan Abdulla Abdurasulov ularga maşinalarni Qozoğistonga ötkazib, taksi xizmatini yölga qöymoqçi bölganini, ammo qozoğistonlik şeriklariga aldanib qolganini bildirib keladi. Biroq aldanganlar bu bahonaga işonmay qöyişgan, maşinalardan darak yöq.
1989 yilda Toşkent şahrida tuğilgan, Olmazor tumanining Qoraqamiş dahasida röyxatda turuvçi Abdulla Abdurasulov muqaddam bir neça bor sudlangan.
U 2014 yil 19 iyundagi sud hukmi bilan bojxona töğrisidagi qonunçilikni buziş, pora beriş, qonunga xilof ravişda çet elga çiqiş yoki Özbekiston Respublikasiga kiriş, şuningdek, rangli metallar, ularning parça va rezgi çiqitlarini tayyorlaş, oliş, ulardan foydalaniş hamda ularni ötkaziş qoidalarini buziş kabi jinoyatlarini sodir qilişda aybli deb topilgan. Unga sud hukmi bilan 7 yil muddatga ozodlikdan mahrum qiliş jazosi tayinlangan. Biroq 2013 yil 12 dekabrdagi amnistiya aktiga asosan jazo muddati 1/3 qismiga, 2014 yil 14 noyabrdagi amnistiya aktiga asosan ötalmagan jazo muddati 1/3 qismiga qisqartirilgan hamda 2015 yil 3 dekabrdagi amnistiya aktiga asosan Abdurasulov jazodan ozod qilingan.
Bundan taşqari, Abdulla Abdurasulov jinoyat işlari böyiça Jizzax şahar sudining 2021 yil 21 apreldagi hukmi bilan Jinoyat kodeksining 223-moddasi (Qonunga xilof ravişda çet elga çiqiş yoki Özbekiston Respublikasiga kiriş) 2-qismi “b” bandida nazarda tutilgan jinoyatni sodir etganlikda aybdor deb topilgan hamda 5 yil muddatga ozodlikni çeklaş jazosi tayinlangan. Jinoyat işlari böyiça Olmazor tuman sudining 2023 yil 19 dekabrdagi ajrimi bilan tayinlangan jazoning ötalmagan qismi, ya’ni 2 yil 5 oy 22 kun ozodlikni çeklaş jazosidan muddatidan ilgari şartli ozod qilingan.
Mavzuga oid
Ayni paytda Abdulla Abdurasulovga nisbatan Jinoyat kodeksining 168-moddasi 4-qismi “a” bandi (juda köp miqdorda firibgarlik) bilan jinoyat işi qözğatilgan va u qidiruvga berilgan.
Çuv tuşgan “vykup”çilar
Abdulla Abdurasulov bir neça oy davomida 50 ga yaqin maşinani Qozoğistonga ötkazgan. Kun.uz’da uning özi buni tan olgani haqidagi videolavha bor. Videolavhada u maşinalarni Qozoğistonga ötkazib, taksi xizmatini yölga qöymoqçi bölganini, ammo qozoğistonlik şeriklari – Inom va Malik ismli şaxslarga aldanib qolganini bildirgan.
Abdulla Abdurasulovga asosan maşinasini nasiya-savdoga, ya’ni bölib tölaş şarti bilan sotganlar aldangan. U maşinalarni taxminan 2024 yilning aprel oyidan avgust oyi örtalariga qadar xarid qilib, çegaradan ötkazgan. Ularning egalariga esa maşina turiga qarab boşlanğiç tölov sifatida 1000-4000 dollar oraliğida pul bergan. Ayni şu jihat Abdurasulov maşinalarni Qozoğistonga olib ötib, sotib yuborgan bölişi mumkinligi haqidagi taxminni yuzaga çiqarmoqda.
Hozirgi vaqtda Abdurasulov tomonidan Qozoğistonga olib çiqib ketilgan maşinalarning aniq soni ma’lum emas. Biroq Kun.uz’ga murojaat qilgan jabrlanuvçilarning bildirişiça, aldanganlar soni 50 kişidan ham köp bölişi mumkin.
“Soqqasini bersangiz ötasiz”
Aldanganlarning deyarli barçasi Abdulla Abdurasulovga yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali onlayn işonçnoma rasmiylaştirib bergan. Bunday şakldagi işonçnoma transport vositasini boşqa davlatga haydab çiqiş huquqini bermaydi.
Xöş, Abdulla Abdurasulov şunça maşinani qanday qilib bojxona çegara postidan olib ötib ketgan? Kun.uz’da mavjud bölgan audiomateriallarda u uşbu holatni şunday izohlagan:
“Soqqa”sini bermasangiz ötkazmaydi: katta xolangizning ovuli emas-ku. “Soqqa” taşlaysiz, böldi, kirdizmi, öğirlab kelyapsizmi farqi yöq, “oformit” qilib beradi. Jaq qilib peçatni uradi, çiqib ketaverasiz”.
Abdurasulov bu fikrlarni “Yallama” bojxona çegara postiga nisbatan aytgan. Çunki u maşinalarning köpini ayni şu çegara posti orqali olib çiqib ketgan.
“Maşinamni postdan özim olib ötganimni aytişdi”
Jabrlanuvçilardan biri 2024 yil 20 aprel kuni Abdurasulovga bölib tölaş şarti bilan Cobalt maşinasini sotganini, ammo bojxona çegara posti bazasiga uşbu maşina 2024 yil 8 aprel kuni Qozoğistonga haydab ötilgani haqida ma’lumot kiritilganini aytadi.
“Tanişim orqali birov olib keldi Abdulla ismli bolani. Maşinangizni bölib tölaş şarti bilan bersangiz olaman dedi. U bilan kelişdik. 2024 yil 7 aprelda körişgandik. Öşa kuni olib ketmoqçi böldi. “Qozoğistonga ham çiqib turaman, notarius orqali işonçnoma qilib bering”, dedi. Men könmadim va onlayn işonçnoma olib berişimni aytdim. Xöp dedi. Işonçnoma olib berdim. Lekin öşa kuni boşlanğiç tölovini berolmadi, kimdir pulni olib keladi dedi, ammo kelmadi.
Şu bilan 2024 yil 20 aprel kuni keldi oldimga. Kelişuvimizni qildik. 600 dollar berdi va keçroq yana 400 dollar berib yuborişini aytdi. Tavakkal qilib, maşinani berib yubordim.
3-4 oy çözilib, pul bermadi. Qozoğistonga çiqib yuraman degani uçun çegara postiga bordim. Birinçi Abdullani söradim. Qozoğistonga ötgan, hali qaytmaganini aytişdi. Keyin mening maşinamda ötdimikan, degan öyda söragandim, özingiz olib çiqib ketibsiz-ku, deyişdi. Keyin menga videoni körsatişdi, rulda Abdulla ötiribdi. Qaçon çiqib ketganini sörasam 2024 yil 8 aprelda deb javob qaytarişdi.
Abdulladan nega maşinamni Qozoğistonga olib ötganini sörasam öşa yoqda taksi xizmatini yölga qöyişmoqçi bölganini, ammo Inom va Malik ismli şaxslarga aldanib qolganini aytdi. Taniş topib Inom ismli şaxs bilan ham gaplaşdim. U maşinamni 5 ming AQŞ dollarga sotib olganini aytdi. Çegara xodimlari yo buning tanişi, yo nimadir evaziga xohlasa kirgizadi, xohlasa çiqaradi”, deydi jabrlanuvçi.
Agar maşina egasining gaplari rost bölsa, 20 aprelda olingan Cobalt qanday qilib 12 kun oldin, ya’ni 8 aprelda bojxona çegara postidan ötgani tuşunarsiz.
Nexia’dan BYD’gaça
Abdulla Abdurasulov Qozoğistonga olib çiqib ketgan maşinalarning rusumli turli-tuman: Cobalt, Lacetti, Nexia’lardan taşqari Monza, BYD, Jetour maşinalari ham bor.
Jabrlanuvçilarning barçasi bir xil uslubda aldangan: boşlanğiç tölovni olişgan va onlayn işonçnoma rasmiylaştirib berişgan. “Biz maşinalarimiz Qozoğistonga bunçalik oson olib ötib ketişi mumkinligini bilmagan edik”, demoqda ular.
Kun.uz ayrim maşina egalari bilan suhbatlaşdi.
“2024 yil iyun oylarida Cobalt maşinamni nasiya savdoga sotiş böyiça e’lon berdim. Bitta mijoz qönğiroq qildi. Körişdik. Boşida 2,5 ming dollar oldim. Qolganini 36 oy mobaynida 437 dollardan tölaş şarti bilan sotdim. Öşa kunning özida onlayn işonçnoma rasmiylaştirib berdim.
Oradan bir oy ötdi. Tölov payti qönğiroq qilsam, raqami öçiq ekan. Telegram’dan yozdim. Iş bilan Qozoğistonga ketganini, 3-4 kunda kelib, pulini tölaşini aytdi.
1 hafta ötdi, 10 kun ötdi, qarasam raqami doim öçiq. Keyin bir odam aldab ketganini, sabr qilib turişimni bildirdi. Şu kungaça kutdim va sabr qilib keldim, töğrisi. Maşinam Qozoğistonga çiqib ketganini 2 oy oldin aytdi menga”, deydi jabrlanuvçilardan biri.
Maşinalar rusumi turliça bölgani bilan barça jabrlanuvçilarning hikoyasi bir xil: maşinasini bölib tölaş şarti bilan Abdulla Abdurasulovga sotişgan va aldanib qolişgan.
Abdurasulov nafaqat Toşkent şahri, balki viloyatlardan ham maşinalar xarid qilgan bölişi mumkin. Çunki u çegaradan olib ötib ketgan BYD maşinasi Qaşqadaryo viloyatida röyxat olingan.
Bojxona qömitasi: “33 yildan beri bu muammoni bilmaganmiz”
Kun.uz ayni şu masalada Bojxona qömitasi vakillaridan intervyu oldi. Ularga köra, mazkur muammoni hal qiliş böyiça harakatlar boşlangan. Va idoralararo hamkorlik va tizimni raqamlaştiriş muammoning yeçimi sifatida qaralmoqda.
“Avtotransport vositasini boşqarişga doir bölgan işonçnoma haydovçi tomonidan bojxona organiga taqdim etiladigan hujjatlar röyxatiga kiritilmagan. Hozirgi kunda qonunçilikda bu narsa nazarda tutilmagan. Lekin Bojxona kodeksining 190-moddasiga muvofiq, bojxona organi xodimi taqdim etilgan ma’lumotlarni tekşiriş maqsadida qöşimça hujjatlarni söraşga haqli. Bu huquq, majburiyat emas.
Bir narsani işontirib aytişim mumkinki, uşbu jarayonda iştirok etgan bojxona organi xodimlari tomonidan xatoga yöl qöyilgan yoki noqonuniy harakatlar amalga oşirilgan bölsa, hammasiga huquqiy baho beriladi. Isbotlansa, tegişli jazo çoralari ham qöllanadi”, deya ta’kidladi Bojxona qömitasining Bojxona nazoratini taşkil etiş boşqarmasi boşliği Erkin Solihov.
Qömita matbuot kotibi Husan Tangriyevning qöşimça qilişiça, bojxona tizimida 33 yildan buyon bu kabi muammo kuzatilmagan. Idoralararo hamkorlik va tizimni raqamlaştiriş hisobiga muammo albatta öz yeçimini topadi.
Bojxona vakillariga köra, bu kabi holatlar takrorlanmasligi uçun barça çegara bojxona postlariga tegişli körsatma va tavsiyalar yuborilgan. Ya’ni hozirda maşinalar haydovçilarning uni boşqariş huquqi bor yoki yöqligi tekşirilgan holda postdan ötkazilmoqda.
Maşinalar ortga qaytariladimi?
Ayni paytda barça jabrlanuvçilarni öylantirayotgan savol şu: maşinalar ortga qaytariladimi?
Kun.uz’dagi ma’lumotlarga köra, avvalroq Abdulla Abdurasulov va uning şerigi Baurjan Xakimbayev uşlangan. Çunki Baurjan Xakimbayev ham bir neçta şaxsdan maşinasini bölib tölaş şarti bilan olib, Qozoğistonga ötkazib yuborgan.
Baurjan Xakimbayevga nisbatan qamoqqa oliş tarzidagi ehtiyot çorasi qöllangan. Ammo Abdulla Abdurasulov negadir xorijga çiqiş pasporti olib qöyilgan holda qöyib yuborilgan. Keyinçalik esa unga nisbatan jinoyat işi qözğatilib, qidiruvga berilgan. Abdurasulovning ayni paytda qayerda ekani ma’lum emas.
Maşinalarning ortga qaytarilişi esa işning ikki davlat huquqni muhofaza qiluvçi organlari hamkorligida olib borilişiga boğliq. Buning qançalik amalga oşişini esa vaqt körsatadi.
Xozirça Bojxona qömitasidan boşqa birorta organ bu masalaga e’tibor qaratgani yöq. Yoki biz buni hali sezmadik.
Aslida bu muammo faqatgina Bojxona qömitasiga tegişli emas. Hozirda Çirçiq şahri, şuningdek, Toşkent şahrining bir neçta tumanlarida aynan Abdulla Abdurasulovga borib taqaladigan şu kabi işlar yuzasidan tergov va suriştiruv işlari olib borilayotgani Kun.uz’ga ma’lum. Tahririyat uşbu işlar tafsilotiga aniqlik kiritiş maqsadida IIV matbuot kotibi Şohrux Ğiyosov bilan boğlandi. Biroq vazirlik matbuot kotibi holatni örganiş kerakligini, buning uçun tahririyat xat berişi lozimligini ma’lum qildi.
Maşinasi Qozoğistonga olib çiqib ketilganlar faqat şular emas. Kun.uz 200 nafarga yaqin fuqaroning şunga öxşaş muammosi haqida katta suriştiruv ötkazmoqda.
