Jahon soğliqni saqlaş taşkiloti ma’lumotlariga köra, 1,1 milliard odam xavfsiz içimlik suvidan mahrum, 2,4 milliard kişi adekvat sanitariya xizmatlaridan foydalana olmaydi va yiliga 3,4 million odam, asosan bolalar, suv bilan boğliq kasalliklardan halok böladi. Jahon meteorologik taşkiloti başoratiga köra, 2050 yilga kelib dunyo aholisining yarmidan köpi suv tanqisligi mavjud hududlarda yaşaydi.
Dunyodagi toza suv zaxiralari juda noteng taqsimlangan. Amazonka havzasi, Rossiyaning Sibir mintaqasi, Kanadaning şimoliy qismi va Skandinaviya mamlakatlari suv boy mintaqalar hisoblansa, Şimoliy Afrika, Yaqin Şarq, Markaziy va Janubi-Ğarbiy Osiyo kabi mintaqalar suv tanqisligi bilan kuraşmoqda. Bu notenglik köplab geosiyosiy zöriqişlarning asosiy sabablaridan biri hisoblanadi.
Xalqaro suv huquqining rivojlanişi uçta asosiy bosqiçni boşdan keçirdi. Birinçi bosqiçda har bir davlat öz hududidagi suv resurslarini mustaqil ravişda boşqargan, bu transçegaraviy suv konfliktlarini keltirib çiqardi. Ikkinçi bosqiçda qöşni mamlakatlar orasida suv taqsimoti böyiça ilk ikki tomonlama kelişuvlar paydo böldi. Uçinçi bosqiçda global suv muammolari kompleks yeçimlar talab etişini anglab yetildi va xalqaro hamjamiyat tizimli yondaşuvga ötdi.
1966 yilda qabul qilingan Helsinki qoidalari “adolatli va oqilona foydalaniş” konsepsiyasini joriy etdi va transçegaraviy suv havzalarini yagona ekotizim sifatida e’tirof etdi. Garçi bu qoidalar majburiy kuçga ega bölmasa ham, ular keyingi xalqaro huquqiy hujjatlar uçun asos böldi.
1992 yilga kelib, Rio deklaratsiyasi va Biologik xilma-xillik töğrisidagi konvensiya “ifloslovçi tölaydi” prinsipini qonuniylaştirdi va ekotizimlar yondaşuvini joriy etdi. Konvensiya jamoatçilik iştirokini talab qilib, xalqaro monitoring tizimini yaratişni nazarda tutdi. 1997 yildagi BMT Konvensiyasi xalqaro suv yöllaridan foydalanişning umumiy prinsiplarini kodifikatsiyalab, “sezilarli zarar yetkazmaslik” majburiyatini belgiladi va nizolarni tinç yöl bilan hal etiş mexanizmlarini yaratdi. 1999 yilgi Orxus protokoli suv masalalarida şaffoflikni kuçaytirib, aholi iştirokini ta’minlaş va axborot oliş huquqlarini kafolatladi. 2004 yilda qabul qilingan Berlin qoidalari barça suv resurslarini yagona tizim deb qarab, inson huquqlari kontekstida suvdan foydalaniş huquqini e’tirof etdi.
Yevropa tajribasi suv resurslarini mintaqaviy boşqarişning ilğor modeli hisoblanadi. 2000 yildagi Suv hadli direktivasi havza boşqaruvi prinsipiga asoslanib, barça suv obektlarida “yaxşi ekologik holat”ga erişişni maqsad qilgan. Natijada Dunay va Reyn daryolarining ekologik holati sezilarli darajada yaxşilandi va transçegaraviy nizolar kamaydi.
