Muzlik ostida erigan suv ikki şaklda hosil böladi. Birinçisi, geotermal manbalar orqali. Ikkinçisi işqalaniş orqali bölib, muzlik ostidagi toş ustida harakatlanayotganda sezilarli issiqlik hosil qiladi.
Bu suv pastroq joylarda töplanib, muzosti köllarini hosil qiladi. Ular muzliklarning harakatiga sezilarli ta’sir körsatişi va uni tezlaştirişi mumkin. Bu suv havzalari muzliklarning erişida ham muhim rol öynaydi, uning tezligini bilvosita tartibga soladi.
Ammo muhimi şundaki, agar bu köllardan suv sizib çiqsa, u oxir-oqibat okeanga yetib boradi. U yerda çuçuk suv oqimlarni buzadi va ekotizimlarda sezilarli özgarişlarga olib kelişi mumkin. Bunday hodisalarni başorat qiliş va ularning okeanlarga ta’sirini baholaş uçun olimlar muzosti köllarining qanday işlaşini tuşunişi kerak. Biroq, ularni örganiş ayrim sabablarga köra qiyin.
Muzosti köllarni aniqlaşning usullaridan biri muzlikning dengiz sathidan balandligini ölçaşdir. Iqlim hodisalari (yomğir yoki eriş) tufayli balandlikdagi özgarişlarni oldindan aytiş mumkin. Biroq, agar muzlik ostida köl bölsa, uning suv sathi özgarişi muzlik balandligida aks etadi. Bu özgariş iqlim özgarişi boşlanganidan söng darhol sodir bölmaydi yoki umuman unga boğliq bölmaydi.
Yangi tadqiqotda Lids, Edinburg va Liverpul (Buyuk Britaniya) universitetlari olimlari uşbu usuldan foydalangan hamda Antarktidadagi 85 ta yangi faol muzosti köllarini aniqlagan. Ular tahlil qiliş uçun 2010 yildan 2020 yilgaça CryoSat-2 sintezlaşgan aperturaga ega balandlikni ölçaş radio qurilmalari tomonidan olingan ma’lumotlar töplamidan foydalandi. Bu ölçovlar 88 daraja janubiy va undan yuqori kengliklardagi muzliklarning balandligini, birinçi navbatda, qit’aning qirğoqböyi mintaqalarini qamrab oladi.
Olimlarning fikriça, Emeri muzligi yuzasidagi çuqur kölda uzoq vaqt davomida töplanib qolgan erigan suv muzlarni yorib, okeanga oqib tuşgan.
Olimlar tomonidan kaşf etilgan 85 ta faol muzosti kölidan 73 tasi Şarqiy Antarktidada, 12 tasi Ğarbiy Antarktidada joylaşgan. Oltita köl çegaradan sakkiz kilometr uzoqlikda joylaşgan bölib, u yerda muzlik quruqlikda qoladi va undan taşqarida u suvda suzadi. Faqatgina beşta «yangi» köllardan biri nisbatan sekin harakatlanuvçi muzlik ostida joylaşgan. Ularning aksariyati yiliga 50 metrdan oşiq tezlikda harakatlanadigan muzliklar ostida hosil bölgan.
Bu usul köllarning aniq şakli va ölçamini aniqlaşga imkon bermaydi, faqat ularning umumiy parametrlarini aks ettiradi. Biroq, xulosa qiliş mumkinki, bu köllarning deyarli barçasi çözilgan va ularning uzun öqi muzliklarning harakat yönalişiga töğri kelmasligi mumkin. Ilmiy iş mualliflari buni Antarktidaning yoriqlarga boy muzosti relefining öziga xos xususiyatlari bilan boğladi.
