25 yillik jinoyat, rasmga olişga taqiq va Hindistonga qatnayotgan «Tolibon» vazirlari – Markaziy Osiyo hafta içida
|18:06 / 23.11.20258 80413 min
Qozoğistonda odamlarni ularning ruxsatisiz rasm va videoga oliş taqiqlanmoqda. Qirğizistonda maktab öqituvçilari farroşlardan ham kam maoş olayotganidan norozi böldi. Turkmaniston armiyasida muddatli harbiy xizmatni ötagan yigitlar armiyadagi oş-ovqatning sifatsizligidan nolidi. Tojikistonda 25 yillik jinoyat oçilmoqda, 2000 yil kursdoşini otib taşlagan jinoyatçi qölga olindi. Oxirgi 1 oyda «Tolibon» muvaqqat hukumatidan ikkinçi vazir Hindistonga bordi, Pokiston esa çegarada operatsiya ötkazdi.
Qozoğistonda odamlarni ruxsatsiz rasmga oliş taqiqlanadi
Endi Qozoğistonda ham köça-köyda xohlagan odamini rasm va videoga olganlar jazoga tortilişi mumkin. Çunki Respublika buni qonunçilik bilan çeklamoqçi. Bilasiz, köplab rivojlangan davlatlarda odamlarni ularning ruxsatisiz rasm va videolarga oliş mumkin emas. Bizning köçalarda esa buni heç kim taqiqlamaydi. Qöşni davlat Qozoğiston ham bu amaliyotni joriy qilmoqda. Madaniyat vazirligi qozoq mediasiga tuşuntirarkan, buni taqiq deb emas, balki şaxs daxlsizligi bilan boğladi.
Senatda Qozoğiston Madaniyat vaziri Aida Balayeva bilan körişgan jurnalistlar undan nega aynan bu norma joriy qilinayotganini söraşdi. Çunki yangilik OAV qonuniga özgartiriş kiritiş bilan amalga oşiriladi. Bunga javob bergan vazir Balayevaga köra, jarayon yakunlanmagan, lekin ortga qaytilmaydi. Uning aytişiça, bu çeklovga turli bloger va köçada prankçilar sabab bölgan. Ya’ni qöpol hazillar qilib, bunday videolarni bemalol tarmoqqa joylaydiganlar ortidan norozilik köpaygan.
"Biz heç narsani taqiqlamoqçi emasmiz. Biz odamlarni deyarli hamma joyda ruxsatsiz suratga oliş amaliyotini çeklamoqçimiz. Albatta, amaldorlar, davlat xizmatçilari öz vazifalarini bajarayotganlar bor - biz bunga allaqaçon könikib qolganmiz. Lekin hazil-mutoyiba ham bor, ayrim şaxslarning ruxsatisiz olib boriladigan alohida suratga olişlar bor. Şuning uçun, tabiiyki, reglamentni körib çiqamiz. Unda çegaralar aniq belgilanadi, tuşunişimiz uçun - kimni suratga oliş mumkin, kimni va qanday qilib suratga oliş mumkin emas, şular aniq körsatiladi,deydi vazir Aida Balayeva.
Rasmlar va videolarni odamlarning roziligisiz e’lon qiliş taqiqlanadi.
Maqsad faqat kadrga oliş bölsa, odamlarning ruxsati bilan olaverişsa böladi. Çunki oxirgi paytda Qozoğiston fuqarolari özlarining rasmlari ruxsatsiz hamma yoqda e’lon qilinayotganidan norozi bölib, şikoyat qiliş hollari köpaygan, deya qöşimça qiladi hukumat a’zosi. U davlat amaldorlari har yerda rasmga olişlariga könikkani, lekin oddiy aholining bunga toqati yöqligini ham aytgan.
Mavzuga oid
“Biz mulozimlar, könikdik. Ançadan beri qarindoş-uruğimiz yöq, şaxsiy hayotimiz ham yöq. Çunki qayerga bormaylik, bizni suratga olişadi. Garçi biz oddiy odamlar, şu davlatning fuqarosi bölsak-da. Demak, masala rasmiylar haqida emas, umuman olganda, bu sohani tartibga solişda. Şu bois ham işçi guruh tuziş haqida gaplaşamiz, jurnalistlar va oddiy fuqarolar bilan gaplaşamiz”, - deydi Aida Balayeva.
Eslatib ötamiz, Qozoğistonda odatda jamoat joylarida suratga olişga ruxsat berilgan, biroq odamlar tasviridan foydalanişga çeklovlar qisman mavjud. Ya’ni siz suratga olişingiz mumkin, lekin odamlarning fotosuratlari yoki videolarini ularning roziligisiz har xil joylarda naşr eta olmaysiz.
Qirğizistonda maktab öqituvçilari farroşdan ham kam maoş olmoqda
Yakuniga yetayotgan haftada esa ular ijtimoiy tarmoqlarda bu mavzuni keng muhokama qilişdi. Mahalliy naşr – 24.kğning yozişiça, Bişkekdagi maktab öqituvçilari Threads ijtimoiy tarmoğida maoşlarini muhokama qilmoqda.
14 yillik iş stajiga ega öqituvçining aytişiça, u oktyabr oyida töliq ştatdagi lavozim va sinf rahbariyati uçun 18 ming 600 söm olgan. Yana bir öqituvçi iş stajiga köra 13 ming 600 söm oldi. Tuşunişingiz uçun bu 2-2.5 million söm degani.
"Deyarli 45 yildan buyon öqituvçilik qilaman. Haftalik iş yukim 20 soat, maoşim esa 24 ming söm, 19 ming söm uyga olib ketiladigan, qölimga tegadigan tölov", - deya qöşimça qiladi yana bir öqituvçi.
“Mening turmuş örtoğim ham 44 yillik öqituvçilik stajiga ega, barça maqtovlar bilan, 24 soatlik iş yuklamasi bilan 22 600 söm maoş oladi (ya’ni 3,1 mln söm). Mening örtaça tajribam bor, 27 soatlik iş yuklamasi bilan 13 800 söm”, — deyiladi navbatdagi xabarda.
Öqituvçilar maoşidan norozi bölib turgan bir onda şahardagi turli kompaniyalar farroşlik uçun vakansiya oçgandi. Tozalovçi uçun maoş esa kamida 40 ming söm etib belgilangan. Bu qariyb 5.5 million söm böladi. Qator öqituvçilar bu vakansiya bilan qiziqib, qönğiroq qilganida kompaniya allaqaçon farroş topganini aytdi. Ya’ni Bişkekda öqituvçilar farroşdan ikki baravar kam maoş bilan işlamoqda.
Masalan, yana bir kompaniya 30 ming söm maoş taklifi bilan farroşlikka odam izlamoqda. Bu ham bizning maoşimizdan karrasiga köp, deydi uzoq yillik tajribaga ega ta’lim vakillari.
Qirğizistonda öqituvçining eng kam oylik maoşi hozirda 12 ming söm, eng köpi bilan 72 ming qirğiz sömi, ya’ni salkam 10 million söm berilmoqda. Bu ta’lim darajasi, iş joyi, öquv soatlarining mavjudligi, öquv yuki, öqituvçilik tajribasi, şuningdek, sinfni boşqariş va daftarlarni tekşiriş uçun qöşimça tölovlar mavjudligiga boğliq.
Prezident Sadir Japarov çiqişlaridan birida Qirğizistonda öqituvçilarning örtaça oylik maoşi 26 ming somni taşkil etayotib, 2026 yil 1 apreldan taxminan 40 ming sömga kötarilişini aytgan.
25 yil avval kursdoşini otgan kişi endi qölga olindi
Tojikistonda 25 yillik jinoyat yuzasidan şov-şuvli sud bölib ötmoqda. Bundan 25 yil avval, ya’ni 2000 yilda Duşanbe şahrida öz kursdoşini tasodifan otib qöyib, yaralagan va şundan söng qoçib ketgan fuqaro qölga tuşirildi.
Poytaxt politsiyasining iş yuzasidan e’lon qilgan videosida aytilişiça, hibsga oliş ötgan yillardagi jinoyatlarni oçiş böyiça iş olib borayotgan bir guruh prokuror va politsiya xodimlarining sa’y-harakatlari tufayli amalga oşirilgan.
Tojikiston davlat universiteti yuridik fakulteti talabasi Ilyos Toliyev öşa vaqt darsga töpponça bilan kelgan va bu harakati bilan kursdoşlarini çöçitib yuborgan. Qurolga esa ehtiyotsizlik bilan munosabatda bölgani bois qarşisida ötirgan kursdoşi Sitora Kenjayevani tasodifan otib qöygan. Universitet kafedrasi voqea 2000 yilda bölganini tasdiqlaydi.
Otilgan qiz oqibatda oğir tan jarohati oladi va uning oqibatlaridan hamon azob çekmoqda, deyiladi xabarda. Tergov ma’lumotlariga köra, Taliyev öşanda xorijga qoçib ketgan. Gumonlanuvçi xorijda aniq qayerda va qança vaqt yaşiringani, şuningdek, qanday şaroitda hibsga olingani haqida hali batafsil ma’lumot berilmadi.
Videoda Toliyev qurolga ehtiyotsizlik bilan munosabatda bölganini tan olib, voqeadan keyin “qörqib ketgan va töpponçani Duşanbinka daryosiga uloqtirganini” aytdi.
Taliyevga nisbatan Tojikiston jinoyat kodeksi tegişli moddalari bilan odam öldirişga uriniş, qurol, öq-dorilar, portlovçi moddalar va portlovçi qurilmalarni qonunga xilof ravişda oliş, ötkaziş, sotiş, saqlaş, taşiş yoki olib yuriş bilan jinoyat işi qözğatilgan. U qidiruvga berilganlar röyxatiga kiritilgan edi. Hozirda mazkur holat yuzasidan dastlabki tergov harakatlari olib borilmoqda, deb yozadi mahalliy naşr Asia Plus Tajikistan prokuratura organlariga tayanib.
Turkman armiyasida xizmatçilar oş-ovqatdan norozi
Turkman armiyasida muddatli harbiy xizmatni ötagan yigitlar ularga berilgan oziq-ovqat mahsulotlaridan norozi böldi. Davlatga muxolif deyiladigan OAVlarning e’lon qilgan maqolasida kelişiça, askarlarning ratsioni u qadar yaxşi emas. Media bilan anonim gaplaşgan xizmatdan qaytganlarning bildirişiça, nonuşta va keçki ovqat uçun askarlarning asosiy ratsioni qaynatilgan qovoq, qovurilgan karam, lavlagi va guruç bötqalaridan iborat ekan. Tuşlikka töğralgan sabzi bilan şörva tarqatiladi. Mahalliy, sifatsiz undan tayyorlangan non yaxşilab pişirilmaydi, erkaklar esa yarim pişirilgan yassi nonlarni yeyişadi.
Natijada, aksariyat yoşlar oşqozon-içak kasalliklariga çalingan. Notöğri ovqatlaniş va zaiflaşgan tanalar tufayli ular boşqa infeksiyalarni ham yuqtirişadi, deb yozadi uşbu naşr.
Ota-onasi pul jönatgan badavlat oilalardan bölgan askarlar esa yaxşiroq ovqatlanişadi. Masalan, Aşxobod yaqinidagi harbiy qismlardan birida oşxonada oşpazlarga maoş tölaydilar va alohida dasturxonda göştli taomlar, salatlar, meva, gazlangan içimliklar, yaxşi non bilan ta’minlanadi.
Maqolada kelişiça, Bolqon viloyatidagi bölinmalardagi tadbirkorlarga nazorat punktlari yaqinida kafe oçişga ruxsat berilgan. Ular palov, somsa va boşqa mahalliy taomlarni tayyorlaydilar, askarlar esa bu taomlarni oldindan sotib oladi yoki buyurtma qilib qöyadi. Ofitserlar öz qöl ostidagilarning ba’zilari töyib ovqatlanmasligi, boşqalari esa uydagidek ovqatlanayotganiga befarq munosabatda.
Köpgina ofitserlar iste’foga çiqişga tayyor, çunki xizmat şartlari oğir va talablar yuqori. Iş haqi milliy standartlar böyiça sezilarli darajada - 3000-4000 manat. Biroq köpgina harbiylar, hatto oilalar ham uy-joy bilan ta’minlanmaydi, deyiladi maqolada.
«Tolibon»ning bir oy içida ikkinçi vaziri Hindistonga bordi
«Tolibon» muvaqqat hukumati taşqi işlar vaziridan keyin savdo vaziri ham Hindistonga borib, taşqi işlar vazirligida Jayşankar bilan körişdi. Bu qisqa fursat içida toliblarning Dehliga qatnagan 2-vakilidir. Afghanistan international naşrining yozişiça, Nuruddin Aziziy Hindistonda savdo, aloqa va xalqlar örtasidagi aloqalarni kengaytiriş masalalarini muhokama qilgan. Lekin asosiy masala albatta boşqa. Bu ketma-ket uçraşuvlar Afğonistonning Pokiston bilan öta keskinlaşgan mojarosi bilan bitta davrda sodir bölmoqda.
Hindiston taşqi işlar vaziri Jayşankarning aytişiça, uçraşuvda Hindistonning Afğoniston taraqqiyoti va farovonligiga körsatayotgan yordami gaplaşilgan. «Tolibon» vaziri Aziziy safar Dehli talabi bilan bölganini aytadi.
Aziziy çorşanba kuni Hindistonga, «Tolibon» delegatsiyasi boşçiligida keldi. Maqsad esa Eronning Çobahor porti quvvatlarini faollaştiriş va undan samarali foydalaniş, şu bilan birga loyihaga Hindiston sarmoyasini jalb qilişni rağbatlantirişdan iborat.
Naşrning ham alohida qayd etişiça, oxirgi 1 oy içida «Tolibon»ning ikkinçi vaziri Hindistonga bordi.
Ötgan gal Muttaqiyning taşrifi «Tolibon» va Pokiston örtasidagi keskinlikni sezilarli darajada oşirib, çegarada bir haftadan ortiq töqnaşuvlarga sabab bölgandi. Bunga javoban Pokiston asosiy çegara punktlarini yopdi va «Tolibon»ga muqobil savdo hamda tranzit yöllarini izlaşini bildirmoqçi böldi.
Savdo vaziri Aziziy Hindiston afğon mollari uçun mos bozor taklif qilganini va Çobahor porti savdo uçun eng xavfsiz yöl ekanini aytdi. Hindiston diplomatik manbalarining aytişiça, Aziziyning taşrifi ikki tomon uçun Hindistonning Afğonistonning toğ-kon sanoati va gidroenergetika sohalariga potensial sarmoyasini örganiş imkonini bergan.
Turli manbalar esa Afğoniston sönggi oylarda Pokistonning Karaçi portiga qaramlikni kamaytiriş maqsadida taşqi savdosining muhim qismini Eronning Çobahor portiga ötkazganini tasdiqladi. Şu hafta Afğonistonning sobiq prezidenti Aşraf Ğani ham tilga kirib, bu davlatda inqiroz avj olganini gapirdi hamda tomonlarni milliy birlikka çaqirgan. Pokiston esa Afğoniston bilan çegarada operatsiyalar ötkazmoqda.
