Foto
Viruslar geografiyasi o‘zgarib bormoqda: ilgari faqat ayrim hududlarda uchragan infeksiyalar endi butunlay boshqa mintaqalarda ham qayd etilmoqda. Infeksion kasalliklar bo‘yicha shifokor va tadqiqotchi Patrik Jyekson mazkur yilda aynan qaysi viruslar keng tarqalishi, ularning jamoat salomatligi uchun ehtimoliy xavflari haqida ma’lumot berdi.
Qush grippi (A turdagi gripp, H5N1)
A turdagi gripp viruslari odamlarda ham, ko‘plab hayvonlarda ham uchraydi va juda tez mutatsiyalanadi. 2009 yilda aynan shu turdagi virus hisoblangan H1N1 global pandemiyani yuzaga keltirgan va birinchi yildayoq dunyo bo‘ylab 280 mingdan ortiq odamning hayotiga zomin bo‘lgan. Ushbu virus “cho‘chqa grippi” nomi bilan tanilgan va dastlab Meksikada cho‘chqalarda aniqlangan.
Cho‘chqa grippi tajribasi bugun qush grippi bilan bog‘liq xavotirlarni kuchaytirmoqda. Chunki A turdagi gripp viruslari hayvonlardan odamlarga o‘tish, bir-biri bilan aralashib, yangi va yanada xavfli shakllarni hosil qilish xususiyatiga ega.
Shu sababli, so‘nggi yillarda mutaxassislar H5N1 qush grippi virusiga alohida e’tibor qaratmoqda. Mazkur virus bilan hastalanish ilk bor 1997 yilda Xitoyning janubidagi odamlarda kuzatilgan. Yovvoyi qushlar orqali u turli davlatlarga tarqalgan. 2024 yilda esa AQShda ilk bor sut sog‘ib olinadigan qoramollarda tarqalib, bir nechta shtatlarga yoyilib ketgan.
Virusning qushlardan qoramol kabi sutemizuvchilarga o‘tishi mutaxassislarni jiddiy xavotirga solmoqda. Chunki bu holat 2009 yildagi cho‘chqa grippi ssenariysi takrorlanishi mumkinligini eslatadi. Tadqiqotlarga ko‘ra, hozirga qadar sigirdan insoniga yuqish holatlari ham qayd etilgan.
Infeksion kasalliklar bo‘yicha shifokor Patrik Jyeksonning ma’lum qilishicha, 2026 yilda olimlar H5N1 virusining odamdan odamga yuqish bosqichiga o‘tgan-o‘tmaganini sinchiklab tekshiradi. Agar virus bu bosqichga yetsa, u cho‘chqa grippi singari yangi global pandemiyaga sabab bo‘lishi mumkin. Ayni vaqtda mavjud gripp vaksinalari H5N1dan to‘liq himoya qilmaydi, mutaxassislar aynan ushbu virusga qarshi yangi vaksinalar ustida ish olib bormoqda.
Mpox
Avval “maymunchechak” nomi bilan tanilgan mpox virusi 1950 yillarda ilk bor qayd etilgan. U asosan kemiruvchilar orasida tarqaladi va vaqti-vaqti bilan odamlarga yuqadi. Mpox chechak virusiga o‘xshash bo‘lib, isitma va bir necha hafta davom etuvchi og‘riqli toshmalar bilan kechadi.
