Shvetsiya bosh vaziri AQShning Grenlandiyani egallab olish tahdidlarini tanqid qildi

Shvetsiya bosh vaziri Ulf Kristersson AQShning Grenlandiya va Daniyaga nisbatan “tahdidli ritorikasi”ni keskin tanqid qildi. “Qo‘shma Shtatlar ko‘p yillar davomida juda ishonchli ittifoqchi bo‘lib kelgan Daniyadan minnatdor bo‘lishi kerak”, — dedi u yakshanba, 11 yanvar kuni mamlakat mudofaa siyosatiga bag‘ishlangan konferensiyada. “Shvetsiya, Shimoliy Yevropa mamlakatlari, Boltiqbo‘yi davlatlari va bir qator yirik Yevropa davlatlari daniyalik do‘stlarimiz bilan yelkama-yelka turibdi”, — deya ta’kidladi Kristersson.

AQSh bilan NATO bo‘yicha ittifoqchi bo‘lgan Daniyaga tegishli Grenlandiya orolini Vashington tomonidan egallab olish ehtimoli “xalqaro huquqni buzish”ni anglatadi va “boshqa davlatlar ham bunday misolga ergashishi” xavfini yuzaga keltiradi, deb ogohlantirdi Shvetsiya bosh vaziri. “Bu xavfli yo‘l bo‘lar edi”, — dedi u.

Shu orada, Germaniya tashqi ishlar vaziri Yoxann Vadeful AQSh prezidenti Donald Trampning Daniyaga nisbatan hududiy da’volar to‘g‘risidagi yangi bayonotlarini rad etdi. “Grenlandiya suverenitetiga oid masalalar bo‘yicha qarorni faqat Grenlandiya va Daniyaning o‘zi qabul qilishi kerakligi mutlaqo aniq”, — dedi u 11 yanvar kuni Bild am Sonntag gazetasida chop etilgan intervyuda.

Nashr ma’lumotiga ko‘ra, Grenlandiya masalasini Germaniya, Fransiya va Buyuk Britaniya vakillari ham muhokama qilib, bu boradagi keyingi qadamlarni muvofiqlashtirgan. O‘z navbatida, The Telegraph gazetasi 10 yanvar kuni London Yevropa ittifoqchilari bilan birgalikda Arktika xavfsizligini himoya qilish uchun Grenlandiyaga qo‘shin yuborish rejasini ishlab chiqayotgani haqida xabar bergan.

Bir kun oldin Oq uy rahbari Grenlandiya ustidan nazorat o‘rnatish uchun kuch qo‘llash bilan yana bir bor tahdid qildi. “Grenlandiya bo‘yicha biz biror narsa qilamiz — ularga yoqadimi-yo‘qmi”, — dedi AQSh prezidenti. Tramp yana “milliy xavfsizlik manfaatlari”ga ishora qildi va Grenlandiya atrofida Rossiya va Xitoy kemalari juda ko‘p ekanini ta’kidladi. “Biz Rossiya yoki Xitoyning Grenlandiyani okkupatsiya qilishga yo‘l qo‘ymaymiz”, — dedi u.

Oq uy allaqachon erkin assotsiatsiya to‘g‘risidagi kelishuv loyihasini tayyorlamoqda — Donald Tramp uni rasmiy Kopenhagenni chetlab o‘tib, to‘g‘ridan to‘g‘ri Grenlandiya hokimiyatiga imzolatishni taklif qilmoqchi. Bunday shartnoma bo‘yicha AQSh qo‘shinlari bojsiz savdo evaziga orol hududida to‘liq erkin harakatlanish huquqini olishi mumkin. Politico nashri Vashingtondagi ekspertlar va manbalarga tayanib, AQSh yil oxirigacha Grenlandiya ustidan nazorat o‘rnatish niyatida ekanini yozdi.

Daniya hokimiyati Grenlandiyaga bosim o‘tkazishni qabul qilib bo‘lmaydigan holat deb atab, Arktika mintaqasi “boshqa davlatlar aralashuvisiz o‘z kelajagini o‘zi belgilashni istaydi”, deya ta’kidlamoqda. Grenlandiyadagi siyosiy partiyalar yetakchilari 9 yanvar kuni qo‘shma bayonot bilan chiqib, orol aholisiga o‘z kelajagini o‘zlari belgilash imkonini berishga chaqirdi.

Shuningdek, Yevropadagi yetti davlat rahbarlari orolni qo‘llab-quvvatladi. “Grenlandiya uning xalqiniki. Faqat Daniya va Grenlandiya Daniya va Grenlandiyaga taalluqli masalalarni hal qilish huquqiga ega”, — dedi Buyuk Britaniya bosh vaziri Kir Starmer, Fransiya prezidenti Emmanuel Makron, Germaniya kansleri Fridrix Mers va Yevroittifoqning yana bir qator davlatlari rahbarlari.

Daniya hukumati rahbari Mette Frederiksen Grenlandiyani kuch bilan egallashga urinish NATOning tugashi bilan yakunlanishi mumkinligini ogohlantirdi. Grenlandiya, AQSh yanvar oyida harbiy operatsiya o‘tkazgan Venesuela kabi, foydali qazilmalarga ham boy.