OITS - miflar ortidagi haqiqat: O‘zbekistonda 52 ming inson ushbu virus bilan yashayapti

O‘zbekistonda OITS bilan yashovchi shaxslar soni 52 ming nafarga yetgan. Bu raqamlar ortida nafaqat tibbiy tashxis, balki jamiyatdagi qo‘rquv, miflar va tamg‘alash bilan kechayotgan hayotlar bor. Kun.uz Ijtimoiy himoya milliy agentligi bilan hamkorlikda shunday hayotda yashayotgan insonlarga quloq tutdi.

{Yii::t(}

O'tkazib yuborish 6s

O'tkazib yuborish

O‘zbekistonda 52 ming nafar shaxs shu kasallik bilan yashaydi, ularning 45 foizini ayollar, 65 foizini erkaklar tashkil qiladi. Negadir ko‘pchilikda bu kasallikka chalingan shaxslarga nisbatan g‘alati qarash bor. Ammo shifokorlar aybi bilan bu infeksiyani yuqtirgan anonim murojaatchi bizga ko‘rinmaydigan, biroq xavotirga soladigan kasallikning tarqalishi va ularga nisbatan qarashlar haqida gapirdi.

Nodir, 38 yoshda (ma’lumot o‘zgartirilgan):

Chiroyli hayotim shifokorlar aybi bilan o‘zgarib ketdi

«2016 yil avgustda buyragimning bittasini olishdi, bitta buyragim qurigan ekan. Operatsiya vaqtida tibbiyot xodimlarining loqaydligi, e’tiborsizligi tufayli menda qon ketib qoladi. O‘sha vaqtda menga to‘g‘ri keladigan qonni topisholmagan. Shunda shu yerda yotgan bemor ayolning opasining qoni tushgan. U qon berishga rozi bo‘lgan va shifokorlar tekshirmasdan qon olib, menga quyishgan. U ayolning eri 2 oy avval Rossiyada OITS kasalini yuqtirib olib deport bo‘lib kelgan ekan. Lekin ayol o‘ziga bu kasal yuqqanini bilmagan.

Operatsiyadan 3 oy o‘tib ahvolim og‘irlashdi, vazn tashlashni boshladim. 6-oyga kelib kritik vaziyatga tushdim. Yurishim, nafas olishim qiyinlashib qoldi. Buning sababini bilish uchun qayta tekshiruv boshlandi. Tekshiruvda menda OITS va Gepatit S aniqlandi. Yaqinlarim buni eshitib shokka tushishdi. Chunki operatsiyagacha 3 bosqichli tekshiruvdan o‘tgandim. Yuqumli kasalliklar bor-yo‘qligi qon analizlarida tekshirilgan. Oilam, farzandim bor edi. Ota-onam bunday bo‘lishi mumkin emasligini, operatsiyagacha tahlillarda bunday kasalliklar yo‘qligini aytishdi. Shifokorlar ham hayron, donor ayolni ham qayta tekshirib ko‘rishganda unda OITS kasalligi borligi aniqlandi. Ayol ham ungacha bu haqida bilmagan, eridan yuqqan ekan.

2016 yilda hayotim 150 darajaga o‘zgarib ketdi. Oilamdan ajrashdim, chunki bu kasalga chalingan odam sog‘lom inson bilan yasholmaydi, farzandimni o‘yladim. Ungacha juda baxtli oila edik. O‘z sevimli kasbim bor edi. Orada shunchalik tushkunlikka tushdimki, ikki marta o‘z jonimga qasd qilmoqchi bo‘ldim. Internetda bu kasallik haqida o‘rgana boshladim. Chiroyli ketayotgan hayotim kimningdir xatosi bilan o‘zgarib ketsa… To‘g‘ri, ular jazosini oldi. Lekin bu yerda bir odamning hayoti sinib ketyapti».

OITS – hayot tugadi degani emas

«O‘zbekistonda OITSga chalingan bemorlarga to‘g‘ri psixologik yordam berish to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilmagan desam adashmayman. Chunki bu kasalga yangi chalingan bemorga judayam qiyin bo‘ladi va unga bu vaziyatdan chiqish uchun yaxshi psixolog kerak bo‘ladi. Respublika OITS markazlari tarkibida psixologlar bor, ammo ularning doim ham yangi kelgan bemorlarga soatlab vaqt ajratish imkoniyati yo‘q. Bu bemor birinchi navbatda tuman poliklinikasidagi infeksionist qabuliga boradi. Lekin kezi kelsa o‘sha vrachlarning o‘zida to‘g‘ri tushuncha yo‘q. Shunday holat bo‘ldiki, YUNISEFning tenglik dasturida ishlaganimizda ba’zi kasallarga noto‘g‘ri tushuntirish orqali, ya’ni o‘zi tushkunlikdagi odamga «nogironlik nafaqasini olsangiz bo‘ldi, dorini ichib nima qilasiz? Baribir ko‘pga bormaysiz», deyilishi xato narsa. Ko‘pchilik psixologlar sir tutishni bilmaydi, bemorlar murojaat qilishga qo‘rqadi. Hammasi emas, albatta. Ba’zi bir psixologlarga bemor borib OITSga chalinganini, dardini aytib ketadi. Ertasiga esa mahallasiga telefon qilib uning OITSga chalingani haqida aytishadi. Bu psixologiya etikasiga to‘g‘ri kelmaydi.

Bizning jamiyatda OITSga chalingan bemorlarga nisbatan noto‘g‘ri tushuncha bor, chunki doimiy tarzda OAVda bu kasalliklar haqida yoritib borilmaydi. Maktabda yoki ishxonalarda qisqacha aytiladi, lekin qaysi yo‘llar bilan yuqishi va bu bemorlar bilan muloqotdan qo‘rqmaslik kerakligi aytilmaydi. Samarqandda paytim shamolladim va ukol olish uchun shifokorga bordim. Ukoldan oldin hamshiraga qo‘lqop kiyishi kerakligini aytib, kasalim haqida bildirdim. O‘sha vaqtda hamshira ukol qilishdan bosh tortdi. Bu uning tibbiyot xodimi bo‘la turib bu kasallik haqida bilmasligidan darak.

Davlat tomonidan beriladigan dorilarni ichib yurgan odamlar o‘zi hoxlasayam buni yuqtira olmaydi, chunki bu dorilar virusni «muzlatib» qo‘yadi. OITS – hayot tugadi degani emas. Davlatimiz, Ijtimoiy himoya milliy agentligi, OITS markazlari bor. Budjetdan bunga yiliga milliardlab mablag‘lar ajratiladi. Bitta bemorning 30 kun ichadigan tabletkasi 330 AQSh dollardan 380 dollargacha turadi. Bunga hamma kasalning ham imkoniyati yetmaydi har oyda sotib olishga».

Kasalliklarning juda katta foizi migrantlar hissasiga to‘g‘ri keladi

“Hech kim OITSdan himoyalanmagan. Hozir ayollarimiz kosmetologlarga juda ko‘p borishyapti, nafaqat ayollar, erkaklar ham boryapti. Kosmetologiya sohasi O‘zbekistonda rivojlanib ketdi. Aynan kosmetologiyada shu kasalni yuqtirayotganlar bir qancha. Lekin bu narsa yopiq tarzda qolib ketyapti, nimagadir oshkor qilinmayapti. Va bizning chetdan kelayotgan migrantlarimiz, aynan Rossiyadan, Turkiyadan kelayotganlarda ko‘p aniqlanyapti.

Ba’zi birlarining hatto ota-onasi bilmaydi OITSga chalinganini. Uylanishi kerak bo‘lgan yigit Rossiyadan kelib nikohgacha tibbiy ko‘rikdan o‘tgan. Unda OITS aniqlangan. To‘y buzilyapti – hamma narsa belgilangan, to‘y kuni, taklifnomalar tarqatilgan. Buni eshitgan ota-ona yolg‘iz o‘g‘lini uydan haydab yuboryapti. Yigit o‘zini o‘ldirmoqchi bo‘ldi, ota-ona qutqarib olishgan. Lekin baribir uydan chiqarib yuborishdi. Oxiri o‘sha yigit Rossiyaga ketishga majbur bo‘ldi.

70 yoshli otaxon keldi. Ayoli 62 yoshda, Rossiyaning Kaliningrad degan shahriga borib ishlagan va kim bilandir tanishib qolib, shu kasalni yuqtirib kelgan. Yuqtirib kelib, bila turib turmush o‘rtog‘iga yuqtiryapti. O‘sha odam uyga qaytmasligini aytib, imkon bo‘lsa Ijtimoiy himoya milliy agentligidan qariyalar uyiga joylashtirishni so‘radi”.

OITS — faqat tibbiy muammo emas, balki jamiyatning ongi va munosabati bilan bog‘liq murakkab masala. Kasallikning yuqish yo‘llari haqidagi noto‘g‘ri tasavvurlar, miflar va tamg‘alash OITS bilan yashayotgan insonlarni ikki karra og‘ir ahvolga solyapti. Bugun xavf faqat muayyan guruhlarga tegishli emas, yetarli ma’lumotning yo‘qligi hammamizni xavf ostida qoldiradi.