Yevroparlament (YeP) 2025 yilda Yevroittifoq va AQSh o‘rtasida kelishilgan bojxona kelishuvini amalga oshirish bo‘yicha ishni to‘xtatib turishga qaror qildi. Bu haqda chorshanba kuni, 21 yanvarda Strasburgda YePning xalqaro savdo qo‘mitasi raisi Bernd Lange ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, AQSh prezidenti Grenlandiya atrofidagi nizo kontekstida qo‘shimcha bojlar joriy etish bilan qo‘rqitib, “eng so‘nggi yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan chegaradan ham batamom o‘tib ketdi”. Natijada, deya ta’kidladi Lange, YeI va AQSh o‘rtasidagi savdo munosabatlarida yana eskalatsiya xavfi paydo bo‘ldi.
AQSh bilan tuzilgan mazkur bojxona bitimi AQShdan YeIga import qilinadigan sanoat tovarlariga qo‘yilgan bojlarni bekor qilishga, shuningdek Yevropa bozoriga ayrim turdagi dengiz mahsulotlari va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini kiritish imkonini kengaytirishga olib kelishi kerak edi.
YeIning ushbu yon berishlari evaziga AQSh prezidenti Donald Tramp o‘tgan yozda Yevroittifoqdan importga 30 foizlik maxsus bojlar joriy etishdan voz kechgan va AQShda avtomobillarga qo‘yilgan bojlarni pasaytirish bo‘yicha topshiriq bergan edi. Yevrokomissiya kelishuvlarni amalga oshirish uchun tayyorgarlikni allaqachon boshlagan, ammo ular kuchga kirishi uchun Yevroparlament va YeIga a’zo davlatlar tasdig‘i talab etilardi.
AQSh ma’muriyatining yangi rejalariga ko‘ra, 1 fevraldan Germaniya va yana yetti Yevropa davlatidan import qilinadigan tovarlarga 10 foiz miqdorida “jazolovchi” bojlar joriy etiladi. AQSh tomoni bayonotlaridan kelib chiqishicha, bu choralar Daniya tarkibidagi Grenlandiyani AQSh nazoratiga o‘tkazishga qarshi chiqqan yevropalik ittifoqchilarga bosimni kuchaytirishga qaratilgan.
Kopenhagendagi hukumat bunday bitim ehtimolini istisno qiladi va Yevropa davlatlaridan qo‘llab-quvvatlov olyapti. Kutilishicha, ehtimoliy bojlar aynan avvalroq Grenlandiyaga ramziy harbiy kontingentlar yuborgan davlatlarga tegishli bo‘ladi — jumladan Daniya, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya va Niderlandiyaga.
Bernd Lange, agar Grenlandiya iyun oyiga qadar AQSh nazoratiga o‘tmasa, Yevropa tovarlariga qo‘shimcha bojlar joriy etish bilan qo‘rqitgani orqali AQSh amalda kelishuvlarni buzganini bildirdi. Uning bahosi bo‘yicha, savdo cheklovlaridan bosim vositasi sifatida foydalanish va YeIga a’zo davlatning hududiy yaxlitligiga tahdid qilish transatlantik savdo munosabatlarining oldindan bashorat qilinishi va barqarorligini izdan chiqaradi.
Savdo qo‘mitasi rahbari, shuningdek, kelasi hafta Yevroparlamentda keyingi ehtimoliy qadamlar muhokama qilinishi, jumladan YeIning iqtisodiy majburlashga qarshi kurash vositasini (anti-coercion instrument) ishga tushirish masalasi ham ko‘rib chiqilishini aytdi.
