Yevroparlament YeI–AQSh bojxona kelishuvi bo‘yicha ishni muzlatdi

Yevroparlament (YeP) 2025 yilda Yevroittifoq va AQSh o‘rtasida kelishilgan bojxona kelishuvini amalga oshirish bo‘yicha ishni to‘xtatib turishga qaror qildi. Bu haqda chorshanba kuni, 21 yanvarda Strasburgda YePning xalqaro savdo qo‘mitasi raisi Bernd Lange ma’lum qildi. Uning so‘zlariga ko‘ra, AQSh prezidenti Grenlandiya atrofidagi nizo kontekstida qo‘shimcha bojlar joriy etish bilan qo‘rqitib, “eng so‘nggi yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan chegaradan ham batamom o‘tib ketdi”. Natijada, deya ta’kidladi Lange, YeI va AQSh o‘rtasidagi savdo munosabatlarida yana eskalatsiya xavfi paydo bo‘ldi.

AQSh bilan tuzilgan mazkur bojxona bitimi AQShdan YeIga import qilinadigan sanoat tovarlariga qo‘yilgan bojlarni bekor qilishga, shuningdek Yevropa bozoriga ayrim turdagi dengiz mahsulotlari va qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini kiritish imkonini kengaytirishga olib kelishi kerak edi.

YeIning ushbu yon berishlari evaziga AQSh prezidenti Donald Tramp o‘tgan yozda Yevroittifoqdan importga 30 foizlik maxsus bojlar joriy etishdan voz kechgan va AQShda avtomobillarga qo‘yilgan bojlarni pasaytirish bo‘yicha topshiriq bergan edi. Yevrokomissiya kelishuvlarni amalga oshirish uchun tayyorgarlikni allaqachon boshlagan, ammo ular kuchga kirishi uchun Yevroparlament va YeIga a’zo davlatlar tasdig‘i talab etilardi.

AQSh ma’muriyatining yangi rejalariga ko‘ra, 1 fevraldan Germaniya va yana yetti Yevropa davlatidan import qilinadigan tovarlarga 10 foiz miqdorida “jazolovchi” bojlar joriy etiladi. AQSh tomoni bayonotlaridan kelib chiqishicha, bu choralar Daniya tarkibidagi Grenlandiyani AQSh nazoratiga o‘tkazishga qarshi chiqqan yevropalik ittifoqchilarga bosimni kuchaytirishga qaratilgan.

Kopenhagendagi hukumat bunday bitim ehtimolini istisno qiladi va Yevropa davlatlaridan qo‘llab-quvvatlov olyapti. Kutilishicha, ehtimoliy bojlar aynan avvalroq Grenlandiyaga ramziy harbiy kontingentlar yuborgan davlatlarga tegishli bo‘ladi — jumladan Daniya, Germaniya, Fransiya, Buyuk Britaniya va Niderlandiyaga.

Bernd Lange, agar Grenlandiya iyun oyiga qadar AQSh nazoratiga o‘tmasa, Yevropa tovarlariga qo‘shimcha bojlar joriy etish bilan qo‘rqitgani orqali AQSh amalda kelishuvlarni buzganini bildirdi. Uning bahosi bo‘yicha, savdo cheklovlaridan bosim vositasi sifatida foydalanish va YeIga a’zo davlatning hududiy yaxlitligiga tahdid qilish transatlantik savdo munosabatlarining oldindan bashorat qilinishi va barqarorligini izdan chiqaradi.

Savdo qo‘mitasi rahbari, shuningdek, kelasi hafta Yevroparlamentda keyingi ehtimoliy qadamlar muhokama qilinishi, jumladan YeIning iqtisodiy majburlashga qarshi kurash vositasini (anti-coercion instrument) ishga tushirish masalasi ham ko‘rib chiqilishini aytdi.

Bundan oldin Yevroparlamentdagi eng yirik fraksiya — Yevropa xalq partiyasi raisi Manfred Veber asosiy parlament fraksiyalari rahbarlari hozircha AQSh bilan bojxona kelishuvini amalga oshirish bo‘yicha ishni davom ettirishga qarshi ekanini bildirgan.

Payshanba kuni, 22 yanvarda YeI davlatlari yuzaga kelgan vaziyatni muhokama qilish uchun Bryusselda norasmiy sammitga yig‘iladi. Biroq Germaniya hukumati vakili bu uchrashuvda AQShga qarshi qandaydir yangi choralar qabul qilinishi rejalashtirilmaganini ma’lum qildi.

Uning aytishicha, Yevroittifoqning ehtimoliy javobi vaziyatning keyingi rivojiga bog‘liq bo‘ladi; payshanba kungi Yevropa kengashi yig‘ilishida qarorlar qabul qilinmaydi, faqat harakat variantlarini tayyorlash haqida gap boradi. Vakil ta’kidlaganidek, YeIning norasmiy uchrashuvlarida qarorlar qabul qilinmaydi.

Kutilishicha, YeIga a’zo 27 davlat va hukumat rahbarlari birgalikda Yevrokomissiyaga ittifoq savdo siyosati doirasida “majburlashga qarshi” choralar paketini tayyorlashni taklif qiladi. Gap, xususan, import va eksportga cheklovlar joriy etish, kvota yoki litsenziyalar kiritish, shuningdek YeIdagi davlat xaridlariga kirish imkonini cheklash haqida ketmoqda — bu bozor hajmi yiliga taxminan 2 trln yevro deb baholanadi. Misol sifatida Amerika kompaniyalarini qurilish yoki mudofaa tenderlarida qatnashishdan chetlatish imkoniyati tilga olingan.

Manbalarga ko‘ra, YeI mamlakatlarining javob berish sur’ati bo‘yicha pozitsiyalari turlicha. Fransiya tezroq qadamlar tarafdori, boshqa davlatlar esa ehtiyotkorroq harakat qilishni ma’qul ko‘radi. Berlinda esa ittifoqning barcha 27 mamlakati yagona pozitsiyada bo‘lishi zarurligi ta’kidlanmoqda.

Germaniya hukumati vakili kansler Fridrix Mers Yevropada yetakchi rol o‘ynayotganini qayd etdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, YeI AQSh bilan bo‘lgan bahsda deeskalatsiya yo‘lini izlashda davom etishi kerak, biroq zarurat tug‘ilsa, qattiq javob berishga ham tayyor bo‘lishi lozim.