Sun’iy intellekt endi shunchaki texnologiya emas, u strategik qurol

Kuni-kecha yangiliklarni o‘qir ekanman, AQSh hukumatidan jiddiy o‘ylantiradigan xabarga duch keldim. Anthropic kompaniyasining bir necha kun oldin taqdim etilgan eng so‘nggi modellari – Fable 5 va anchadan beri yopiq sinovda bo‘lgan Mythos modellari AQSh hukumati tomonidan taqiqlandi. Eng qizig‘i, bu taqiq aynan chet el fuqarolari uchun joriy etilgan.

Anthropic kompaniyasi bayonotiga ko‘ra, AQSh hukumati 12 iyun kuni yuborgan topshiriqda ushbu Fable 5 modelini barcha chet elliklarga, hatto kompaniyaning o‘zida ishlayotgan chet el fuqarolariga ham butunlay yopish talab qilingan. Kompaniya shoshilinch ravishda hukumatga bo‘ysunib, bu modellarni barcha uchun cheklab qo‘ydi.

Hukumat ko‘rsatmasida aniq sabab batafsil ko‘rsatilmagan, lekin Anthropic'ning tushunishicha, hukumat Fable 5'ni xavfsizlik to‘siqlarini chetlab o‘tish usulini aniqlagan deb hisoblaydi.

Bu voqea bizga bir narsani yaqqol ko‘rsatyapti: sun’iy intellekt poygasi endi oddiy texnologik raqobat emas, balki davlatlar o‘rtasidagi strategik kurashga aylandi. Xuddi o‘tgan asrdagi yadroviy qurollar poygasi kabi, bugun sun’iy intellekt modellari kimning qo‘lida kuchli bo‘lsa, o‘sha davlat dunyo miqyosida yetakchilikni qo‘lga kiritadi. Kuchli davlatning kuchli sun’iy intellekti bo‘lishi shart degan yangi tezis oldinga chiqmoqda.

Sun’iy intellekt va davlat suvereniteti

Men sun’iy intellektni har doim davlat suvereniteti masalasi bilan bog‘lab kelaman. Sizning o‘z sun’iy intellektingiz yo‘qmi, demak, siz o‘z erkinligingiz va raqamli suverenitetingizning bir qismini boshqa davlatga berib qo‘ygansiz. Afsuski, bugun bizda o‘zimizning mustaqil AI modellarimiz yo‘q va biz chet el texnologiyalariga qarammiz.

Ko‘rib turibmizki, AQSh yoki boshqa hukumatlar istagan vaqtida birgina qaror bilan Claude, ChatGPT yoki Google mahsulotlariga kirish imkoniyatini yopib qo‘yishi mumkin. Bunga misollar ko‘p: Huawei kompaniyasining Google xizmatlaridan uzib qo‘yilishi yoki Nvidia grafik kartalarining Xitoyga sotilishiga qo‘yilgan taqiqlar. AQSh har doim o‘z manfaatlarini himoya qiladi va bu safar ham Anthropic modellarini cheklashda asosiy sabab sifatida milliy xavfsizlikni ko‘rsatdi.

Kiberhujumlar va modellar poygasidagi xavflar

Nega aynan Mythos va Fable 5 modellari bunday qattiq taqiqqa uchradi? Buning jiddiy sabablari bor. Anthropic ushbu modellarni reklama qilganda, ularning juda eski tizimlardagi zaifliklarni ham topa olish qobiliyatini ko‘rsatgan edi. Masalan, Mythos modeli Linux tizimidagi 23 yillik bitta «bag»ni (zaiflikni) topib berdi. Bu nima degani? Bu — ushbu model yordamida juda kuchli kiberhujumlar uyushtirish mumkin degani. Tizimlarning zaif nuqtalarini topishda AI insondan bir necha barobar tezroq va samaraliroq ishlamoqda. Bundan tashqari Anthropic'ning o‘zi ham yaqindagina bu yangi modellar insoniyatga qarshi ishlashi mumkinligi, jumladan AI yordamida bio-qurollar ishlab chiqarish karrasiga tezlashishi haqida ham ogohlantirgan edi.

Shu sababli, Anthropic modelning o‘ziga ham cheklovlar o‘rnatgan. Shaxsan o‘zim ham xavfsizlikka daxldor ba’zi loyihalarda sinab ko‘rganimda, Fable 5 modeli hatto oddiy savollarga ham «men bunday savollarga javob bermayman» deb rad javobini berdi. Demak, model shunchalik kuchliki, uning imkoniyatlari hatto yaratuvchilarini ham, hukumatni ham xavotirga solmoqda.

Cheklov kiritilishiga yana bir sabab — Xitoyning Deepseek yoki Qwen kabi AI modellari AQShning kuchli modellariga tinimsiz so‘rovlar yuborish orqali o‘z modellarini «o‘qitib», kuchaytirib olayotgani ham ma’lum bo‘ldi. OpenAI rahbari Sem Altman ham Kongressga aynan shu masalada xat yozib, chet el kompaniyalari AQSh texnologiyalari yordamida o‘z modellarini rivojlantirayotganidan ogohlantirdi.

Bizni nima kutyapti va nima qilishimiz kerak?

Bu hali hammasi emas, bu bor-yo‘g‘i birinchi debocha. Yaqin kelajakda ChatGPT, Gemini va boshqa barcha kuchli modellarda biz ko‘plab cheklovlarni ko‘rishni boshlaymiz. Rivojlangan davlatlar eng kuchli AI modellarini faqat o‘zlari uchun olib qolishadi, biz kabi davlatlarga esa ularning soddaroq, kuchsizroq va cheklangan versiyalarini berishadi. Bu cheklovlar tokenlar soniga, modelning ishlash tezligiga yoki javoblar sifatiga ta’sir qiladi.

Agar biz bu poygadan ortda qolishni istamasak, o‘z milliy Sun’iy intellekt strategiyamizni amalga oshirishda, mahalliy AI mahsulotlarni ko‘paytirishga harakat qilishimiz lozim. Sun’iy intellekt – bu juda qimmat texnologiya. Buning uchun nafaqat katta mablag‘, balki kuchli mutaxassislar, muhandislar kerak. Bizda esa bunday mutaxassislarni tayyorlash, ularni qo‘llab-quvvatlash tizimi hali yetarli darajada emas. Yillar davomida kadrlar tarbiyalamasak, ertaga uchinchi davlatlar qatorida cheklangan AI modellari bilan qolib ketaveramiz. Bu poyga xuddi yadroviy poyga kabi shafqatsiz va biz unda o‘z o‘rnimizga ega bo‘lishimiz shart.

Anvar Narzullayev

Sun’iy intellekt texnologiyalari mutaxassisi,
"Mohirdev" kompaniyasi rahbari