Olimlar videoo‘yinlar va ijtimoiy tarmoqlarning o‘smirlar ruhiyatiga zararini rad etdi

Buyuk Britaniyaning Manchester universiteti olimlari ijtimoiy tarmoqlar va videoo‘yinlar o‘smirlarda ruhiy salomatlik inqirozini keltirib chiqarishi haqidagi keng tarqalgan fikrni rad etdi. Ular 25 mingdan ortiq maktab o‘quvchisi ishtirok etgan keng ko‘lamli tadqiqot davomida bunday bog‘liqlikni topmadi.

Tadqiqot mualliflari ularni ketma-ket uch yil - 12 yoshdan 15 yoshgacha kuzatgan. Olimlar so‘rovlardan olingan ma’lumotlarni tahlil qilish jarayonida turli guruhlarni taqqoslamasdan, bir xil bolalardagi o‘zgarishlarni kuzatish uchun «longityud» usulini qo‘lladi.

Tadqiqotning yana bir muhim xususiyati shundaki, olimlar ijtimoiy tarmoqlar yoki o‘yinlardan faol foydalanuvchilarning ruhiy salomatligini ularga kamroq vaqt sarflaydigan odamlar bilan taqqoslash bilan cheklanib qolmadi. Buning o‘rniga ular ma’lum bir o‘smirning ahvoli aynan shu ko‘ngilxushlikka odatdagidan ko‘proq vaqt ajratishni boshlaganidan keyin yomonlashganmi yoki yo‘qligini o‘rgandi.

Qat’iy tahlil qilinganda, raqamli texnologiyalar va xavotir yoki tushkun kayfiyat o‘rtasidagi bog‘liqlik deyarli yo‘qoldi: o‘g‘il bolalarda ham, qizlarda ham ijtimoiy tarmoqlar yoki o‘yinlarda ko‘proq vaqt o‘tkazish ruhiy buzilish alomatlarining kuchayishiga olib kelmadi.

Ish mualliflari, shuningdek, ijtimoiy tarmoqlardan «faol» foydalanish (suratlarni joylashtirish va chatda muloqot qilish) «passiv» (tasmaning cheksiz skrollingi) foydalanishga qaraganda kamroq zararli degan keng tarqalgan nazariyani rad etdi. Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, farq yo‘q va ikkala xatti-harakat ham keyingi muammolarni keltirib chiqarmaydi.

Shu bilan birga, qiziqarli gender farqlari aniqlandi. Masalan, bir yil davomida ko‘proq o‘ynagan qizlar keyingi yili ijtimoiy tarmoqlarda kamroq vaqt o‘tkazdi. «Ularda o‘yinlar va ijtimoiy tarmoqlar aslida bo‘sh vaqt uchun bir xil raqobatlashadi», dedi olimlar.

Kayfiyati tushgani yoki xavotir kuchaygani haqida xabar bergan o‘g‘il bolalarda keyingi yili o‘yinlarga qiziqish sezilarli darajada pasaygan. Bu shuni ko‘rsatadiki, ularda ruhiy holatning yomonlashuvi odatiy qiziqishlardan qoniqishni kamaytiradi.

Olimlar qisqa muddatli salbiy ta’sirlarga yo‘l qo‘yadi, masalan, o‘smir yoqimsiz kontentga duch kelganda. Biroq, ular uzoq muddatli zarar uchun hech qanday dalil yo‘qligini ta’kidlaydi. Shuning uchun ekran vaqtini cheklash yoki smartfondan foydalanishni taqiqlash maktab o‘quvchisining ruhiy salomatligini yaxshilashi dargumon, deb hisoblamoqda tadqiqot mualliflari.