Autsorsing va keytring: nega bog‘chalarda ommaviy zaharlanishlar ro‘y beryapti? – mutaxassislar bilan suhbat

Toshkent viloyatining ayrim tumanlaridan so‘ng, Farg‘ona shahri bog‘chalarida ham bolalarning ovqatdan zaharlanishi kuzatildi. Taom yetkazib beruvchi firma viloyat hokimining qarori bilan tendersiz tanlab olingan, uning mansabdorlari sanitariya talablarini buzganlikka oid jinoyat ishida ayblanmoqda. Bu bolalarni ovqatlantirish tizimi noshaffof ishlayotganiga ishorami? O‘zi muammo nima bilan bog‘liq? Bunga kim javobgar? Kun.uz studiyasida o‘tgan suhbatda shular muhokama qilindi.

Shu kunlarda O‘zbekistonning ayrim bog‘chalarida bolalarning ovqatdan zaharlanayotgani va ularga taom yetkazib berish bilan shug‘ullanuvchi firmalarga jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, ishlar sudga oshirilayotgani tizimda ildiz muammolar hal qilinmayotganini ko‘rsatib kelmoqda.

Kun.uz nega shunday bo‘layotganini tushunish, qolaversa, o‘zi zaharlanishlar nima sabab yuzaga kelishi, kelgusida bolalarda qanday kasalliklarni keltirib chiqarishi yuzasidan mutaxassislar bilan suhbat o‘tkazdi. Unda shifokor Muazzam Ibrohimova hamda gastroenterolog Zilola Hojiyeva ishtirok etdi. Quyida suhbatdan ayrim muhim qismlar sharhlanadi.

Ovqatlantirish noto‘g‘ri yo‘lda biznesga aylantirildimi?

Muazzam Ibrohimova aynan zaharlangan bog‘cha tarbiyalanuvchilariga ovqat yetkazib beruvchi firmaning dastlab ta’sischilari hamda loyiha mualliflaridan biri hisoblanadi. Ammo u loyiha ayrim tor doira manfaati uchun “biznes”ga aylantirilganini bildirdi. Tahririyat bu haqda avvalgi surishtiruvida ham yozgandi.

“Agar biz bu tizimni tag-tubidan tozalamaydigan bo‘lsak va sohani tushunadigan mutaxassislarni jalb qilmaydigan bo‘lsak, bu davom etaveradi. Men bolalar zaharlangani haqida eshitib turib, bilasizmi, shunday shokka tushdim. Nega yanada ko‘proq yozmadim? Nimaga ko‘proq kurashmadim? Nimaga o‘sha yuzimga tars etib yopilgan eshiklarni tepib ochmadim, deb.

Chunki bolalar shu holatga tushib qolishi mumkinligini o‘zingiz aytyapsiz, anchadan beri aytib kelaman va aytish joizki, shu hokimiyat vakillariga yig‘lab ham murojaat qildim. Tahliliy maqolalar qo‘ydim, hattoki prezidentga ham murojaat qildim, lekin afsus, hech kim javob bermadi. Hatto o‘sha dod deb qo‘ygan maqolalarimga ham masxara qilgandek viloyat hokimiyatining o‘zidan javoblar kelib turdi. Qo‘lingdan hech narsa kelmaydi, degandek qilib turib, hamma joydan bloklab, javob yozmadi”, – deydi u.

Ibrohimova ayni muammolarga sababchi sifatida Quvasoy shahar hokimi Zafarjon To‘raqulovni ko‘rsatmoqda. Uning aytishicha, hokim loyiha bilan obdan tanishib olgach, uni tortib olgan va daromad keltiruvchi tizimga aylantirishga uringan.

“Zaharlanish nimaga bo‘lgan deyapsiz-a, bitta sizga misol keltiray. Har bitta mahsulotga alohida muzlatkich, kameralar bor. Biz katta-kichik qilib, o‘sha 30 mingta bolaga mo‘ljallangan 27 yo 28 ta kamera, muzlatkich qo‘yganmiz. Hammasi alohida edi. ‘Opa, nimaga bunaqa kameralar ko‘p?’ deganda aytganman, ‘Agar Xudo ko‘rsatmasin, bitta brutsellyozli tuxum boshqa mahsulotning ichiga tushib qolsa yoki bir boshqa bir zaharli kichkina nimadir tushib qoladigan bo‘lsa, [zaharlanish yuzaga kelishi mumkin]. Bu yerda 30 ming bolaga ovqat tayyorlashni mo‘ljallayapsizlar’, deganman. Keyin, ‘Nimaga otborochniy lenta qo‘yyapsiz, nimaga mana bunaqa laboratoriya, siz loyihani qimmat qilib tashlayapsiz?’ deganda aytganman, hech kimning, hatto, katta xolasining ham buzilgan, aynigan, chirigan mahsuloti bu yerga kirmaydi. Mana shu yerda shu laboratoriya avtomatik saralab tashlaydi”, deganman.

Va agar shu yerga buzilgan, aynigan mahsulot kiradigan bo‘lsa, server qilganmiz. Qani serverlari? Server bo‘lishi kerak, chunki bu yerga kirayotgan hamma mahsulot ota-onalarga ham kodi bilan ko‘rinib turishi kerak bo‘lgan. Va hukumat ham, xohlasa prezident, xohlasa ota-ona ichkarini kuzatib turadigan ochiq sistema joy qilganmiz. Lekin bittasi ham qo‘yilmadi, u yerda nima qoldi? Siz bitta kirib, ichkariga tekshirib ko‘ring-da. Biz o‘sha har bitta bolaga individual yondashuv bo‘ladi, har bitta kasallik inobatga olinadi degandik”, – deydi Ibrohimova.

Shifokorning ta’kidlashicha, umumiy idealda bog‘chaga ovqat yetkazish tizimi joriy etilgan hozirgisidan tubdan farq qiladi.

Bu – butun tizimning aybi

Zilola Hojiyeva rivojlanayotgan mamlakat uchun bog‘chada bolalarning zaharlanishi uyatli holat ekanini, bundagi asosiy tashvishli masala oziq-ovqat mahsulotlarining yetkazilishi bilan bog‘liqligini bildirdi.

“Bugungi kunda ko‘p narsalarga imkoniyat ochilib, yaxshi rivojlanib bormoqda, lekin o‘ylaymanki, bu yoqda asosan muammo bo‘lgan vaziyat mana shu oziq-ovqat mahsulotlarining sifat nazorati sustligi yoki oziq-ovqat mahsulotlarini transportirovka, ya’ni olib kelib berish, yetkazish xizmati qanday darajada nazoratga olinganligi yoki mana shu yetkazish jarayonida ularning qanday saqlanganligi tashvishga soldirdi. Chunki nimaga deganda, bilamizki, har qanday mahsulotlar bog‘cha, maktablarga bo‘lsin, ular juda qat’iy, kuchli sifat nazoratidan o‘tishi kerak. Uning saqlash muddati, harorati, yetkazish holatlari, o‘sha tayyorlangandan keyin uni qancha muddatga xona haroratida saqlash, mana shu ko‘pgina qoidalarning yoki tizim sifatidagi ketma-ketligining buzilishi natijasida kelib chiqdi deb o‘ylayman.

O‘ylaymanki, ayb kerakli shu sohaga oid yoki sifat nazoratini boshqaruvchi mutasaddilarning befarqligida bo‘ldi. Chunki, bilasizmi, bitta kichkina xodim bir narsani hal qilib, aybdor bo‘lib qola olmaydi. Bu yerda katta, yirik tizim sifatida ishlash kerak. Shuning uchun bu yoqda ayb bir odamda emas, jamoaviy ishda, tizimda ovqatni ishlab chiqarish, mahsulotlarning xavfsizligi, yetkazish, bolalar salomatligiga qanchalik zarar, zararsizligini baholash xizmatining sust ishlaganligida deb o‘ylayman. Bunga faqatgina o‘sha korxona, bog‘cha, maktab rahbariyati emas, balki, qisman bizning sog‘liqni saqlash tizimida ham qandaydir o‘rinda javobgarlik bo‘lgan”, – deydi u.

Hojiyevaning aytishicha, zaharlanish o‘zi 3 ta: kimyoviy, biologik, fizik yo‘l bilan yuzaga keladi. Farg‘onadagi keysda ham shulardan biri sodir bo‘lgan bo‘lishi mumkin.

“Bu, masalan, biologik faqat bakteriya, viruslar emas, kimyoviy pestitsidlar yoki har xil hozirgi kunda ko‘p chiqib ketgan yuvuvchi vositalarning mahsulotlarning tarkibiga tushib qolishi ham, yoki qaysidir jismlar, fizik yo‘l bilan yuqadi. Mana shu narsalarning kichik bo‘lagi tushib qolishi natijasida ham bola organizmida yetarlicha og‘ir infeksion holatlar yoki yetarlicha og‘ir ovqatdan zaharlanish keltirib chiqaradi. Va bu bolaning hayotiga nega xavfliroq kattalarga nisbatan? Chunki uch yoshdan yetti yoshgacha bo‘lgan bog‘cha yoshidagi bolalarda immun tizimi biroz kattaroq yoshdagi bolalar yoki kattalarga nisbatan sustroq, hali takomillashmagan bo‘ladi. Shuning uchun ularning bunday holatda kurashuvchanlik qobiliyati biroz sustligini hisobga olgan holatda, judayam ehtiyot bo‘lishimiz kerak”, – deydi Hojiyeva.

Uning qo‘shimcha qilishicha, yetkazib berish chog‘ida ham oziq-ovqatning joylashuvi katta ahamiyatga ega. Deylik, olma va xom go‘sht mahsulotlari yonma-yon kelishi mumkin emas. Mana shu holatning o‘zida ham zaharlanish yuzaga kelishi mumkin.

Shuningdek, suhbatda aslida bog‘chalarda bolalar qanday taomlantirilishi kerakligi hamda menyu, ratsionlarning tarkibi ham muhokama qilinadi.

To‘liq videoni yuqoridagi havola orqali kirib tomosha qilishingiz mumkin.