Bosh reja o‘zgardi, ayrim hududlarda binolarning qavati oshirildi, bunga qanday ehtiyoj bor edi? – rasmiylar javob berdi

Qurilish vaziri Sherzod Hidoyatovga ko‘ra, Toshkent shahrining bosh rejasida binolar qavati oshirilgani bilan zichligi saqlab qolingan. U bu bilan hududda bosim ortmasligini aytmoqda. Urbanizatsiya milliy qo‘mitasi raisi Sherzod Qudbiyev esa bu jarayon tadbirkorlar iltimosi bilan amalga oshirilmaganini, o‘zgartirishlar kelgusida ham qilinishini bildirdi.

Bosh reja o‘zgardi

28 fevral kuni Vazirlar Mahkamasining poytaxt bosh rejasi o‘zgarganiga oid tegishli qarori e’lon qilindi. Unga ko‘ra, Toshkent shahrida 1 512 gektar yer uchastkasida xorijiy va mahalliy investorlar tomonidan umumiy qiymati 14,5 mlrd dollarga baholangan jami 30 ta yirik ko‘chmas mulk loyihasi (turar va noturar majmualar) quriladigan bo‘lyapti. Kun.uz bu haqda avvalgi materiallarida ham xabar bergandi.

Uzoq yillar kutilib, 2024 yil dekabr oyida tasdiqlangan bosh rejada qator hududlardagi yangi binolarning balandlik cheklovi keskin oshirilgan. Masalan, endi Beshyog‘ochda 28-32 qavatgacha bino quraversa bo‘ladi – bosh reja o‘zgarmasidan oldin bu yerda 9-12 qavatdan baland binolarga ruxsat yo‘q edi. Ro‘yxatdan kelib chiqib aytilsa, 5 qavatdan 40 qavatgacha binolar qurilishi hududlar kesimida yozib o‘tilgan.

Rasmiylar nima deydi?

5 mart kuni Milliy kontent ishlab chiqaruvchi markazda o‘tgan matbuot anjumanida Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligi, Urbanizatsiya va uy-joy bozorini barqaror rivojlantirish milliy qo‘mitasi vakillari bosh reja nega o‘zgartirilgani yuzasidan izoh berishdi.

Vazir Sherzod Hidoyatovning aytishicha, 14 oy oldin tasdiqlangan Toshkent shahrining bosh rejasi ishlab chiqilganda, aholi soni belgilanib, yo‘l, infratuzilma, kommunikatsiya – hamma tizimlarning holatidan kelib chiqib, joydagi zichliklari belgilab ketilgan.

Vazir butun dunyoda shaharlarning bosh rejalari tasdiqlanganidan keyin master rejalarga muvofiq unga doimiy o‘zgartirish kiritib borilishini bildirdi.

“Lekin o‘zgartirish kiritilganda, o‘sha har bir hududning tanlangan joyida zichlik saqlab qolinadi. Kommunikatsiya talablari ko‘rib chiqiladi va o‘sha kommunikatsiyani yangilashga yoki o‘zining mavjud infrastrukturasi agar talablarga mos keladigan bo‘lsa, shunga qarab o‘zgartirib boriladi. Biz ham xuddi shu yo‘ldan yurib, hozirgi kunda o‘zgartirish ishi boshlandi.

Mana, o‘zgartirish kiritilganda katta-katta hududlar tanlab olinib, u joyda zichlikni saqlab qolib, ko‘p qavatli binolarga ruxsat berildi, lekin boshqa joylarida o‘shani yashil hududlarga aylantirish, kommunikatsiya tizimlarini yanada rivojlantirish uchun master rejalar ishlab chiqilib, shu asosida hozir o‘zgartirish kiritildi”, – dedi u.

Urbanizatsiya milliy qo‘mitasi raisi Sherzod Qudbiyev qavatlar oshirilishi masalasiga to‘xtaldi. Uning tushuntirishicha, biror hududdagi bino qavati oshirilsa, uning yonidagi obektniki pasaytiriladi. Shu orqali zichlik saqlab qolinadi.

“To‘g‘ri, mana, qayerdadir 30 qavatliga ruxsat beryapsizlar, 20 qavatdan oshiqqa ruxsat beryapsizlar, lekin men juda ham yaxshi, yonidagi joyda qurilgan qavatni pastga nolga tushirib qo‘yyapsizlar ekan, deganni hech ko‘rmadim. Chunki bitta joyda ruxsat berilyapti, ikkinchi joy nolga tushirilyapti-da. Bu tomoni ham bor, ya’ni umumiy zichlik saqlanib qoladi.

Bosh rejani qarayotganda haligi, UMN, QMN degan koeffitsiyentlari bor, ya’ni umumiy maydonga nisbati, qurilish maydoniga nisbati degani. Bu butun katta hudud shu katta qavat bilan quriladi degani emas. Ya’ni o‘sha nisbatidan kelib chiqib, mayli, bitta, ikkita, uchta bo‘lar 30 qavatli, to‘rtta bo‘lar balki. Lekin agar to‘rtta 30 qavatli bo‘lsa, demak, mana bu yashil hududi bo‘ladi. Agar buni qisqartiraman desa, ikkita 30, misol uchun, endi faraz qilamiz, uchta 5 qavat, to‘rtta 12 qavat qilib, mana shunday qilib joylanadi. Ya’ni o‘sha nisbatlar qat’iy ravishda saqlanib qolishi kerak bo‘ladi. Shuning uchun master reja deyiladi. Ya’ni bu o‘sha hudud to‘liq shu yuqori qavatli zich quriladi degani emas”, – deydi u.

Qudbiyev bergan ma’lumotiga ko‘ra, ayni vaqt Toshkentda 893 gektar jamoat bog‘i mavjud, kishi boshiga hisoblaganda 2 kvadrat metrdan tushadi. Qo‘mita raisi normativ bo‘yicha bu 17-19 kvadrat metr bo‘lishi kerakligini, bu 10 barobar kamligini aytdi.

Bosh reja keyinchalik ham o‘zgaradimi?

Rasmiy vakil bosh rejaga o‘zgartirish kiritilishi davom etishi haqida ham gapirdi.

“Bu, albatta, davom etadi, bu bo‘ladigan. Lekin qaysi davriylikda? Bu o‘sha ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishni o‘zi belgilaydi. Hozir bizda 14 oydan beri to‘planib qolgan. Tezroq biz kiritib olib, bir nima qilib olsak, mantiqan aytishingiz mumkin, siz 2000 dan ortiq gektarni necha yil qurasizlar o‘zi, deb. Biz aytyapmiz, 15 yil quramiz, 15 yilga yetarli yer ochildi Toshkent shahrida. Yer ochiladi demoqchimiz. Bu hamma narsa qadamma-qadam-da”, – dedi u.

Qudbiyevning aytishicha, hujjat tadbirkorlar aralashuvi yoki iltimosi bilan o‘zgartirilmaydi. Bunga qo‘mita yo‘l qo‘ymasligi bildirildi.

“Keyin ham, ungacha ham, bundan keyin ham birorta tadbirkorning nimasi bilan bosh rejaga o‘zgartirish kiritilmaydi. Bosh rejaning asosiy maqsadi bu – Toshkent shahri misolida aholining ijtimoiy-iqtisodiy farovon yashashini ta’minlash. Bu ko‘pchilikning farovon yashashini ta’minlash. Ya’ni ko‘pchilik yaxshi yashashi kerak va yaxshi yashash deganda biz nimani tushunamiz? Yaxshi yashash deganda nisbatan, endi arzon bo‘lmaydi, albatta, qulay uy-joy bo‘lishi kerak.

U uy-joyga bemalol kirib-chiqish kerak va u joydan, masalan, biz mana, qarorimizda yo farmonimizda yozilgan, shunga qarab intilamiz. Afsuski, hozir bunaqa emas, lekin shunga qarab intilishimiz kerak. 15 daqiqada asosiy joylarga yetib olish kerak. O‘sha do‘konga, dorixonaga, poliklinikasiga, bog‘cha-maktabiga 15 daqiqada yetib olish kerak. Shunga qarab intilishimiz kerak bo‘ladi. Bosh rejaga o‘zgartirish kiritishda va o‘sha master rejalarni tasdiqlashda mana shu bizning asosiy ustuvor yo‘nalishimiz bo‘ladi. Ming yaxshi bo‘ladimi, foydali loyihalar bo‘ladimi, lekin u agar xalqning ijtimoiy-iqtisodiy farovonligiga yo‘naltirilmagan bo‘lsa, uni qabul qilish noto‘g‘ri bo‘ladi va qabul qilmaymiz”, – dedi Qudbiyev.

Sherzod Qudbiyev Tashkent cityʼga o‘xshash markazlar boshqa hududlarda ham barpo etilishi kerakligiga to‘xtaldi.

“Shaharning markazlari bir nechta bo‘lishi kerak. Mana, e’tibor beringlar, kechqurun, masalan, men o‘zim farzandimni Tashkent sityʼga olib kelsam, 30 daqiqa kirishga, 30 daqiqa u yerdan chiqib ketishga ketadi. U yaxshimi, yomonmi? Bu juda ham yaxshi, chunki juda ham zo‘r markaz. Lekin kirib-chiqishga qiynalamiz. Nima kerak? Demak xuddi shunaqa markazlar Toshkent shahrining boshqa [joylarida bo‘lishi kerak]. Mirzo Ulug‘bek tumanida yashayman, bolalarimni olib bu yerga Mirzo Ulug‘bek tumanidan kelaman. Nima qilish kerak? Mirzo Ulug‘bek tumani tomonda agar bittasi xuddi shunaqa mall qilsa, u yerga borarmidim?! Mirobod tumanida o‘ziniki bo‘lsa. Gap o‘ziniki, raqobatchi emas, shaharda o‘zi mana shunaqa markazlar har xil ikkita, uchta, to‘rtta, beshta bo‘lsa, shunday qilib yo‘lga, transportga, ekologiyaga bo‘lgan bosim ham kamayadi”, – deydi rais.

“Shahar infratuzilmasining bu ahvolga kelib qolishiga bosh reja aybdor emas”

Toshkent bosh rejasini o‘zgartirish kun tartibida yo‘qligi haqida bayonot berib chiqqan qurilish vaziri o‘rinbosari Davron Odilovga ko‘ra, hujjat o‘zgartirilmagan, takomillashtirilgan. Bu jarayonda mahalliy mutaxassislardan tashqari Germaniya, Turkiya, Xitoyda o‘qib kelgan urbanistlar ham ishtirok etgani aytildi.

Odilov bosh reja o‘zgartirilganiga oid ma’lumot taqdimot shaklida OAVga Navro‘z bayramidan keyin ko‘rsatilishini bildirdi. U nutqi davomida Toshkent shahridagi infratuzilmaviy, transport, qurilish yoki ekologiya muammolariga uning bosh rejasizligi sabab bo‘lmaganini ta’kidladi.

“Infratuzilma bo‘yicha ko‘p gaplashyapmiz, hamma joyda shu mavzu, lekin hech kim aytmaydiki, bu shahar aholisi o‘zi qancha suv ishlatishi kerak, qancha ishlatyapti? Qancha elektr toki ishlatishi kerak, qancha ishlatyapti? Qancha gaz ishlatishi kerak? Endi bitta narsa bor. Birinchidan, bu shahar infratuzilmasining bu ahvolga kelib qolishiga bosh reja aybdor emas. Shahar infratuzilmasini bugun bu ahvolda ekspluatatsiya qilishimizga birorta normativ hujjat aybdor emas. Bunga men va siz aybdormiz.

Shahar infratuzilmasini bugun qo‘pol ravishda ekspluatatsiya qoidalarini buzib, yomg‘ir suvini ham, qushxona suvini ham, kraskaning suvini ham, kanalizatsiyaga [oqizayotgan] men va siz. Birorta normativ hujjat buni belgilab bermagan. Yomg‘ir suvi kanalizatsiyaga qo‘yildi, demagan. Kanalizatsiya bo‘yicha oddiy misol ko‘radigan bo‘lsak, o‘zi infratuzilma deganda 60% kanalizatsiyadan iborat. Nima uchun? Kanalizatsiya uchun har doim aytaman, koridor kerak. U o‘zining “samotyok”idan ketadigan tarmoq bo‘lgani uchun u nishabi bilan ketayotganda bir qancha kommunikatsiyalardan kesishadi. Shuning uchun bu asosiy, eng katta sarf-xarajat keltirib chiqaradigan tarmoq hisoblanadi.

Elektr energiya bilan ta’minlashi mumkin, ichimlik suvi bilan ta’minlash yetkazib berishi mumkin. Bir nasos qo‘ysa, bosimni ko‘tarib olib borib beraveradi. Lekin kanalizatsiyada muammo ko‘p. Bugun kanalizatsiya bilan qanaqa muammo qilyapti shahar aholisi? Ikkita inshootimiz bor, bir millionlik, yetmayapti deyapmiz. Abu-Dabi xuddi bizga o‘xshagan bitta poytaxt. Aholi soni ham biznikidan kam. 2 million 900 ming odam yashaydi. 3 ta 300 minglik inshooti bor. Hech qanaqa muammosi yo‘q. Muammo nimada? Bosh rejadami, rejalashtirishdami, infratuzilmadami yoki bizdami? Shuning uchun iltimos qilgan bo‘lardim, buni bitta texnik ichiga kirib olsak, shunda lekin bosh reja o‘zi o‘zgarishi qachondan boshlangan degan savolingizga o‘zingiz javob berasiz”, – dedi u.

Eslatib o‘tamiz, 2045 yilgacha mo‘ljallangan poytaxtning bosh rejasi qabul qilingach, bir necha oy o‘tib, unga zid ko‘plab qurilishlar loyihalari paydo bo‘lgan va taqdimotlar qilina boshlangandi.

28 fevral kungi qaror asosida shaharda yer maydoni 1 gektargacha bo‘lgan kichik va zich qurilishlardan voz kechilishi, 9 ta yangi yashil hudud – jamoat parki tashkil etilishi ko‘zda tutilgan.