Infografika: jahon neft bozorining asosiy dengiz arteriyalari

Yangi vizualizatsiya AQSh Energetika axboroti boshqarmasi (EIA) ma’lumotlariga asoslangan bo‘lib, neft tranzitining eng yirik dengiz tugunlari hamda ularning jahon dengiz neft savdosidagi ulushini ko‘rsatadi. Statistika 2025 yildagi asosiy dengiz o‘tish yo‘llari orqali tashilgan xom neft va neft mahsulotlari hajmini aks ettiradi, bu ko‘rsatkichlar sutkasiga million barrel hisobida o‘lchangan.

Umuman olganda, asosiy dengiz «tor nuqtalari» orqali kuniga taxminan 73 million barrel neft o‘tib, bu jahon bo‘yicha dengiz orqali amalga oshiriladigan neft savdosining katta qismini tashkil etadi.

Dunyodagi eng serqatnov neft yo‘nalishi hamon Malayziya va Indoneziya o‘rtasida joylashgan Malakka bo‘g‘ozi bo‘lib qolmoqda. 2025 yilning birinchi yarmida ushbu bo‘g‘oz orqali kuniga taxminan 23,2 million barrel neft o‘tgan, bu esa jahon dengiz neft savdosining qariyb 29,1 foiziga teng.

Bu bo‘g‘oz Hind okeanini Janubiy Xitoy dengizi bilan bog‘laydi va Xitoy, Yaponiya hamda Janubiy Koreyaga neft yetkazib berish uchun hal qiluvchi yo‘nalish hisoblanadi. Biroq uning nisbatan torligi va kemalar harakatining juda zichligi bu yo‘lni ortiqcha yuklanish hamda ehtimoliy geosiyosiy xatarlar oldida zaif qiladi.

Shuningdek, Ummon va Eron o‘rtasida joylashgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi ham juda muhim ahamiyatga ega. 2025 yilning birinchi yarmida bu yerdan kuniga taxminan 20,9 million barrel neft o‘tgan, bu esa jahondagi umumiy neft iste’molining taxminan beshdan bir qismiga to‘g‘ri keladi.

Bu bo‘g‘oz Fors ko‘rfazini Ummon ko‘rfazi va Arab dengizi bilan bog‘laydi. Uning chuqurligi va kengligi hatto eng yirik neft tankerlarining ham o‘tishiga imkon beradi.

Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan neftning taxminan 84 foizi Osiyo bozorlariga — jumladan Xitoy, Hindiston, Yaponiya va Janubiy Koreyaga yo‘naltiriladi. Shu bois ushbu yo‘nalishdagi har qanday uzilish jahon neft narxlarida jiddiy tebranishlarni keltirib chiqarishi mumkin.

Malakka va Ho‘rmuz bo‘g‘ozlaridan tashqari, jahon neft savdosida boshqa dengiz yo‘laklari ham muhim o‘rin tutadi.

Suvaysh kanali va SUMED quvur yo‘li Qizil dengizni O‘rta Yer dengizi bilan bog‘lab, kuniga taxminan 4,9 million barrel neft tashilishini ta’minlaydi.

Unga yaqin joyda Bobul-Mandab bo‘g‘ozi joylashgan bo‘lib, u orqali kuniga taxminan 4,2 million barrel neft o‘tadi va Qizil dengizni Aden ko‘rfazi bilan bog‘laydi.

Yevropada Daniya bo‘g‘ozlari va Turkiya bo‘g‘ozlari muhim yo‘nalishlar hisoblanadi. Ular orqali Rossiya va Kaspiy mintaqasidan neft eksport qilinadi — mos ravishda kuniga taxminan 4,9 million va 3,7 million barrel.

Panama kanali orqali kuniga taxminan 2,3 million barrel neft o‘tadi.

Yaxshi Umid buruni orqali o‘tuvchi kabi uzunroq muqobil yo‘nalishlar esa tankerler Atlantika va Hind okeanlari o‘rtasida qatnaganda kuniga taxminan 9,1 million barrel neft tashilishini ta’minlaydi.

Shunday qilib, jahon neft logistikasi ko‘p jihatdan bir nechta strategik dengiz o‘tish yo‘llariga bog‘liq. Bu nuqtalardagi har qanday mojaro, to‘sib qo‘yish yoki uzilish global energetika bozorlari va neft qiymatiga tezda ta’sir ko‘rsatishi mumkin.