Jahon oziq-ovqat bozorini qaysi davlatlar nazorat qilmoqda?

Oziq-ovqat eksporti bugungi kunda davlatlarning jahon iqtisodiyotidagi ta’sirini ko‘rsatuvchi eng muhim ko‘rsatkichlardan biriga aylangan. Visual Capitalist tayyorlagan infografikada Jahon savdo tashkiloti ma’lumotlari asosida dunyodagi eng yirik 30 ta oziq-ovqat eksportchisi keltirilgan.

Sun’iy intellekt yaratgan surat

Ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu davlatlar jahon qishloq xo‘jaligi mahsulotlari eksportining 80 foizdan ortiq qismini ta’minlaydi. Global agrar eksport hajmi esa taxminan 1,5 trillion dollarga teng.

Tahlillar jahon oziq-ovqat tizimi qay darajada markazlashganini ham ko‘rsatadi. Nisbatan kam sonli davlatlar butun dunyo oziq-ovqat ta’minotida hal qiluvchi o‘rin tutadi. Shu bois agrar savdo geosiyosiy keskinlik, logistika xarajatlari va o‘g‘itlar narxi oshib borayotgan sharoitda strategik sohalardan biriga aylanmoqda.

Hozirgi kunda jahon oziq-ovqat savdosining katta qismi oz sonli mamlakatlar hissasiga to‘g‘ri keladi. Eng yirik o‘nta eksportchi davlat global agrar eksportning qariyb yarmini nazorat qiladi. Bu esa ularga jahon narxlari va oziq-ovqat ta’minot zanjirlariga kuchli ta’sir o‘tkazish imkonini beradi.

Jahon oziq-ovqat savdosining asosiy markazi Amerika qit’asi bo‘lib qolmoqda. AQSh, Braziliya, Kanada va Meksika birgalikda jahon agrar eksportining qariyb 30 foizini ta’minlaydi. Ular don, go‘sht, moyli ekinlar va qayta ishlangan mahsulotlarning yirik yetkazib beruvchilari hisoblanadi.

Ayrim aholisi ko‘p davlatlar esa reytingda kutilganidan pastroq o‘rinni egallagan. Masalan, Xitoy dunyodagi eng yirik qishloq xo‘jaligi ishlab chiqaruvchisi bo‘lsa-da, eksport hajmi bo‘yicha AQSh va Braziliyadan ancha orqada. Buning asosiy sababi — ishlab chiqarilgan mahsulotlarning katta qismi ichki bozorda iste’mol qilinishidir.

Osiyo-Tinch okeani mintaqasi davlatlari ham jahon oziq-ovqat bozorining ayrim segmentlarida yetakchilik qiladi. Avstraliya mol go‘shti, bug‘doy va arpa eksporti bo‘yicha muhim o‘rin tutadi. Indoneziya esa dunyodagi eng yirik palma yog‘i eksportchilaridan biri hisoblanadi.

Yevropa davlatlari esa katta yer maydonlari emas, balki yuqori texnologiyalar, samaradorlik va logistika hisobiga raqobatbardoshligini saqlab qolmoqda. Xususan, Niderlandiya kichik hududiga qaramasdan, yuqori texnologiyali qishloq xo‘jaligi va issiqxona majmualari tufayli dunyoda oziq-ovqat eksporti bo‘yicha 11-o‘rinni egallaydi.

Fransiya va Germaniya ham don mahsulotlari, sut mahsulotlari, ichimliklar va qayta ishlangan oziq-ovqat eksporti orqali jahon bozorida muhim o‘rinni saqlab kelmoqda.