AQSh Yaqin Sharqqa qo‘shimcha kuch yubormoqda

Amerikaning New York Times gazetasi va Reuters agentligi o‘z manbalariga tayanib xabar berishicha, Pentagon yana 2000 nafar askarini Eron bilan urush doirasida prezident Donald Trampga qo‘shimcha variantlar taqdim etish uchun Yaqin Sharqqa yuborishga buyruq bergan.

Bu xabarlar Trampning o‘zi AQSh Tehron bilan «hozirning o‘zida» urushni to‘xtatish bo‘yicha muzokaralar olib borayotgani va Eron «bitim tuzishni juda xohlayotgani» haqidagi bayonotlari fonida paydo bo‘ldi. Tramp bu safar ham tafsilotlarni ma’lum qilmadi, biroq OAV Vashington urushni yakunlash bo‘yicha 15 banddan iborat rejani Tehronga taqdim etgani haqida yozmoqda.

Pentagon AQSh armiyasi 82-havo-desant diviziyasi qo‘shimcha kuchlarini Yaqin Sharqqa yuborishni boshlashga buyruq bergan. Bu haqda The New York Times gazetasi AQSh mudofaa vazirligidagi ikki manbaga tayanib xabar berdi.

Mudofaa vazirligi vakili xavfsizlik nuqtayi nazaridan qancha askar va aynan qayerga borishini sir saqlamoqda.

Nashr ma’lumotiga ko‘ra, gap «Tezkor harakat kuchlari» (IRF)ning 2000 nafarga yaqin harbiy xizmatchisi haqida ketmoqda – bu 18 soat ichida dunyoning istalgan nuqtasida joylashtirilishi mumkin bo‘lgan 3 mingga yaqin harbiy xizmatchidan iborat brigada hisoblanadi. Kontingent tarkibiga taxminan 800 nafar askardan tuzilgan ikkita batalyon, shuningdek, general-mayor Brendon Tegtmayyer boshchiligidagi qo‘mondonlik diviziyasi kiradi.

Xuddi shu vaqtda, Reuters agentligining vaziyatdan xabardor bo‘lgan manbalariga ko‘ra, mintaqaga olib kelinadigan qo‘shimcha kuchlar soni ko‘proq bo‘lishi va 3 000–4 000 kishiga yetishi mumkin. Ularning so‘zlariga ko‘ra, hozircha to‘g‘ridan to‘g‘ri Eron hududiga qo‘shin kiritish bo‘yicha yakuniy qaror qabul qilinmagan.

«Epik g‘azab» harbiy operatsiyasiga Yaqin Sharq, AQSh va Yevropadan jami 50 mingga yaqin harbiy xizmatchi jalb qilingan.

Dushanba kuni Donald Tramp Oval kabinetda jurnalistlar bilan bo‘lib o‘tgan va uzoq davom etgan muloqot chog‘ida Erondagi urushga oid ko‘plab masalalar bo‘yicha fikr bildirgan, biroq Eron hududiga qo‘shinlarni joylashtirish ehtimoliga to‘xtalmagan.

Harbiy ekspertlar ta’kidlashicha, ehtimoliy joylashtirish Eronga Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali kemalar o‘tishini tiklash uchun bosimni kuchaytirishga qaratilgan bo‘lishi mumkin, deydi BBC’ning Vashingtondagi muxbiri Deniyel Bush.

Keng tarqalgan farazga ko‘ra, Amerika qo‘shini Xarq orolini egallab olish uchun jalb etilishi mumkin. Ushbu orolda neft saqlanuvchi omborlar va yuklash inshootlari joylashgan bo‘lib, Eron neft eksportining taxminan 90 foiz qismi shu yerga to‘g‘ri keladi.

«AQSh mudofaa vazirligi sobiq mulozimlari hamda harbiy ekspertlar menga aytishicha, Amerika qo‘shini ushbu kichik orolni osonlik bilan o‘z nazoratiga olishi mumkin», – deya yozadi Deniyel Bush.

New York Times suhbatdoshlari ham shu kabi ssenariyni istisno etishmaydi.

Shu bilan birga, Bush Xarq oroli Ho‘rmuz bo‘g‘ozidan taxminan 800 kilometr masofada joylashganiga e’tibor qaratgan. Bu esa shuni anglatadiki, u egallab olinishi ham Eron bo‘g‘oz orqali neft tashishni bloklashda davom etishiga to‘sqinlik qilmaydi, shu bilan birga, oroldagi amerikalik harbiylarni Eron kuchlari zarbalari xavfi ostida qoldiradi.

Reuters agentligi Amerika qo‘shini Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi xavfsizlikni ta’minlashga jalb etilishi mumkinligi haqida yozgan.

The New York Times esa doimiy bazasi Nyu Yorkda bo‘lgan 10-tog‘li o‘qchi diviziyasining 1-jangovar brigadasidan 2500 nafarga yaqin dengiz piyodasi ham yaqin kunlar ichida mintaqaga yetib borishi kutilayotganini yozgan. 

Yuborilayotgan kuchlar oddiy harbiy qismlar emas. Shimoliy Karolinadagi 82-diviziya harbiylari parashyut yoki vertolyot orqali dushman hududiga tushib, strategik obektlarni egallashga ixtisoslashgan. 1-jangovar brigada esa uzoq muddatli og‘ir hujum amaliyotlari uchun to‘liq jihozlangan. CNN telekanali ma’lumotlariga ko‘ra, hozircha 1000 ga yaqin desantchi yo‘lga chiqqan.

Ehtimoliy ssenariylardan biriga ko‘ra, dengiz piyodalari birinchi bo‘lib harakatga keltirilishi mumkin – masalan, Xarq orolidagi aerodromning shikastlangan infratuzilmasini tiklash uchun – shundan keyin ularga 82-diviziya bo‘linmalari qo‘shiladi.

Reuters agentligi qayd etishicha, quruqlik qo‘shinlaridan cheklangan formatda foydalanish ham ushbu harbiy kampaniya jamoatchilik tomonidan qo‘llovga ega bo‘lmagan sharoitda Tramp ma’muriyati uchun katta tavakkalchilik hisoblanadi. Reuters/Ipsos so‘rovlariga ko‘ra, amerikaliklarning atigi 35 foizi Eron bo‘ylab zarbalarni ma’qullagan, 61 foizi esa qarshi chiqqan (o‘tgan haftada bu ko‘rsatkichlar mos ravishda 37 va 59 foiz darajasida edi).

Mintaqaga qo‘shimcha askarlar yuborilishi haqidagi xabar ham amerikaliklar tomonidan noxush qarshi olindi. Ular Eron hududi kattaligi va tog‘li relefi sababli AQSh qo‘shinlari uzoq muddatli partizanlar tuzog‘iga tushib qolishidan xavotirlanishmoqda. «U askarlarimizni o‘limga jo‘natishdan tap tortmaydi. Axir Eron o‘ziga Amerika va Isroil hujum qilmaguncha kemalar yo‘lini to‘smagan yoki raketa otmagan edi-ku», – deya yozadi ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilaridan biri.

15 banddan iborat hujjat

24 mart kuni Oval kabinetda jurnalistlar bilan muloqot qilarkan, Donald Tramp o‘z ma’muriyati vakillari Erondagi «kerakli odamlar bilan muzokaralar olib borayotgani» va «ular kelishuv tuzishni qattiq xohlayotgani» haqida gapirdi. U vitse-prezident Jyey Di Vens va davlat kotibi Marko Rubio ham muzokaralarda qatnashayotganini aytgan.

AQSh qandaydir muzokaralarga kirishgani haqida Tramp dastlab 23 mart kuni xabar qilgandi. O‘shanda u Truth Social ijtimoiy tarmog‘ida Vashington va Tehron «Yaqin Sharqdagi harbiy harakatlarni to‘liq va har tomonlama hal qilish» haqida «juda yaxshi va samarali» muzokaralar o‘tkazganini yozgandi.

Eron TIV va parlament spikeri Muhammad-Boqir G‘olibof muzokaralar haqidagi xabarni ochiqchasiga rad etishgan. G‘olibof ularni bozorni tinchlantirish maqsadida tarqatilgan «feyk xabarlar» deb atagan.

Shu bilan birga, Eron TIVning yuqori martabali rasmiysi CBS News telekanaliga Tehron AQShdan «taklif» olgani va Eron hukumati hozirda uni ko‘rib chiqayotganini aytdi.

Keyinroq Reuters va New York Times AQSh bosimni kuchaytirish va mintaqadagi kuchlari sonini oshirish bilan bir qatorda Tehronga 15 banddan iborat tinchlik rejasini yuborgani haqida xabar berdi.

Ushbu nashrlar ma’lumotiga ko‘ra, reja Eron tomoniga Pokiston orqali yuborilgan. NYT jurnalistlari reja matnini ko‘rishmagan, ammo nashr bilan anonimlik asosida gaplashgan mulozimlarning aytishicha, Amerika tayyorlagan hujjat asosiy masalalarni, jumladan, Eronning ballistik raketa dasturlari va yadroviy dasturini qamrab olgan. Hujjat Eron rahbariyati orasida qanchalik keng tarqalgani va rasmiy Tehron uni muzokaralar uchun asos sifatida ko‘rishga qanchalik tayyorligi aniq emas.

Reuters agentligining vaziyatdan boxabar manbasi ham Vashington Eronga 15 banddan iborat reja yuborganini tasdiqlagan, ammo tafsilotlarni ochiqlamagan. Isroil nashrlari ma’lumotiga ko‘ra, reja Eron yadroviy dasturini tugatish, Yaqin Sharqdagi proksi kuchlarni qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatish hamda Ho‘rmuz bo‘g‘ozida kemachilikni tiklashni shartlarini o‘z ichiga oladi.

Axios nashri ham manbalariga tayanib, Eron AQShning 15 banddan iborat rejasini dushanba kuni ertalab, Donald Tramp muzokaralar o‘tkazilishi haqida xabar berishidan bir necha soat oldin qabul qilgani haqida yozdi.

Manbalarning so‘zlariga ko‘ra, eronlik mulozimlar tinchlik muzokaralarida vositachilik qilmoqchi bo‘layotgan Pokiston, Misr va Turkiya vakillariga Tramp allaqachon ikki marta ularni aldagani va «yana bir bor aldanishni istamasliklari»ni bildirishgan.

AQSh va Isroil rasmiylarining Axios’ga tushuntirishicha, AQSh prezidenti bir vaqtning o‘zida ham diplomatiya, ham voqealar rivojiga qarab qaror qabul qilish imkoniyatiga ega bo‘lish uchun harbiy eskalatsiya variantlariga ega bo‘lishga harakat qilmoqda.

Axios suhbatdoshlari aytishicha, muzokaralar baribir o‘tkazilgan taqdirda ham, yana ikki-uch haftagacha urush to‘xtamaydi.