Pentagon Eron bilan urushdagi ixtiloflar tufayli Ispaniyani NATOdan chetlatishni muhokama qilmoqda

AQSh mudofaa vazirligi ko‘rmoqchi bo‘lgan siyosiy choralar – ba’zi ittifoqchilarning Eron urushida Qo‘shma Shtatlar harbiylariga kirish, bazalardan foydalanish va havo hududidan o‘tish huquqlarini (ABO) berishni istamagani yoki rad etayotganidan kelib chiqqan. Bu haqda Reuters nashri Pentagon ichki elektron xati mazmunidan xabardor AQSh rasmiysiga tayanib xabar bermoqda.

Elektron xatda qayd etilishicha, ABO huquqlarini (ABO – Access, basing and overflight) ta’minlash «NATO a’zolari uchun mutlaq minimal talabdir».

Rasmiyning qo‘shimcha qilishicha, ushbu variantlar ayni paytda Pentagonning yuqori bo‘g‘inlarida muhokama qilinmoqda. Xatdagi variantlardan biri «muammoli» mamlakatlarni NATOdagi muhim yoki nufuzli lavozimlardan chetlatishni ko‘zda tutadi.

Elektron xatda keltirilgan siyosiy choralar NATO ittifoqchilariga «Yevropaliklarning hamma narsaga haqli ekani hissini kamaytirish» maqsadida kuchli signal yuborishga qaratilgan, deb xulosa qildi rasmiy vakil.

Ayniqsa Ispaniyadan qattiq norozilik

AQSh oliy rahbariyati ayniqsa, o‘z bazalari yoki havo hududidan Eronga hujum qilish uchun foydalanishga ruxsat bermasligini e’lon qilgan Ispaniyaning sotsialistik hukumatidan norozi. Qo‘shma Shtatlarning Ispaniyada ikkita muhim harbiy bazasi bor: «Rota» dengiz bazasi va «Moron» aviabazasi.

Xatda ta’kidlanishicha, Ispaniyani alyansdan chetlatish varianti AQSh harbiy amaliyotlariga cheklangan ta’sir ko‘rsatadi, ammo ulkan ramziy ahamiyatga ega bo‘ladi.

Rasmiy vakil AQSh Ispaniyani alyansdan chetlatishni qanday amalga oshirishi mumkinligini ochiqlamadi. Shuningdek, nashr ham NATOda buni amalga oshirish uchun qandaydir mavjud mexanizm bor-yo‘qligini aniqlay olmagan.

Ispaniya bosh vaziri Pedro Sanches esa bu xatni jiddiy olmasligini aytdi.

«Biz elektron xatlar yoki shaxsiy yozishmalar asosida ish ko‘rmaymiz. Biz rasmiy hujjatlar va hukumatlarning, bu vaziyatda AQSh hukumatining — rasmiy pozitsiyasiga qarab ish tutamiz», deya Sanchesning so‘zlarini keltirmoqda Reuters.

Sanches bu bilan Ispaniya hukumati «sizib chiqqan» ma’lumotlarga qarab siyosat yuritmasligini, faqat Vashingtondan rasmiy bildirishnoma kelsa munosabat bildirishi mumkinligini ta’kidlamoqda.

Shu kunlarda Kiprda bo‘ladigan Yevropa Ittifoqi yetakchilarining navbatdagi uchrashuvida NATOning o‘zaro yordam bandi ham muhokama qilinishi kutilmoqda.

Britaniyaga ham «chora ko‘rilishi» mumkin

Elektron xatda, shuningdek, Argentina yaqinidagi Folklend orollari bo‘yicha AQShning diplomatik yordamini qayta ko‘rib chiqish varianti ham mavjud.

Davlat departamenti saytida orollar Buyuk Britaniya tomonidan boshqarilishi, biroq ularga Argentina ham da’vo qilishi ko‘rsatilgan. Argentinaning libertar prezidenti Xaver Miley esa Trampning ittifoqchisi hisoblanadi.

Britaniya va Argentina 1982 yilda ushbu orollar ustida qisqa muddatli urush olib borgan. Argentina taslim bo‘lishidan oldin ikki tomondan jami 905 nafar harbiy halok bo‘lgan edi.

Tramp bir necha bor Britaniya bosh vaziri Kir Starmerni Eron bilan urushiga qo‘shilishni istamagani uchun «qo‘rqoqlikda» ayblab, haqorat qildi. Uni «Uinston Cherchill emas» deb atadi va Britaniyaning aviatashuvchi kemalarini «o‘yinchoqlar» deb ta’rifladi.

Britaniya dastlab AQSh samolyotlariga Britaniyaning ikkita bazasidan Eronga hujum qilish uchun foydalanish haqidagi so‘rovni rad etgan edi. Biroq keyinchalik «mintaqa aholisini, jumladan, Britaniya fuqarolarini himoya qilishga qaratilgan mudofaa missiyalariga» ruxsat berdi.

Pentagon aniq izoh bermadi

Pentagon matbuot kotibi Kingsli Vilson elektron xat yuzasidan izoh so‘ralganda prezident Trampdan iqtibos keltirdi: «Qo‘shma Shtatlar NATOdagi ittifoqchilari uchun qilgan barcha ishlarga qaramay, ular bizga kerak bo‘lganda yonimizda turmadi».

«Urush vazirligi prezidentda ittifoqchilarimiz endi 'qog‘oz yo‘lbarsʼ bo‘lib qolmasligi va o‘z vazifalarini bajarishini ta’minlash uchun ishonchli variantlar bo‘lishini ta’minlaydi. Bizda ushbu masala bo‘yicha ichki muhokamalar haqida boshqa izoh yo‘q», deya qo‘shimcha qildi Vilson.

Shu oy boshida jurnalistlar bilan suhbatlashgan AQSh mudofaa vaziri Pit Hegset Eron bilan urush «ko‘p narsani fosh qilganini» ta’kidlagandi. U Eronning uzoq masofali raketalari AQShga yetib bora olmasligi, ammo Yevropaga zarba bera olishini qayd etdi.

«Bizda savollar tug‘ilmoqda, to‘siqlar yoki ikkilanishlar paydo bo‘lmoqda... Agar sizga kerak bo‘lganda yoningizda turishni istamaydigan davlatlar bo‘lsa, bunday alyansning qadri qolmaydi», degandi Hegset.

AQSh alyansdan chiqishi masalasi ko‘tarilmagan

Prezident Donald Trampning o‘zi ham Ho‘rmuz bo‘g‘ozini ochishga yordam berish uchun NATOdagi ittifoqchilari harbiy-dengiz flotlarini yubormayotganini bir necha bor tanqid qilgan. U, shuningdek, alyansdan chiqish masalasini ko‘rib chiqayotganini ham e’lon qilgan.

Biroq manbaning so‘zlariga ko‘ra, elektron xatda AQShning alyansdan chiqishi yoki Yevropadagi bazalarni yopishi ham ko‘zda tutilmagan. Shunga qaramay, rasmiy vakil variantlar orasida – AQSh qo‘shinlarining bir qismini Yevropadan olib chiqib ketish rejasi bor-yo‘qligini ochiqlashdan bosh tortdi.

Tahlilchilar fikricha, AQSh–Isroilning Eron bilan urushi NATOning kelajagi borasida jiddiy savollarni keltirib chiqardi. Agar Yevropadagi ittifoqchilariga hujum qilinsa, AQSh yordamga kelmasligi mumkinligi borasida misli ko‘rilmagan xavotirlarni uyg‘otdi.

Buyuk Britaniya, Fransiya va boshqa davlatlar AQShning dengiz blokadasiga qo‘shilish urushga kirish bilan barobar ekanini aytgan. Biroq ular doimiy o‘t ochishni to‘xtatish bitimi imzolangach yoki mojaro tugagach, bo‘g‘ozni ochiq saqlashga yordam berishga tayyor ekanliklarini bildirishgan.