2025 yilda global harbiy xarajatlar rekord darajaga yetdi

2025 yilda global harbiy xarajatlar – Yevropa va Osiyoda mudofaa xarajatlarining keskin ortishi hisobiga deyarli 3 foizga o‘sdi.

27 aprel kuni Stokgolm xalqaro tinchlik muammolarini tadqiq qilish instituti (SIPRI) yillik «Jahon harbiy xarajatlari tendensiyalari» hisobotini e’lon qildi. Unga ko‘ra, Yevropaning mudofaa xarajatlari 2024 yilga nisbatan 14 foizga oshib, 864 milliard dollarni, Osiyo va Okeaniyada esa 8,1 foizga o‘sib, 681 milliard dollarni tashkil etdi.

Umumiy hisobda, 2025 yilda butun dunyo bo‘ylab harbiy dasturlarga deyarli 2,9 trillion dollar sarflandi. Bu o‘tgan yilga nisbatan 2,9 foizga ko‘pdir. Hisobotga ko‘ra, ushbu ko‘rsatkich dunyo yalpi ichki mahsulotining (YaIM) 2,5 foizini tashkil etadi va bu 2009 yildan beri eng yuqori ko‘rsatkichdir.

Qurollanish uchun eng ko‘p mablag‘ sarflagan davlatlar: AQSh, Xitoy, Rossiya, Germaniya va Hindistonning birgalikdagi xarajatlari global summaning 58 foizini tashkil etdi.

Hisobotda qayd etilishicha, AQSh harbiy xarajatlar bo‘yicha dunyoda hamon 1-o‘rinda qolmoqda – 954 milliard dollar. Undan keyingi o‘rinda Xitoy – taxminan 336 milliard dollar sarflagan. Rossiya esa taxminan 190 milliard dollar bilan uchinchi o‘rinda turibdi.

NATO va Yevropadagi o‘zgarishlar

Xarajatlar o‘sishida AQShning ittifoqchilari yetakchilik qildi. CNN nashrining yozishicha, bu avlodlar almashinuvi bilan bog‘liq o‘zgarishlarni ko‘rsatmoqda. Tadqiqotchi Jyeyd Rikardning ta’kidlashicha, 2025 yilda NATOning yevropalik a’zolari xarajatlari 1953 yildan beri eng tez sur’atda o‘sgan. Bu Yevropaning o‘z-o‘zini ta’minlashga intilishi va AQShning ittifoq ichida yukni bo‘lishish bo‘yicha bosimi bilan izohlanadi.

Xususan, NATOning quyidagi davlatlari harbiy sohadagi xarajatlarini katta miqdorda oshirgan:

• Belgiya: 59%
• Ispaniya: 50%
• Norvegiya: 49%
• Daniya: 46%
• Germaniya: 24% (114 mlrd dollar bilan dunyoda 4-o‘rin)
• Polsha: 23%
• Kanada: 23%

Osiyo va Tinch okeani mintaqasi

Osiyoda Yaponiya harbiy xarajatlarini 9,7 foizga oshirib, 62,2 milliard dollarga yetkazdi. Bu Yaponiya yalpi ichki mahsulotining 1,4 foizini tashkil etib, 1958 yildan beri eng yuqori ko‘rsatkichdir. Avstraliya, Yaponiya va Filippin kabi davlatlar nafaqat mintaqaviy keskinlik, balki AQSh qo‘llab-quvvatlashiga bo‘lgan ishonchsizlik tufayli ham xarajatlarni oshirmoqda.

Tayvan ham o‘z harbiy xarajatlarini 14,2 foizga oshirib, 18,2 milliard dollarga yetkazdi. Bu 1988 yildan beri eng katta sakrashdir.

Xitoy esa o‘z qurolli kuchlarini 2035 yilgacha modernizatsiya qilish maqsadi yo‘lida xarajatlarini 7,4 foizga oshirdi — bu ketma-ket 31 yildan buyon o‘sishdir.

Rossiya-Ukraina urushining xarajatlarga ta’siri

Ukraina dunyodagi Yalpi ichki mahsulotga nisbatan eng yirik harbiy xarajat qiluvchi davlat bo‘lib qolmoqda – taxminan 40%. Rossiya bilan to‘rtinchi yil urush olib borayotgan Kiyev dunyo miqyosida 7-o‘rinni egalladi. Rossiya esa o‘z YaIMining 7,5 foizini harbiy maqsadlarga sarfladi. Agar urush davom etsa, har ikki davlatning xarajatlari 2026 yilda ham o‘sishi kutilmoqda.

Boshqa mintaqalar

Yaqin Sharq mintaqasida Saudiya Arabistoni eng ko‘p harbiy xarajat qiluvchi davlat hisoblanadi. Xususan, o‘tgan yilda sohaga 83,2 milliard dollar sarflandi, o‘sish — 1,4%.

Isroilning 2025 yildagi harbiy xarajatlari 4,9 foizga kamayib, 48,3 milliard dollarni tashkil etgan.

Eron harbiy xarajatlari 7,4 milliard dollar sifatida ko‘rsatilgan.

Hisobot mualliflariga ko‘ra, rasmiy Tehron raqamlar pasayganini ko‘rsatsa-da, neft tushumlari hisobiga raketa va dron ishlab chiqarishga katta mablag‘ sarflanmoqda.

Pokiston bilan mojarolar fonida Hindistonning harbiy xarajatlari 92,1 milliard dollarga yetdi, o‘sish qariyb 9 foiz.

Afrika qit’asida umumiy xarajatlar 8,5 foizga oshib, 58,2 milliard dollarga yetdi. Jazoir qit’adagi eng yirik xarajat qiluvchi davlat hisoblanadi.

Shimoliy Koreya, Suriya, Yaman, O‘zbekiston, Turkmaniston, Kuba va Afg‘oniston kabi davlatlarning harbiy xarajatlari haqida ma’lumot yo‘qligi uchun hisobotga kiritilmagan.

Stokgolm tadqiqotchilariga ko‘ra, 2026 yilda o‘sish yanada yuqori bo‘lishi mumkin. Xususan, AQSh Kongressi allaqachon 2026 yil uchun 1 trillion dollardan ortiq mablag‘ni tasdiqlagan. 2027 yil uchun esa Tramp ma’muriyati rekord darajada – 1,5 trillion dollarlik mudofaa budjetini taklif qilmoqda.