“Tasalli beruvchi ayollar” maskani - yapon harbiylari qancha qiz-ayolni jinsiy qullikka mahkum etgandi?

Urush — yomon. Unda odamlar halok bo‘ladi, shahar-qishloqlar vayronaga aylanadi. Urushda bir tomon bosqinga uchraydi. Ikkinchi tomon bosqinchilik uchun kelajakda tavqi la’nat ostida qoladi. Yaponlar 1930-1940 yillarda qilgan bosqinchiliklar va noinsoniy ishlari uchun ana shunday tavqi la’natga qolgan.

XX asrning 30 yillarida dunyodagi eng qudratli davlatlarning biri bo‘lgan Yaponiya armiyasi shafqatsizlikda dong chiqargandi. Yaponlar o‘zlari egallab olgan hududlarni juda qattiqqo‘llik bilan boshqargan va qarshi chiqqanlarni ayab o‘tirmagan.

Bundan tashqari, yaponlar bosib olgan mamlakatlarda maxsus maskanlar tashkil etib, u yerda ayollarni jinsiy qullikda saqlagan.

Urushdan keyin o‘tkazilgan surishtiruvlarda, turli tadqiqotlarda yaponlar 1932 yildan 1945 yilgacha 360-410 ming atrofidagi ayolni jinsiy qullikda saqlagani ma’lum bo‘lgan.

Jinsiy qullikda saqlangan ayollar turli millat vakillari, jumladan yaponlar, xitoyliklar, koreyslar, filippinliklar va boshqalar bo‘lgan.

Xo‘sh, yaponlar nega ayollarni jinsiy qullikda saqlagan va bu ish qachondan boshlangan? Quyida yaponlar uchun o‘tmishning isnodi va qora dog‘i hisoblanadigan bu ish haqida hikoya qilamiz.

“Tasalli beruvchi ayollar”

Barchasi 1932 yilda Xitoyni boshqarib turgan Yaponiya armiyasi general-leytenanti Yasudza Okamuraning qo‘liga yapon harbiylari tomonidan zo‘rlangan xitoylik ayollar haqidagi hisobotlar kelib tushganidan boshlanadi.

Shundan so‘ng general Tokioga, bosh qo‘mondonlikka murojaat qiladi va yapon askarlarining mahalliy ayollarni zo‘rlashi oqibatida aholida Yaponiya armiyasiga nisbatan kuchli nafrat uyg‘onayotganini ma’lum qiladi.

Shuningdek, general yapon askarlari mahalliy ayollar bilan jinsiy munosabatda bo‘lib, turli kasalliklar yuqtirayotganini va bu armiya jangovar ruhiga aks ta’sir etayotganini ta’kidlaydi.

O‘z navbatida Yasudza Okamura bosh qo‘mondonlikdan muammoni hal qilish uchun Yaponiya bosib olgan hududlarda harbiylar uchun maxsus maskanlar tashkil etish uchun ruxsat so‘raydi.

Generalning rejasiga ko‘ra, maxsus maskanlarda asosan ayollar saqlanadi va yapon harbiylari ko‘ngli tusagan vaqtda borib ulardan foydalanadi. Shu yo‘l bilan yaponlarning mahalliy ayollarni zo‘rlashiga chek qo‘yiladi.

Maxsus maskanlardagi ayollar tibbiy tekshiruvdan o‘tkazib turiladi va natijada yapon harbiylarining turli yuqumli kasalliklar yuqtirishi holati kamayadi.

Bosh qo‘mondonlik generalning taklifiga rozilik bildiradi va lozim topilganda zarur choralar ko‘rish vakolatini beradi.

Shundan so‘ng Yasudza Okamura ishga kirishadi va birinchi maskanni 1932 yilda Shanxayda tashkil etadi. Maskanga ayollar Yaponiyadan keltiriladi.

O‘sha paytda bu joy “Tasalli beruvchi ayollar” deb ataladi va ularga asosan yapon harbiylari va bosib olingan mamlakatda yashayotgan yaponlar kira oladi. Mahalliy aholi vakillari qo‘yilmaydi.

Ko‘p o‘tmay Shanxayda va Xitoyning boshqa shaharlarida ham ko‘plab “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlari ochiladi. Keyinroq yaponlar bunday maskanlarini o‘zlari bosib olgan va hukmronlik qilib turgan boshqa mamlakatlarda ham tashkil etadi.

Xitoydagi “Tasalli beruvchi ayollar” maskaniga ayollar avvaliga Yaponiyadan keltirilgan bo‘lsa, keyinroq ular Filippin va Indoneziya kabi davlatlardan olib kelinadi.

Jinsiy qullikka majburlangan ayollar “Tasalli beruvchi ayollar” maskaniga asosan ikki xil yo‘l bilan keltirilgan. Ularning bir qismi yapon harbiylari tomonidan kuch bilan yashab turgan joyidan o‘g‘irlab ketilgan.

Boshqalari aldov yo‘li bilan olib chiqilgan. Ya’ni yaponlar o‘zlari bosib olgan mamlakatlarda xotin-qizlar uchun xorijiy davlatdagi restoran yoki fabrikada ish o‘rinlari borligi haqida e’lon beradi.

So‘ng e’longa ishonib kelgan ayollarga yaxshi maosh va’da qilib ularni o‘zga mamlakatga olib chiqadi va olib borib “Tasalli beruvchi ayollar” maskaniga joylaydi.

Ayollar maxsus maskanga joylashgach qopqonga tushganini anglaydi. Biroq maskanlar yapon harbiylari tomonidan qo‘riqlangani uchun ortga qaytishning iloji bo‘lmaydi.

Yaponlar ayollar uyiga qayta olmasligi uchun ularni boshqa davlatdagi maskanlarga olib borib joylaydi. Masalan, Xitoyda filippinlik, indoneziyalik, vetnamlik, Myanma, Vetnam yoki Filippinda esa xitoylik ayollardan foydalanadi.

Maskanlar qanday tartibda ishlagan va ularda qancha ayollar saqlangan?

“Tasalli beruvchi ayollar” maskanlari 1932 yildan 1945 yil boshlarigacha faoliyat yuritgan. Ularning umumiy soni 400 ta atrofida bo‘lgani aytiladi. Biroq norasmiy ma’lumotlarda bunday maskanlar soni ancha ko‘p bo‘lgani ta’kidlanadi.

Har bir maskan juda qattiq tartibda ishlagan. U yerda saqlangan ayollar har kuni shifokor nazoratidan o‘tkazilgan. Kasallikka chalingan ayollar maskandan chiqarib yuborilgan, sog‘lomlar qolavergan.

Maskanlar ochilgandan keyin ham harbiylar mahalliy aholi vakillari bo‘lgan ayollarni zo‘rlashda davom etgan. Chunki “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlarida saqlangan ayollar oldiga pul to‘lab kirish mumkin edi.

Ma’lum bo‘lishicha, maskanlardagi ayollarning aksariyati 18 yoshga to‘lmaganlar bo‘lgan. Ular har kuni 20-30 nafar yapon askari bilan qo‘shilishga majbur bo‘lgan.

Ikkinchi jahon urushi tugaguncha “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlarida jinsiy qullikka majburlangan ayollarning umumiy hisobda 25 foizi tirik qolgan. Qolgan ayollar turli sabablar bilan vafot etgan. Ayrimlari turli yo‘llar bilan o‘z joniga qasd qilgan.

Keyinchalik, bu haqda “Tasalli beruvchi ayollar” maskanida jinsiy qullikka majburgan ayol Pak Kumju shunday degandi:

“Ertalabmi yoki tushdan keyin, farqi yo‘q edi — bir askar ketardi, boshqasi darhol kirib kelardi. Biz bir-birimizni o‘z joniga qasd qilishdan qaytarishga urinardik, biroq suitsid holatlari sodir bo‘lardi. Ba’zi ayollar askarlardan giyohvand modda o‘g‘irlab, uni ko‘p miqdorda iste’mol qilardi va miqdorni oshirib yuborgani tufayli vafot etardi. Boshqalar esa noma’lum dorilarni ko‘p qabul qilib, shu yo‘l bilan o‘zini o‘ldirishga urinardi. Ayrim ayollar hojatxonada kiyimidan foydalanib o‘zini osardi”.

Shuningdek, maskanlarda ayrim kasalliklarga chalingan yoki homilador bo‘lib qolgan ayollarga “606 preparati” nomi bilan mashhur bo‘lgan “salvarsan” dorisi berilgan.

“Salvarsan” nemis vrachi Paul Erlix tomonidan kashf etilgan bo‘lib, asosan sifilis kasalligiga qarshi qo‘llangan. Biroq bu dori ayollarning bepusht bo‘lishiga ham sabab bo‘lgan.

Maskanlarda saqlangan ayollar uch guruhga bo‘lingan. Birinchi guruh asosan yangi olib kelingan ayollardan tashkil topgan va ular yuqori lavozimli yapon harbiylariga, asosan qo‘mondonlarga xizmat qilgan.

Ikkinchi, asosiy guruhni harbiy bo‘lmagan shaxslar, yapon harbiylari nazoratida boshqargan va bu yerdagi ayollardan faqat yapon harbiylari foydalangan.

Uchinchi guruhni ham harbiy bo‘lmagan shaxslar nazorat qilgan va u yerda saqlangan ayollar yapon harbiylaridan tashqari, bosib olingan mamlakatga kelib yashayotgan yaponlarga ham xizmat ko‘rsatishga majburlangan.

Turli davlatlarni egallagan Yaponiya armiyasi 1943-1944 yillarda mag‘lubiyatga uchray boshlaydi va o‘sha mamlakatni tark etadi. “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlari yaponlar chiqib ketgach yopiladi va ayollar ozodlikka chiqadi.

Yaponlar, koreyslar va xitoyliklar o‘rtasidagi bahslar

Yaponlarning 13 yil davomida ko‘plab ayollarni jinsiy qullikda saqlagani bugun Yaponiya uchun qora dog‘ hisoblanadi. Shu sababli jinsiy qullikka majburlangan ayollar va ular saqlangan maskanlar soni yaponlar hamda xitoyliklar ma’lumotlarida juda katta farq qiladi.

Masalan, yapon ma’lumotlariga ko‘ra, 1942 yilda Yaponiya mudofaa vazirligi imperiya hududida ularning soni 400 dan oshiqroq bo‘lganini qayd etgan.

Jumladan, Xitoyda 300 ga yaqin, Janubiy-Sharqiy Osiyoda 100 dan ortiq, Janubiy dengizda joylashgan orollarda 10 ta, Saxalinda 10 ta bo‘lgan.

Biroq boshqa manbalarda maskanlar soni rasmiy ma’lumotlarda keltirilganidan ancha ko‘p bo‘lgani, Yaponiya armiyasining oyog‘i yetgan barcha davlatlarda ular tashkil etilgani aytiladi.

Masalan, bugun Britaniya armiyasi serjanti Titmuss Birma (hozirgi Myanma) poytaxti Rangun shahrida suratga olgan rasm juda mashhur. Unda Britaniya armiyasi zobiti Rangundagi “Tasalli beruvchi ayollar” maskanida saqlangan xitoylik qizni savolga tutayotgani tasvirlangan.

Demak, yaponlar bunday maskanlarni Myanmada ham, o‘zlari bosib olgan boshqa davlatlar, jumladan, Xitoy, Koreya yarimoroli, Vetnam, Laos, Kambodja, Filippin, Malayziya, Indoneziya va boshqa davlatlarda tashkil etgan.

Endi maskanlarda saqlangan va jinsiy qullikka majburlangan ayollar soniga kelsak, yapon tadqiqotchilari ular sonini ham juda kam ko‘rsatgan.

Masalan, yapon tarixchisi Ikuxiko Xata “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlarida saqlangan ayollar sonini 20 ming nafar atrofida bo‘lgan deb ma’lumot bergan.

Biroq Xitoy olimi Xuan Xua Lun yaponlar jinsiy qullikka majburlagan ayollar soni 360-410 ming atrofida bo‘lganini keltiradi.

Agar “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlari Yaponiya bosib olgan aksariyat davlatlarda tashkil etilgani inobatga olinsa, xitoylik olim keltirgan raqamlar haqiqatga yaqin hisoblanadi.

Qolaversa, 13 yil davomida o‘nlab mamlakatlarda tashkil etilgan maskanlarda saqlangan ayollarning ko‘p qismi vafot etgan, kasallikka chalingan.

Yaponlar esa ularning o‘rnini boshqa ayollar bilan to‘ldiravergan. Demak, ularning soni yapon tarixchisi keltirib o‘tganidan ancha ko‘p bo‘lgan.

Urush tugagandan boshlab hanuzgacha jinsiy qullikka majburlangan ayollar soni bo‘yicha yaponlar, koreyslar va xitoyliklar orasida bahslar mavjud.

Yaponiya tarixchilariga ko‘ra, “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlarida saqlangan barcha ayollar ham jinsiy qullikka majburlanmagan. Ularning aksariyati fohishalar bo‘lgan va ular maskanlarga o‘z ixtiyori bilan borgan.

Xitoy va Koreya tarixchilari esa buni rad etadi va maskanlarda saqlangan barcha ayollar yaponlar tomonidan jinsiy qullikka majburlanganini aytadi.

Shuningdek, Xitoy va Koreya tomoni yaponlarni jinsiy qullikka majburlangan ayollar haqidagi ma’lumotlarni ataylab yo‘q qilganlikda va ularni soxtalashtirganlikda ayblaydi.

Yaponlarning munosabati

Urush tugagandan so‘ng “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlarida saqlangan ayollarning aksariyati kelajak hayotini o‘ylab o‘tmishi haqida gapirmagan.

Faqat o‘sha maskanlarda yashagan va keksayib qolgan ayollar 1990-yillar boshlarida o‘z o‘tmishini gapirib chiqadi. Shunda omma yaponlarning bir paytlar qilgan noinsoniy ishlaridan xabar topadi.

O‘sha paytda Yaponiya hukumati bir necha marta yapon harbiylari ayollarni jinsiy qullikka majburlagani uchun kechirim so‘rab chiqadi. Biroq unda raqamlar va noinsoniy ishning ko‘lami juda kam qilib ko‘rsatilgandi.

Shuningdek, Yaponiya hukumatining taassufida jinsiy qullikka majburlangan ayollarga, agar ular vafot etgan bo‘lsa yaqinlariga tovon puli to‘lab berish haqida hech gap yo‘q edi.

2007 yilda Yaponiya bosh vaziri Sindzo Abe yapon harbiylari tomonidan ayollarning ommaviy tarzda jinsiy qullikda saqlangani haqida dalillar yo‘qligini aytib chiqadi.

Uning bu gaplari xalqaro mojaroga sabab bo‘ladi va bir paytlar Yaponiya bosib olgan davlatlarda noroziliklarni keltirib chiqaradi. Masalaga hatto AQShning Yaponiyadagi elchisi ham aralashadi.

Shundan so‘ng Sindzo Abe yapon harbiylari tashkil etgan “Tasalli beruvchi ayollar” maskanlari ayollar huquqlarining buzilishiga sabab bo‘lganini aytib chiqishga majbur bo‘ladi.

Abening yapon harbiylarining ayollarni jinsiy qullikka majburlaganiga isbot yo‘qligi haqidagi gapi AQSh Kongressida ham muhokama qilinadi. Oxir-oqibat Vakillar palatasi bu masalada rezolyutsiya qabul qiladi.

Bu rezolyutsiyada AQSh tomoni Yaponiyani bir paytlar yapon harbiylari ayollarni jinsiy qullikka majburlagani bo‘yicha javobgarlikni o‘z zimmasiga olishga chaqirgandi.

2007 yil noyabrda xuddi shunday rezolyutsiyani Kanada parlamenti, dekabrda Yevroparlament ham qabul qiladi.

2015 yilda Yaponiya hukumati Ikkinchi jahon urushi yillarida ayollarni maxsus maskanlarda jinsiy qullikka majburlangani bo‘yicha javobgarlikni o‘z zimmasiga olishini e’lon qiladi.

Shundan so‘ng Seuldagi Yaponiya elchixonasi ro‘parasiga, AQShning San-Fransisko shahrida yaponlar jinsiy qullikka majburlagan ayollar sharafiga yodgorliklar o‘rnatiladi.

2017 yil noyabrda Janubiy Koreya parlamenti 14 avgust kunini Yapon harbiylari tomonidan jinsiy qullikka majburlangan ayollar kuni sifatida yod etish haqida qaror qabul qiladi.

Shuncha gap-so‘zlarga qaramasdan hanuzgacha Yaponiya hukumati yapon harbiylari tomonidan jinsiy qullikka majburlangan ayollarning yaqinlariga tovon puli to‘lab bermagan. Bu ish kelajakda qilinadimi yoki yo‘qmi, aniq emas.

Nima bo‘lganda ham yapon harbiylarining tarixda qilgan noinsoniy ishlari bugun bu millat peshonasida qora tamg‘a bo‘lib turibdi. Bu tamg‘a dog‘i hali beri ketmasa kerak.