Nogironlar «siğmayotgan» boş kent. Unutilganlar muammosi unutilmasligi kerak

Buning ustiga örnatilgan eskalatorlar ham işlamayapti. Mahalliy aholining ta’kidlaşiça, bir tomondagi eskalator bir neça oydan buyon işlamaydi, ikkinçisi esa goh işlab, goh işlamaydi. Afsuski, bu holat faqat mazkur manzilda emas, boşqalarida ham tez-tez kuzatiladi.

Toşkentdagi yerusti yöl ötkazgiçlarining aksariyat eskalatorlari nima sababdan işlamayotgani yuzasidan şahar Obodonlaştiriş boş boşqarmasi vakiliga yuzlandik. Boşqarma vakili Rasuljon Yöldoşevning ta’kidlaşiça, ehtiyot qismlar yöqligi sabab eskalatorlar işlamayapti. U aynan «Ganga»dagi eskalator tez kunda ta’mirlanişini aytdi.

Boşqarma mas’ullari işni taşkil qilayotganda mazkur muammolar yuzaga keliş ehtimolini inobatga olgan yoki yöqligi aniq emas. Nosozliklar bosqiçma-bosqiç bartaraf etilişi va’da qilingan, ammo aynan qaçonligi ham noma’lum. Aniği şuki, piyodalar ança vaqtgaça eskalatorlardan tölaqonli foydalana olmaydi.

Yerosti yölida ham şaroit yöq

«Ganga»dagi yerosti yölida ham şaroit yaratilmagani yaqqol körinib turibdi. Undagi şvellerdan yasalgan panduslar nogironlik aravaçasining ğildiraklari siğadigan darajada örnatilmagan, buni tasvirlarda ham köriş mumkin.

Panduslarning juda qiya qilib örnatilgani istalgan aravaçaning pastga tuşişiga tösqinlik qiladi. Nahotki qurilişda bu jihatlar inobatga olinmagan bölsa?

Moslaşmagan avtobus va bekatlar

Qahramonimiz bilan avtobus bekatlarida ham böldik. Ötib ketayotgan avtobus va taksilarning heç biri uni ilğagani ham yöq. Jamoa transportida harakatlanuvçi qimmatbaho Mercedes avtobusi pandus tuşirişini kutdik, ammo bunday bölmadi. Umuman, avtobuslar na bekatga yaqin joyda töxtadi, na konduktor tuşib imkoniyati çeklangan yölovçiga yordam berdi.

Yunusobod tumani Ahmad Doniş köçasida yangi yerusti ötkazgiçi qurilmoqda. U yerda imkoniyati çeklanganlarga qanday şaroit yaratilayotgani bilan qiziqdik. Zinalar qad rostlagan, quriliş davom etmoqda, lekin heç qanday pandus yoki uning örnini bosuvçi lift, eskalator uçun joy ham taşlanmagan. Nima uçun yangi qurilayotgan obektlarda ulardan nogironlar ham foydalanişi inobatga olinmaydi?

Mavzu yuzasidan Özbekiston nogironlar assotsiatsiyasi raisi Oybek Isoqov bilan suhbatlaşdik. Uning ta’kidlaşiça, deyarli har kuni yöllardagi muammolar böyiça köplab murojaatlar kelib tuşadi.

«Şahar köçalarini aylansak, nogironligi bor odamlarni uçratavermaymiz. Bu ular Toşkentda yaşamayapti degani emas, şunçaki yetarli darajada tösiqsiz muhit yaratilmagani uçun nogiron insonlar köçaga çiqmaydi. Toşkent şahrining özida rasman 45 ming nafar imkoniyati çeklangan inson bor, norasman esa ularning soni 70 mingdan köproq. Biz nogironlarni uyiga qamab ötiribmiz, çunki köçaga çiqaman desa, heç narsa unga moslaşmagan, oddiy dorixonaga ham kirolmaydi.

Agar tösiqsiz muhit yaratmasak, nogironligi bor şaxslar birorta huquqlaridan foydalanolmaydi. Çunki ular heç qayerga çiqolmaydi.

Tösiqsiz muhit talablari qonunçilikda bor, bu qonunning qabul qilinganiga 30 yildan oşdi, nima sabab bunga rioya qilinmayapti? Şuning ildizini topişimiz kerak», deydi assotsiatsiya rahbari.

«Nogironlarni ijtimoiy himoya qiliş töğrisida»gi qonunning 9-moddasiga köra, tegişli obektlarning loyihalari nogironlar jamoat taşkilotlari bilan kelişib olinişi kerak. Ammo bu iş qoğozda bor, amalda esa bee’tibor qolib ketmoqda.

Xöş, nima sabab quriliş obektlari hanuzgaça imkoniyati çeklanganlar uçun moslaşmagan? Bu savol bilan Qurilişda texnik me’yorlaş markazi boş mutaxassisi Durdona Rahimovaga yuzlandik. Uning ta’kidlaşiça, bunga buyurtmaçi taşkilot yaxşi işlamayotgani eng katta sabablardan biri hisoblanadi.

«Loyihalaştiriş topşiriğining barça majburiyatlari buyurtmaçiga yuklatilgan. Buyurtmaçi bu topşiriqqa nimani yozsa, loyihaçi şularni loyihalaştirib beradi, şu asosda quruvçi uni qurib beradi. Bu yerda quruvçini ayblaş notöğri. Çunki unga ham tayyor mahsulot keladi.

Bugungi kunda 366 ta ŞNQ (şaharsozlik normalari va qoidalari) bölsa, şuning 50 foizidan ortiğiga yangilik kiritilmoqda. Işlab çiqayotgan ŞNQga qöşimça ravişda yana bittasi, ya’ni loyiha hujjatlarini işlab çiqiş, tartibga soliş, tasdiqlaş bor. Mana şunda hamma narsalar majburiyat sifatida kiritib ketilmoqda.

Agar işlab çiqqan normamizni qonun tomonidan mustahkamlab qöysak, qaysidir taşkilotlarni köpaytirib, tekşirib ötirişning ham hojati qolmaydi. Çunki bu öz-özidan işlaydigan narsa», deydi Durdona Rahimova.

Umuman olganda, bu borada muammolar juda köp. Ularni bartaraf etiş böyiça aniq vazifalar ham belgilangan. Ularning ijrosi ta’minlanişi şart, çunki nogironlar ham şaharlarda, mamlakatning barça köçalarida erkin harakatlana olişi, özini jamiyatning bir qismi ekanini his qilişi kerak. Şundoq ham taqdirning qattiq zarbasiga uçragan bu insonlar yakkalanib qolmasligi lozim. Toşkentning “kattalari” ham nogironligi bor insonlar muammosiga befarq emas deb umid qilamiz.

Dilşoda Şomirzayeva tayyorladi.
Tasvirçilar: Asadbek Kuryazov,
Abduqodir Tölqinov, Javohir Ğayratov.
Montaj ustasi: Asadbek Kuryazov.