Ozarboyjon mustaqil bölgandan keyin yer munosabatlarini isloh qilişga kirişdi. Dastlabki – asosiy bosqiç davomida (1996-2003 yillar) yerlarni xususiylaştiriş böyiça keng kölamli dastur amalga oşirildi, 50 dan ortiq me’yoriy-huquqiy hujjatlar qabul qilindi, yerni olib qöyiş sanoqli holatdagina mumkin böldi.

Islohotni amalga oşiriş davrida muayyan ijobiy natijalarga erişildi, şu bilan birga, turli muammo va kamçiliklar islohotning har bir bosqiçiga xos böldi.

Ozarboyjon tajribasi Özbekistonnikiga öxşaş şaroitlar, iqtisodiy va institutsional xarakterdagi öxşaş muammolar mavjudligi bilan qiziq. Ozarboyjonda ötkazilgan yer islohoti Özbekistondagidan ança oldin boşlangani bois, uşbu tajribadan ma’lum saboqlarni oliş imkoni bor.

Yer islohotlari uçun şart-şaroitlar

1995 yilda – yer munosabatlarida tub özgarişlar boşlangan paytda Ozarboyjon yalpi içki mahsuloti 1990 yildagiga nisbatan 36 foizgaça pasaydi, inflatsiya darajasi yiliga 400 foizdan oşdi, qişloq xöjaligi yalpi mahsuloti 1991 yildagiga nisbatan ikki baravar qisqardi1.

Islohotlar amalga oşirilgunga qadar, barça sobiq ittifoq respublikalarida bölgani kabi, barça yerlar davlat tasarrufida edi. Işlab çiqariş vositalari, şu jumladan, qişloq xöjaligi tarmoqlari ham davlatga tegişli bölib, markazlaşgan ma’muriy-rejalaştiriş tizimi doirasida boşqarilardi. Uşbu umumiy tizim doirasida unumdor yerlar uç turga bölingan.

  • davlat xöjaliklari;
  • jamoa xöjaliklari;
  • yordamçi yakka tartibdagi xöjaliklar.

Uylar va binolar ular joylaşgan yer bilan birga davlat mulki edi. Ulardan foydalanuvçilar doimiy foydalaniş huquqiga ega bölgan holda yaşagan1.

Bundan taşqari, iqtisodiyotning barça tarmoqlari, şu jumladan qişloq xöjaligining faoliyati noqulay işbilarmonlik muhiti bilan çeklangan edi. Ozarboyjonda biznes törtta asosiy muammoga duç keldi:

  • huquqiy va tartibga soliş tizimining zaifligi;
  • investitsiyalar uçun ma’muriy tösiqlar;