«Hammani bitta dorixonaga yuborishadi» – SAMPIda farzandidan ayrilgan ota-onalar

Toshkentda yurak nuqsoni sabab operatsiya qilingan 8 oylik go‘dak vafot etdi. Ona shifokorlar harakatlarini shubha ostiga olib, xayriyadan tushgan pullar faqat bitta dorixonaga borib tushayotganini aytmoqda. Uning gaplarini boshqa ota-onalar ham tasdiqlagan. Shifokor bolaning o‘limiga og‘ir yondosh kasalliklar sabab bo‘lganini ma’lum qildi.

Jizzax viloyatida yashovchi 8 oylik Muhammadaziz Qo‘chqorov tug‘ma yurak nuqsoni bilan Toshkent davlat tibbiyot universiteti bolalar ko‘p tarmoqli klinikasi (xalq tilida SAMPI) kardioxirurgiya bo‘limida operatsiya qilingan. Jarrohlik amaliyoti muvaffaqiyatli o‘tgani aytilgan, lekin oradan uch kun o‘tib bolaning ahvoli og‘irlashib, vafot etgan.

“Dorixonaga pul to‘lab, dorisiz ketasiz”

Yagona Qo‘chqorova, Muhammadazizning onasi:

— 26 fevral kuni ertalab shifokorlar kelishdi. Bola shishib ketgan, oyoqchalarigacha, hammayog‘i shishgan, siymay chiqdi desam, bitta ukol qilamiz deb ukol qilishdi. Shundan keyin 2-3 mahal siydi. Bolani badanlari boshqacha bo‘lib o‘zgardi, ko‘karishlar bo‘ldi. Faqat shu ukollarni qildi, keyin olib kirib ketib komaga solib apparatga qo‘yishgan. Shu bilan turmadi bolam...

19 yoshli o‘g‘lim kirganida shifokor: “Bolani kasalxonadan tirik, og‘ir ahvolda olib chiqib ketyapmiz. Uyga yetib borguncha o‘lib qolsa, shifokorlarga da’voyimiz yo‘q” degan tilxat yozdirib olib, keyin bolaning o‘ligini bergan. Ertasiga ukasi ko‘milgandan keyin nega unday yozib berganini so‘rasam: “Ukangni bermaymiz, morgga topshirib yuboramiz” deyishgani uchun yozganini aytyapti. Lekin u nima tilxat ekaniga o‘g‘limning aqliyam yetmagan.

Mening bolam qaytib kelmaydi, lekin boshqa onalar menga o‘xshab kuymasin. U yerda o‘sha haftaning o‘zida 12-11 nafar bola o‘lib chiqib ketyapti. Kasalxonada ro‘za oyida xayriya pullari kelganida kasal bolalarni olib chiqib videoga oldirib, televideniyelarga yoki hokimiyatlarga ko‘rsatib, ertasiga xayriyadan olgan pullarini olib qo‘yishyapti. +5 degan aptekasi bor ekan o‘zlarining, bemorning yaqinlarini o‘sha yerga jo‘natyapti. U yerda pulni to‘laysiz, “ketavering, o‘zimiz olib borib beramiz” deydi. Qo‘lingizga dori-darmon ham, hech narsa bermaydi.

Balki hamma operatsiyalar davlat tomonidan qilinayotgandir, lekin hamma yonidan ham xarajat qilyapti. Mening o‘g‘limning operatsiyasi uchun fonddan 24 mln pul o‘tkazildi. O‘zim qilgan xarajatlarim – 4,5–5 millionga dori-darmonlar olib keldim. Lekin 2000 dollarlab sanab bergan onalar bor u yerda. Hamma o‘sha aptekaga pulini sanab berib, dorisiz ketyapti.

“Ota-onalar hech narsa deyisholmaydi – bolasi ularning qo‘lida”

Kun.uz ixtiyorida boshqa ota-onalarning ham shunday mazmundagi iddaolari bor. Ular ham ehson pullarini bitta dorixonaga topshirishgani haqida ma’lum qilishgan.

Zamira, Sirdaryo viloyati:

— 6 yoshli qizim SAMPIda yurak operatsiyasidan keyin vafot etdi. Operatsiyamiz Muhammadaziz bilan oldinma-keyin bo‘lgandi. Boshqa joyda operatsiya xarajatlarini surishtirsak, 30 mln ketadi deyishgandi. Lekin bu yerda 55 mln xarajat ketadi deb yozib berishdi. Operatsiya pulini “Mehrli qo‘llar” fondi to‘lab berdi.

Ramazon oyi bo‘lgani uchun ehson qilib berilgan pullarni qo‘limizga tutqazib, keyin konvertni ochtirmasdan yig‘ib olishdi: “dorilar uchun kerak bo‘ladi” deb. Dorilar faqat bitta aptekadan olinarkan, pulni o‘sha yerga tashlab kelasiz, kerakli dorilarni yuboramiz deyishadi. Lekin qanaqa dori, narxi qancha, u dori boshqa aptekada qanchaga sotilyapti – hech narsa bilmaysiz.

Ma’mur, Toshkent viloyati:

— 3 yil farzand kutib topgan o‘g‘limizda yurak nuqsoni aniqlangan edi. Bir nechta shifoxonalarda tekshirtirdik. Doktor Ibragimov tezroq operatsiya qildirmasak bo‘lmasligini aytdi. Chaqaloqlarniyam operatsiya qilishayotgani, natija yaxshiligini gapirdi. Biz ham ishonib, tezda operatsiyaga tayyorlandik. Afsuski, operatsiyadan keyin farzandimdan ayrilib qoldik. Bolamizga berilgan umr shunchadir balki deb, o‘zimga taskin beryapman, lekin bu yerdagi g‘alati ishlarni tushunmadim.

Ehson qiluvchilar kelib, muhtoj oilalarga ataganlarini berib ketishadi. Syomka qilinadi, keyin “hammasiga bolaga kerakli dorilar olib kelinadi” deb, +5 aptekasiga yuborishadi. U yerda shunchaki pulni berasiz va bolangizga nima olib kelishlarini bilmaysiz. Qizig‘i, nega aynan bu apteka, bu qanaqa dori, hech kim bilmaydi.

Bolam bilan bitta palatada yotgan jizzaxlik bolaning onasi shu pulni eriga berib yuborgan ekan, shifokorning qattiq jahli chiqib ketdi. Qaytarib olib kelib aptekaga topshirishdi. Apteka kimga tegishli bilmayman, lekin bu ishniyam to‘g‘ri deb bo‘lmaydi. Bu yerdagi ota-onalar hech narsa deyisholmaydi, chunki bolasi shu shifokorlarning qo‘lida.

“Ularni tilxat yozishga hech kim majbur qilmadi”

Kun.uz muxbiri Toshkent davlat tibbiyot universiteti bolalar ko‘p tarmoqli klinikasida bo‘lib, kardioxirurgiya bo‘limi rahbari Nodir Ibragimov bilan suhbatlashdi. U Muhammadazizning o‘limiga yondosh kasalliklar sabab bo‘lganini aytdi.

“Bizga olib kelishganida bu bolamizda Daun sindromi bo‘lgan. Bu sindromda o‘zi og‘ir nuqsonlar bilan tug‘iladi 80 foizi. Bu bolada ikkita yurak qorinchalari o‘rtasida teshik bo‘lgan. Yurakning ikkita klapani bitta bo‘lib ketgan. Bunda yurak bitta kamerali bo‘lib qoladi. Bu bitta og‘ir nuqson, undan tashqari bolada yana qo‘shimcha nuqson – aorta bilan o‘pka qon tomiri yurakning o‘ng tomonidan chiqqan. Ota-onasi genetik tekshirtirishmagan bolani. Bizda ham genetik tekshiruvga sharoit yo‘q, lekin genetik tekshiruvdan keyin bu tashxis tasdiqlanadi.

Bolaning davleniyasi juda past, yurak urishi ham juda past holatda bo‘lgan. Bunaqa holatdan keyin biz morgga berish kerakligini aytamiz. Bola o‘lsa morgga beriladi. Bular «yo‘q, morgga bermaymiz» deyishdi. Bizda hali biologik o‘lim qayd qilinmagan, faqat klinik o‘lim qayd qilingandi. Bular hammasi minutma-minut bolaning kartasida yoziladi. Yurak to‘xtagan va yurgizib yuborganmiz, lekin yurak urishi juda past bo‘lgan. O‘sha holatda olib chiqib ketamiz deyishdi va tilxat yozib ketishdi. Ularni hech kim majbur qilmadi tilxat yozishga.

Bizda operatsiya tekin, yotish tekin. Lekin operatsiyaga ketadigan narsalarimiz ko‘p. «Mehrli qo‘llar» fondi va Ijtimoiy himoya agentligi yordamida yiliga 300 dan ortiq bolalarni operatsiya qilamiz. Bolani yotqizamiz, sharoiti og‘ir bo‘lsa operatsiyaga yetishmagan narsalarni yozib beramiz olib kelishlari uchun. Rasman bosh vrach, apteka boshlig‘i va men imzo chekaman. Fond va agentlik agar imkoni bo‘lsa olib berishadi, ular olib bermaydigan holatlarda ehson qilish istagida bo‘lgan odamlar bilan uchrashtiramiz. Biz qo‘limizga pul ushlamaymiz. Apteka hisoblab bergan dorilarni olib kelib berishadi».

Shifokordan bu vaziyatda ota-ona, dorixona, kasalxona o‘rtasida shaffoflikni ta’minlash mexanizmi haqida so‘raganimizda, bunday tizim yo‘qligini tan oldi. Bu holat tibbiy xizmat sifati, bemor huquqlari va shaffoflik masalalarini yana bir bor kun tartibiga chiqaradi.

Vaziyat chuqur tekshiruv va tahlillarni talab qiladi. Jizzaxlik ona buning uchun farzandining qabrini ochishlariga ham rozi.