YUNISEF: bolalar o‘limiga qarshi kurashdagi taraqqiyot sekinlashdi

BMT dunyoda bolalar o‘limi qisqarishi to‘xtab qolganini ma’lum qildi. 2024 yilda butun dunyo bo‘ylab 5 yoshga to‘lmagan 4,9 million bola, jumladan 2,3 million yangi tug‘ilgan chaqaloq vafot etgan. Bu haqda 17 mart, seshanba kuni e’lon qilingan Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) va BMT Bolalar jamg‘armasi (YUNISEF)ning qo‘shma hisobotida aytilgan.

Ikki tashkilot ma’lumotlariga ko‘ra, 2000 yildan buyon 5 yoshgacha bo‘lgan bolalar o‘limi ikki baravardan ham ko‘proqqa kamaygan, ammo 2015 yildan keyin bolalar o‘limi kamayish sur’ati 60 foizdan ortiq sekinlashgan.

Bolalar o‘limining eng yuqori ko‘rsatkichlari 2024 yilda ham dunyoning ayrim hududlarida saqlanib qoldi. Bunday o‘limlarning 58 foizi Sahroi Kabirdan janubdagi Afrika mamlakatlari hissasiga, 25 foizi esa Janubiy Osiyo hissasiga to‘g‘ri keladi. Bu o‘limlarning ko‘pchiligini sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish orqali oldini olish mumkin edi.

Hisobotda qayd etilishicha, 2024 yilda vafot etgan bolalarning 100 mingi og‘ir to‘yinmaslik qurboni bo‘lgan. Shu bilan birga, tadqiqot mualliflari yozishicha, to‘yinmaslikning immun tizimiga salbiy ta’siri kabi bilvosita oqibatlari ham hisobga olinsa, haqiqiy ko‘rsatkichlar “ancha yuqori” bo‘ladi.

Yangi tug‘ilgan chaqaloqlar o‘limiga asosiy sabablar sifatida erta tug‘uruq bilan bog‘liq asoratlar (36 foiz holat) va tug‘uruq paytidagi asoratlar (21 foiz holat) ko‘rsatilgan. Hayotning birinchi oyidan keyin esa bolalar yuqumli kasalliklar, xususan bezgak, shuningdek og‘ir diareya va pnevmoniyadan vafot etmoqda.

JSST global sog‘liqni saqlash sohasidagi “eng samarali choralar” qatoriga “sinovdan o‘tgan va arzon tadbirlar”ni kiritadi. Bularga emlash, ochlikka qarshi kurashish va tegishli akusherlik yordamini ko‘rsatish kiradi.

Bundan tashqari, tashkilotlar bahosiga ko‘ra, 2024 yilda butun dunyo bo‘ylab 5 yoshdan 24 yoshgacha bo‘lgan 2,1 million bola, o‘smir va yosh kattalar vafot etgan.

Hisobot mualliflari bolalar o‘limiga qarshi choralarni kuchaytirishga, xususan sifatli tibbiy yordamdan foydalanish imkonini yaxshilashga chaqirdi. Shu munosabat bilan YUNISEF ijrochi direktori Ketrin Rassel global moliyalashtirish qisqartirilayotganini tanqid qildi. U shunday dedi: “Hech bir bola biz oldini olishni biladigan kasalliklardan o‘lmasligi kerak. Ammo biz bolalarning tirik qolishidagi taraqqiyot sekinlashayotganidan dalolat beruvchi xavotirli belgilarni ko‘ryapmiz — bu global budjetlar qisqarib borayotgan bir paytda yuz bermoqda”.