Organizmni zöriqtirib qöymang - Ramazon oyida töğri ovqatlaniş böyiça yöriqnoma
|00:22 / 13.04.202194 89713 min
Oylarning şohi Ramazonga ham yetişdik. Sönggi yillarda yaşaş tarzimiz, taomlanişimiz ança rivojlanib, özgarib qolgani rost. Bunday şaroitda inson organizmida zöriqişlar kelib çiqmasligi uçun nimalar qiliş kerak?
Diyetolog va soğlom turmuş tarzi tarğibotçisi, bloger Raşid Usmonov öz tajribalari va kuzatişlaridan kelib çiqib, röza tutiş mobaynida soğliqqa nojöya ta'sir körsatuvçi ayrim xatolar, xususan, notöğri ovqatlaniş haqida gapirib berdi. U ayniqsa pandemiya davrida yaşayotganimiz uçun ahamiyat berişimiz lozim bölgan muhim jihatlarga ham töxtalib ötgan.
Ramazon oyiga tayyorgarlik
Parhezşunoslar organizmni har qanday oçlik va parhezga tayyorlagani kabi, aslida, Ramazongaça ham nafl röza tutib, parhez qilib, soğligimizni tiklab, tayyorgarlik körib oliş kerak.
Ramazon rözasini tutişdan ikki-uç kun avval oşqozonda kislotaviylikni oşiruvçi mahsulotlarni çeklaşimiz, ayniqsa, töyib ovqatlanişdan özimizni saqlaşimiz lozim. Ayrimlar «ertadan röza», deya bir-ikki kun haddan ziyod köp va kuçli ovqatlanib olişadi va bu jarayon rözaning ilk kunlarida ularning qiynalişiga sabab bölişi mumkin. Çunki içki a'zolar yana şunça ovqat yeyilişini kutadi, iştaha oçilib, şunga tayyor turadi.
Röza tutaman degan odam, avvalo, işonç bilan boşlaşi kerak. Oç yurişga çiday olişingizga işonsangizgina butun içki organlaringiz ertalabdan keçgaça yemaslik holatini tuşunib, şu şaroitga mos faoliyat yuritadi. Sizning işonçingiz butun içki a'zolarga şomgaça oç yurişga signaldir. Işonçning kuçliligi esa farz amalni Allohning roziligi uçun bajariş kerakligini anglab, niyatni töğri qilişga boğliq.
Saharlik
Ertalab uyğonganimiz hamono dastlab iliq suvga imkon bölsa bir çoy qoşiq asal aralaştirib içib olib, keyin saharlikka tayyorgarlik körilsa, 10–15 daqiqadan söng yegan taomimiz suv bilan aralaşmaydi va noqulayliklardan qutulamiz.
Saharlikda asosiy içimlik suv bölişi lozim.
Endi esa saharlik qiliş uçun uç xil eng foydali mahsulotlarni keltirib ötamiz.
Saharlikda imkon qadar tez hazm bölmaydigan va yuqori kaloriyaga ega donli mahsulotlarni iste'mol qiliş lozim. Bular: suli bötqasi, şirguruç, mastava va şu kabilar.
Sut mahsulotlaridan eng avvalo şirçoy, undan taşqari, tvorog, qatiq, smetana mahsulotlari bilan kun davomida çanqamasdan yurişimiz kuzatilgan.
Mavzuga oid
Asal, arab xurmosi, yonğoq, mayiz, örik turşagi, olça qoqi va boşqa şu kabi quruq mevalar.
Yuqoridagi mahsulotlarni saharlik paytida imkon qadar bir-biriga aralaştirmasdan, alohida iste'mol qiliş tavsiya qilinadi. Bu kun davomida özimizni yaxşi his qilişimizga zamin yaratadi.
Qanday mahsulotlarni iste'mol qilişdan tiyiliş kerak?
Quyidagi mahsulotlar kun davomida çanqab qolişimizga — içgan suvimiz tanani tezroq tark etişiga sabab bölişi mumkin:
yoğli mahsulotlar va yoğli ovqatlar;
me'yoridan ortiq aççiq çoy;
dudlangan göşt mahsulotlari (kolbasa, sosiska va hokazo);
şör mahsulotlar;
tuzlama mahsulotlari;
kofe va kofeinga boy mahsulotlar;
şakarni haddan ziyod köp iste'mol qiliş;
barça notabiiy kimyoviy moddalar aralaştirib tayyorlangan oziq-ovqatlar;
lavr (dafna) yaproği, na'matak mevasi kabi peşob haydovçi damlamalar.
Immunitetni oşiriş yöllari
Soğlom odam röza tutişi uning immunitetini tuşirmaydi, aksinça kötaradi. Agar holsizlik, kamqonlik va boşqa kasalligingiz bölsa — albatta, şifokoringiz maslahati bilan yöl tutişingiz maqsadga muvofiqdir.
Iftorlikdan saharlikkaça ovqatlanişingizga qarab quyidagi mahsulotlardan birini qöşib iste'mol qilsangiz, immunitetingiz oşişiga juda yaxşi foyda qiladi:
Oşqovoq uruği bir oş qoşiq nonuşta bilan birga.
Zaytun yoği bir oş qoşiq keçqurun yotişdan oldin.
Sedana (siyohdona) yoği bir oş qoşiq keçqurun ovqatdan söng.
Asal bir oş qoşiq ertalab suvga qöşib.
Oq karrak uruği (rastoropşa) 10 dona iftorlikdan oldin yoki söng.
Arab xurmosi 4 dona saharlik va iftorlikda.
Jiyda 10 dona saharlikda.
Braziliya yonğoği 1 dona saharlikda.
Imbirli çoy saharlik va iftorlikda.
Dolçinli çoy saharlik va iftorlikda.
Malinali çoy saharlik va iftorlikda.
Na'matak damlamasi iftorlikda.
Za'faron damlamasi haftada ikki marta.
Yuqoridagi mahsulotlar pandemiya şaroitida sizga mustahkam immunitetni yuqori maromda uşlab turişda yaxşigina yordam beradi va soğligingizga ham foydali.
Kun davomida
«Rözadorman, kuni böyi harakat qilsam oç qolaman, harakatdan qolib holsizlanaman», deb aslo öylamang. Rözada odam doim ohista harakatda bölişi kerak, harakat va oçlik soğligimizni tiklaşimizga va mustahkamlaşimizga ikki karra hissa qöşadi.
Harakat qilmasdan faqat yotib yaşaş esa sekin-asta yurakning kam urişi va organizmning şunga könikib qolişiga, holsizlaniş holatlariga olib keladi, bu esa ibodatlarimizga ham öz ta'sirini ötkazişi mumkin. Saharlikdan söng 4–5 kilometr piyoda sayr qilib oliş, iftorlikdan keyin esa taroveh namozlarida qoyim böliş tavsiya qilinadi.
Sutkasiga kamida 7 soat uxlab oliş kerak, lekin kunduzi oç qorinda uxlaşga şaroiti borlar bu uyquni kamida ikkiga köpaytirib, hisob-kitobini olib borişi kerak. Ya'ni kunduzgi 1,5–2 soatlik uyqu tungi 4–5 soatning örnini bosadi. Bunga sabab — oşqozonimiz toza holatda bölişidir. Köproq peşindan keyin uxlab oliş tavsiya qilinadi.
Quyoş nuri garçi öz issiği bilan qiynasa-da, lekin bizni çiniqtirib, hozirda organizmimiz uçun muhim bölgan D vitaminiga töyintiradi, tana qurilişimizni mustahkamlaydi. Har kuni ertalabki 15–20 daqiqa sayr bilan, quyoş nurida çiniqib oliş kerak.
Iftorlik
Bu paytga kelib, oşqozonimiz va butun sezgi organlarimiz hazm qiliş va ta'm sezişga şay turadi. Şu sababli insonning ta'm seziş organlari karrasiga yaxşi işlaydi.
Avval ikki dona xurmo va taxminan 300 millilitrgaça iliq yoki uy haroratidagi suv bilan oğiz oçib olamiz, yoki suvni kamroq içib, höl mevalardan yeb olib, söngra 10–15 daqiqadan keyin ovqatlanişimiz mumkin. Bu xuddi avtoulovni haydaş uçun qizdirib tayyorlaşdek, oşqozonimizni ovqat hazm qilişga şay qiladi.
Keçki ovqat imkon qadar tez hazm böladigan va yengil bölişi lozim va albatta, barra salatlar, kökatlar bilan birga iste'mol qilinişi kerak. Ayniqsa, hozirgi holatda suyuq ovqat va barra salatlar qonimizni suyultirişini, aksinça, quyuq ovqatlar quyuq qon hosil qilişini unutmasligimiz lozim.
Misol uçun:
Jöjaxörozdan şörva (bir yoşga tölmagan xöroz)
Qözi göştidan şörva (olti oygaça bölgan qöy bolasi - qözi)
Uloq şörva (uç-olti oygaça eçki bolasi)
Sabzavotli dimlama (karam, şolğom, sarimsoq, oşqovoq, sabzi va hokazo)
Karam şörva
Moşxörda
Mastava
Albatta ozğinlar, qoni suyuq kişilar tansiq taomlardan iste'mol qilişi mumkin.
Keçasi yotişdan bir soat oldin, biror nima tamaddi qilmasdan uxlay olmaslik odati bölsa, qatiq, olma va boşqa tez hazm böladigan meva va sabzavotlardan yeb uxlaşi mumkin.
Zararli odatlar
Saharlikda me'yoridan ortiq va tartibsiz ovqatlanib, bökib oliş öta notöğri. Bu — yomon odat: oşqozonda muammolar keltirib çiqarişi bilan birga, aksinça, kun davomida oç va çanqab yurişingizga ham sabab bölişi mumkin.
Ortiqça vaznga ega odamlar saharlikda nomiga mevalardan yeb olib, suvdan töyib içib olişsa, şuning özi kun davomida yengil yurişlariga yetarli bölişi bilan birgalikda oçlikdan qaltiraş kabi muammolardan saqlaydi.
Saharlikda yaxşi ovqatlanib turib şartta çözilib yotiş juda zararli. Bu holat oşqozon - içaklar iş faoliyatini buzib, kun davomida behol yuriş yoki şu bilan oşqozonda muammolar kelib çiqişiga sabab bölişi mumkin. Kamida saharlikdan 2 soat ötkazib, keyin uxlaş tavsiya etiladi.
Oğiz oçganda yaxdek içimlik bilan çanqoqni bosiş ham zararli odat. Kun davomida oşqozon va içki a'zolar özini özi davolaş bilan band böladi va içki harorat issiq turgan paytda muzdek içimlik içiş — bu xuddi issiq haroratdagi şişa idişga salqin içimlikni quyib, sindirib qöyişdek gap. Bu naqafat rözaning şifobaxşlik xususiyatini pasaytiradi, balki iftorlikda yegan ovqatimizning tez hazm bölişiga ham tösqinlik qiladi.
Iftorlik vaqti kirganda juda ham köp suv içiş odati ham iştahani böğib qöyadi. Natijada, yaxşi ovqatlanolmay qolasiz yoki majburan ovqatlaniş natijasida ertalabgaça oşqozon damlab, yegan narsangiz hazm bölmasdan qiynalib yurasiz.
Ovqat payti şirinliklar, tort, şokolad, gazlangan içimliklar qöşib iste'mol qiliş mumkin emas. Bular birga aralaşsa, hazm jarayonini sekinlaştirib, bizni qiynab qöyadi. Şuningdek, notabiiy şirinliklar va şakarli mahsulotlar kun davomida oçlik hissini keltirib çiqarişini unutmang.
Oxirgi paytlarda eşitib qolamiz, saharlik va iftorlikda ovqat bazmlari yetmaganidek, yana yarim tunda döstlar davrasida yiğilib ötiriş, Ramazoniy keçalarda odatiy kunlardan köproq taomlanib oliş haqida. Lekin bu tanamizga ham, ruhiyatimizga ham ziyon qiluvçi odatlardan hisoblanadi.
Rözaning yanada şifobaxş bölişini va Ramazonda tetik yurişni istasangiz, albatta, faqat tabiiy yeguliklar va içimliklar bilan taomlanişni tavsiya qilaman. Faqat tabiiy! Tabiiy mahsulotlarni töğri tanlaşning eng sodda yöli — har bir mahsulotni yeyişdan oldin, özingizga savol berişdir.
Masalan: «Şu mahsulotni 100 yil oldin ota-bobolarimiz iste'mol qilganmi? 100 yil oldin bor edimi şu yegulik?»
«Yöq, bobolarimiz yemagan, u davrda yöq edi bu taom», degan javob kelsa, albatta, şu narsani yemaysiz yoki içmaysiz.
Ovqatlanişda har xil turdagi mahsulotlarni qöşib iste'mol qilmaslikka e'tibor qaratiş lozim.
Yana bir zararli odat — konditsionerni juda ham salqin qilib oliş hisoblanadi: şamollab qoliş mumkin. Qolaversa, issiq havoda çiniqişning özi inson organizmi uçun koni foydadir.
Xulosa
Yuqoridagi maslahatlar asosan özimning tajribalarimdan kelib çiqib yozildi, albatta, kun davomida sabr qilib yurgandan söng keçqurungi ayrim çeklovlarga rioya qiliş oson iş emas. Bu ham sabr talab qiladigan iş, agarda sabr bilan yuqoridagilarga rioya qilinsa, albatta, rözamizning şifobaxşlilik xususiyati yanada köproq böladi.
Şuni unutmangki, eski zamonlarda bobolarimizning muzlatkiçlari töla bölmagan, ular biz tuzatadigan dasturxonlarni tuzab iftorlik qilişmagan, ularning dasturxonlari faqat tabiiy içimliklar va heç qanday kimyoviy qöşimçalar qöşilmagan mahsulotlarga boy bölgan. Boz ustiga, ular quyoş nurida çiniqib, toza havodan nafas olişga harakat qilişgan. Albatta, ular rözadan bizdan-da köproq şifo topişgan. Şu sababdan avvalgi tabiiy yaşaş tarziga moslaştirib kun keçirişimiz kerak.
Ramazon rözasini tutişni boşlagandan 2–5-kun ötib ayrimlarda boş oğriği kuzatiladi. Tabiblar bunga sabab qilib tanadan zararli toksinlarning tark etişini körsatişgan. Yana qandaydir kasalligingiz bölsa, holatga qarab şifokorga murojaat qilişni unutmang.
Har bir organizm, mijoz, iqlim va şaroit har xil, şunga qarab özingizga mos bölgan foydali tadbirlarni qilib, Ramazon oyini maroqli ötkazib oling.
Butun dunyo tibbiyot va tabobat olimlari rözani ming dardga davo, deb ta'kidlaşadi. Oşqozon kasalliklari, böğinlardagi muammolar, tuzlar, toşlar, qon bosimi va boşqa kasalliklardan birvarakayiga xalos bölişni istasangiz, albatta, imkoni boriça yuqoridagi maslahatlarga töliq rioya qiling. Şundagina rözani 30 kun, paydar-pay qiynalmay tutasiz, Alloh rizoligiga erişasiz, şifo ham topasiz.
Niyatimiz — faqat Alloh roziligi uçun bölsin, salomatlikka e'tiborli böliş va soğlom taomlaniş esa sunnatga muvofiq tadbirlardir.
P.S. Pandemiyani inobatga olib şuni aytişim joizki, siz agarda salqin içimlik içiş yoki konditsionerli xonada yotib qoliş natijasida organizmingizni şamollatib qöysangiz, sizning tanangiz immun tizimi bor kuçini şamollaşni davolaşga qaratadi. Oqibatda tanada viruslarga kuraşuvçanlik pasayadi. Bunaqa holatda oldingi zotiljam (pnevmoniya) holatlari qözğab qolişi yoki xudo körsatmasin, virus yuqqan taqdirda, kasallik oğir keçişi mumkin.
