Soxta imzo, tasdig‘ini topgan jinoyat va nizoli garov: Toshkentda tadbirkor o‘zgalar qilmishini deb mulkidan ayrilib qolmoqda

Tasdig‘ini topgan jinoyat

Jinoyat ishlari bo‘yicha Chilonzor tumani sudining 2024 yil 6 maydagi hukmi bilan uch kishi – Anvar Islomov, Avazbek Toshmatov va Jamoliddin Parpiyev jinoiy jazoga tortilgan. Ular juda ko‘p miqdorda firibgarlik hamda hujjatlar, shtamplar, muhrlar, blankalar tayyorlash, ularni qalbakilashtirish, sotish yoki ulardan foydalanish jinoyatlarini sodir qilishda aybli deb topilgan.

Sud hujjatiga ko‘ra, sudlanuvchilar jinoiy til biriktirib, aldash yoki ishonchni suiiste’mol qilish yo‘li bilan o‘zganing mulkini qo‘lga kiritishni ko‘zlashgan. Buning uchun puxta o‘ylangan jinoiy reja tuzilgan.

Jinoiy rejaga ko‘ra, “Armagroup” XK rahbari nomidan O‘zsanoatqurilishbank Chilonzor filialiga qurilish mollari sotib olish uchun 3 oy imtiyozli davr va yillik 20 foiz ustama haq to‘lash sharti bilan 12 oy muddatga 10 mlrd so‘m kredit mablag‘lari ajratish haqida murojaat qilingan. Garov ta’minoti sifatida “Feruza Barakat Servis” MChJga tegishli ko‘chmas mulk qo‘yilgan. Bunga asos sifatida bankka “Feruza Barakat Servis” MChJ ta’sischilarining 2020 yil 20 noyabrdagi umumiy yig‘ilish qarori taqdim etilgan. Biroq ushbu hujjat garchi MChJning yumalok muhri bilan tasdiqlangan bo‘lsa-da, direktor va ta’sischi imzosi soxtalashtirilgan bo‘lgan.

Bank va “Armagroup” XK o‘rtasida 2 ta kredit shartnomasi tuzilib, 20 mlrd so‘m kredit ajratilgan. Ushbu mablag‘ bir nechta xo‘jalik yurituvchi sub’yektlar hisobraqamiga mebel jihozlari, maishiy texnika va qurilish mollari sotib olish uchun o‘tkazilgan. Biroq xarid qilingan tovarlar savdosidan tushgan pul kredit qarzdorligini so‘ndirishga yo‘naltirmasdan shaxsiy ehtiyojlarga sarflab yuborilgan.

Shuningdek, shu usulda O‘zsanoatqurilishbank Yashnobod filialidan “Zamon Stroy Building” MChJga 10 mlrd so‘m kredit olishga erishilgan. Bunga garov ta’minoti sifatida “Ohangaron Ilg’or Qurilish Ta’mirlash” MChJning 12,5 mlrd so‘mga kafilligi, 12,5 mlrd so‘m sug‘urta polisi taqdim etilgan. Biroq bu mablag‘ ham maqsadsiz sarflab yuborilgan.

Shu tariqa, 2021 yil 30 dekabr holatiga “Armagroup” XK va “Zamon Stroy building” MChJlarning bank oldida kredit hamda hisoblangan foizlardan jami 31,8 mlrd so‘m qarzdorlik vujudga kelgan.

Shundan so‘ng sudlanuvchilar ushbu qarzdorlikni so‘ndirish maqsadida ATB O‘zsanoatqurilishbank Yashnobod filialidan 45 mlrd so‘m kredit olishni maqsad qilishgan. Bunga garov ta’minoti sifatida “To’rtinchi Avtoxizmat” va “Feruza Barakat Servis” MChJlarga tegishli mulklar qo‘yilgan. Buning uchun bankka ushbu MChJlarning ko‘chmas mulklarni kredit ta’minotiga qo‘yish haqidagi umumiy yig‘ilish bayonnomalari taqdim etilgan. Ammo bu hujjatlarda ham MChJlar ta’sischilarining imzosi soxtalashtirilgan bo‘lgan.

Bank va jamiyat o‘rtasida 2021 yil 30 dekabr kuni shartnoma tuzilib, yillik 24 foiz ustama haqi to‘lash sharti bilan 18 oy muddatga 45 mlrd so‘m kredit ajratilgan. So‘ngra avvalgi 31,8 mlrd so‘m qarzdorlikni so‘ndirish uchun 45 mlrd so‘mning 12 mlrd 348 mln so‘mi “Zamon Stroy Building” MChJga, 20 mlrd 363 mln so‘mi “Armagroup” XKga o‘tkazilgan. Mablag‘ning qolgan qismi turli maqsadlarda har xil joylarga ko‘chirilgan. Shu tariqa, 45 mlrd so‘m maqsadli kredit sarflab yuborilgan.

Sud hukmi bilan Anvar Islomov va Jamoliddin Parpiyevga 8 yil 1 oy, Avazbek Toshmatovga 8 yil 2 oy ozodlikdan mahrum qilish jazosi tayinlangan.

Yetkazilgan moddiy zararni qoplash uchun depozitga qo‘yilgan 8 mlrd 939 mln so‘m pul O‘zsanoatqurilishbank Yashnobod filiali foydasiga o‘tkazilishi nazarda tutilgan. Sudlanuvchilardan solidar tartibda bank foydasiga 36 mlrd 60 mln so‘m undirish belgilangan.

Apellyatsiya va taftish sudlari dastlabki sud hukmini o‘zgarishsiz qoldirgan.

Mulk egalari jinoyatga sherikmi?

Bosh prokuraturaning 2024 yil 20 iyuldagi qarori bilan “Feruza Barakat Servis” va “To’rtinchi Avtoxizmat” MChJlar vakillari hamda O‘zsanoatqurilishbank mansabdorlarining harakatlarida jinoyat alomatlari yo‘q deb topilgan. Jinoyat ishining ularga nisbatan qismi harakatdan tugatilgan.

Oxiri ko‘rinmayotgan sud jarayonlari

Jinoiy ish bo‘yicha sudlanuvchilar qilmishi o‘z tasdig‘ini topib, ularga jazo qo‘llandi. Ya’ni ular tadbirkorning soxta imzosi qo‘yilgan hujjat bilan uning mulklarini 45 mlrd so‘m kredit uchun garov ta’minoti sifatida taqdim etib yuborishgan. Mulk egalari harakatlarida esa jinoyat alomatlari yo‘q deb topilgan.

Biroq ajratilgan kreditdan yuzaga kelgan qarzdorlikni undiruvi garovga qo‘yilgan mulklarga qaratilmoqda. Bu bo‘yicha 2022 yildan buyon davom etayotgan sud jarayonlarining oxiri ko‘rinmayapti.

Holat oshkor bo‘lgach “Feruza Barakat Servis” va “To’rtinchi Avtoxizmat” MChJ Toshkent tumanlararo iqtisodiy sudiga da’vo arizasi bilan murojaat qilgan. Da’vo arizasida jamiyat ta’sischilarining soxta imzo qo‘yilgan 2 ta qarorini haqiqiy emas deb topish, ushbu qarorlar bo‘yicha nizoli taraflar o‘rtasida tuzilgan barcha bitimlarga nisbatan haqiqiy emaslik oqibatlarini qo‘llash, shuningdek, kredit shartnomasini haqiqiy emas deb topish so‘ralgan.

Toshkent tumanlararo iqtisodiy sudining 2022 yil 27 oktyabrdagi hal qiluv qarori bilan da’vo qisman qanoatlantirilgan. Ya’ni ta’sischilar imzosi soxtalashtirilgan 2 ta qaror haqiqiy emas deb topilgan. Biroq da’vo talabining kredit shartnomasini haqiqiy emas deb topish qismini qanoatlantirish rad qilingan. Apellyatsiya sudi hal qiluv qarorini o‘zgarishsiz qoldirgan.

Oliy sud iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati kassatsiya instansiyasining 2023 yil 15 noyabrdagi qarori bilan apellyatsiya sudi qarori bekor qilinib, birinchi instansiya sudi hal qiluv qarori o‘zgartirilgan. Ya’ni da’voning kredit shartnomasini haqiqiy emas deb topish talabi qanoatlantirilgan.

Ammo oradan bir yil o‘tib, Oliy sud iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atining 2024 yil 26 noyabrdagi ajrimi bilan bankning qonuniy kuchga kirgan sud hujjatini yangi ochilgan holatlar bo‘yicha qayta ko‘rish to‘g‘risidagi arizasi qanoatlantirilgan. Shu tariqa, Oliy sud iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’atining 2023 yil 15 noyabrdagi qarori bekor qilinib, ish taftish tartibida ko‘rib chiqish uchun Toshkent shahar sudiga yuborilgan.

Toshkent shahar sudi iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati taftish instansiyasining 2025 yil 13 fevraldagi qarori bilan birinchi va apellsiya instansiyasi sudining qarorlari o‘zgarishsiz qoldirilgan.

Oliy sud iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati taftish instansiyasining 2025 yil 21 maydagi qarori bilan yuqoridagi sud qarori bekor qilinib, ish apellyatsiyada qayta ko‘rish uchun yana Toshkent shahar sudiga yuborilgan.

Toshkent shahar sudi iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati apellyatsiya instansiyasining 2025 yil 4 avgustdagi qarori bilan birinchi instansiya sudining 2022 yil 27 oktyabrdagi hal qiluv qarori bekor qilinib, yangi qaror qabul qilingan. Unga ko‘ra, bank vakilining da’vo muddatini qo‘llash to‘g‘risidagi arizasini qanoatlantirish rad etilgan. “Feruza Barakat Servis” va “To’rtinchi Avtoxizmat” MChJlar ta’sischilarining imzosi soxtalashtirilgan 2 ta qaror haqiqiy emas deb topilgan. Da’vo talablarining qolgan qismini qanoatlantirish rad etilgan. Toshkent shahar sudi iqtisodiy ishlar bo‘yicha sudlov hay’ati taftish instansiyasining 2026 yil 14 yanvardagi qarori bilan taftish shikoyati qanoatlantirilmasdan qoldirilgan.

So‘ngra Savdo-sanoat palatasi O‘zsanoatqurilishbank manfaatida sudga da’vo arizasi kiritgan. Fuqarolik ishlari bo‘yicha Mirobod tumanlararo sudining 2026 yil 8 yanvardagi hal qiluv qarori bilan bank foydasiga muddati o‘tgan foiz qarzdorligi bilan birga jami 70 mlrd 65 mln so‘m undirish, undiruvni garov ta’minoti sifatida qo‘yilgan “Feruza Barakat Servis” va “To’rtinchi Avtoxizmat” MChJlarning mulklariga qaratish belgilangan.

Bank nima deydi?

Kun.uz holat yuzasidan O‘zsanoatqurilishbankdan izoh oldi. Bildirilishicha, tergov harakatlari davomida so‘roq qilingan guvohlar, ayblanuvchilarning ko‘rsatmalari hamda ish bo‘yicha to‘plangan hujjatlarga ko‘ra, bankning mansabdor shaxslari tomonidan bir guruh shaxslar bilan jinoiy til biriktirgan holda kredit ajratilgani, hujjatlarni bila turib soxtalashtirgani va undan foydalangani o‘z tasdig‘ini topmagan.

“Qolaversa, bank tomonidan kredit ta’minoti sifatida garovga qo‘yilayotgan da’vogar va sherik da’vogar ta’sischilarining umumiy yig‘ilish qarorlarida imzolar soxtalashtirilganini bilmagani va buni bilishga majbur bo‘lishmagani, imzolar haqiqiy yoki soxtaligini tekshirish lavozim majburiyatlariga kirmasligi qayd etilgan.

Jinoyat ishlari bo‘yicha Chilonzor tuman sudining 2024 yil 6 maydagi hukmiga ko‘ra, ish bo‘yicha yetkazilgan moddiy zararni qoplash maqsadida depozitga qo‘yilgan 8 mlrd 939 mln so‘m miqdoridagi pul mablag‘lari hukm qonuniy kuchga kirganidan so‘ng O‘zsanoatqurilishbank ATB Yashnobod filiali foydasiga undirish, sudlanuvchilar A.Islamov, A.Toshmatov va D.Parpiyevdan solidar tartibda O‘zsanoatqurilishbank ATB Yashnobod filiali foydasiga 36 mlrd 60 mln so‘m moddiy zarar undirish belgilangan. Biroq ayblanuvchilar tomonidan mazkur zarar bugungi kunga qadar qoplanmagan”, deyiladi bank ma’lumotida.

Shuningdek, ma’lumotda sud qaroriga nisbatan bank yoki boshqa biror bir tashkilot baho berishga haqli emasligi, sud qarorining qonuniyligi faqatgina yuqori instansiya sudlari tomonidan ko‘rib chiqilishi eslatib o‘tilgan.

Hozir vaziyat qanday?

Oxirgi sud hujjatlariga ko‘ra, ayni vaqtda undiruv garov ta’minoti sifatida qo‘yilgan mulklarga qaratilmoqda.

Ma’lum bo‘lishicha, da’vogar tomon sudda yutgan vaqtida mulkka qo‘yilgan taqiq yechilgan. Hozirda garov ta’minoti sifatida qo‘yilgan mulk o‘rnida ko‘p qavatli uy qurilgan. Ushbu “dom”dagi xonadonlar yuzdan ortiq odamga sotilgan.

Agar undiruv mulkka qaratilib, bu amalga oshsa, shuncha odam sotib olgan o‘z uylariga mulk huquqini ololmasdan sarson bo‘lish va zarar ko‘rish xavfi yuzaga kelmoqda.

Oxiri nima bo‘ladi?

Bank yetkazilgan zararni undirish harakatida. Undiruv qaratilayotgan mulklar egasi esa sodir etilgan jinoyatga va yetkazilgan zararga aloqador emasligi bois “nega birovlarning qilmishi uchun yemagan somsaga pul to‘lashim kerak?” demoqda. Soddaroq aytganda birovlarning qilmishi uchun mulkidan ayrilib qolish niyatida emas.

Bu ishning oxiri nima bilan tugashini vaqt ko‘rsatadi. Voqealar rivojini kuzatishda davom etamiz.