Drondan foydalaniş huquqini qölga kiritiş uçun nimalar talab etiladi?
|18:18 / 05.12.201852 8009 min
Texnika va texnologiyalar asrida yangilik va özgarişlar bizni hayratda qoldirişda davom etmoqda. Bugunga kelib butun dunyoda keng qöllanayotgan, jahonning barça mintaqalarida foydalanilayotgan qurilmalardan biri bu – dronlardir. Alibaba, Amazon kabi internet savdo maydonlarida uşbu qurilmaning yangi modellarini körib qolamiz. Ammo foydalaniş huquqi-çi?..
Dronlardan foydalaniş masalasi hozirgi kunda dunyo hamjamiyatida qonunçilik bilan tartibga solinayotgan yangi soha hisoblanadi. Avvaliga bu ixtiro öylab topilgandan söng, barçaning diqqat-eʼtibori dron olib uçirişda bölgandi. Köp ötmay, «öyindan öt çiqdi» va köplab davlatlarda ruxsatsiz uçirişga taqiqlar qöyila boşlandi. Bu böyiça ruxsat oliş tartibi turli mamlakatlarda turliça. Jahon tajribasida bir neça tartibga soliş usullari mavjud.
Jahon tajribasi misollarda
Birlaşgan Arab Amirligi
Foto: Hoversurf
Abu-Dabi. Uşbu davlatda turli amirliklarda qonunçilik turliça hisoblanadi. Bu farq uçuvçisiz uçiş apparatlaridan foydalanişda ham mavjud. Misol tariqasida, poytaxt Abu-Dabida maxsus ruxsatsiz va savdo litsenziyasiga ega bölmasdan drondan foydalaniş taqiqlanadi. Agar siz köçada ruxsatsiz uçirsangiz va politsiya qöliga tuşsangiz, turistligingizni ham inobatga olişmaydi. Droningizni tortib olişadi, bir neça ming AQŞ dollariga teng jarima solişadi va qamoqqa taşlaşadi.
Dubay. 2018 yil may oyidan boşlab turistlarga dron olib kirişga ruxsat berildi. Ammo, buning uçun majburiy registratsiya belgilandi. Registratsiya mazkur saytda ötkaziladi.
Yana bir yöli ham bor. Vaqtinça foydalaniş uçun ariza va boşqa hujjatlar topşiriş kerak böladi. 2 hafta uçun topşiriş eng ma'qul variant. Registratsiya uçun quyidagilar körsatilişi lozim: pasportning skanerlangan varianti, fotosuratlar, çiptalar, yaşaş joyi, telefon, dron modeli, dron foydalanganda xavfsizlik texnikasi qoidalari böyiça bilimingizni tasdiqlovçi sertifikat (agar bu sertifikat bölmasa, Dubayda maxsus kurslar mavjud, 1-2 soatda örgatib, sertifikat bilan çiqarib yuborişadi).
Germaniya
Mavzuga oid
Dronlardan foydalaniş avval hamma uçun erkin edi. Ammo Germaniya kansleri Angela Merkel nutq sözlayotgan vaqtda dron juda yaqin masofada kelgani sababli, bu qurilmaning harakati qonunçilik böyiça tartibga solindi.
Germaniya qonunçiligi bu böyiça ajoyib qarorga kelgan. Dronlar vazni va hajmiga qarab turlarga bölingan. Turlarga qarab hujjatlaştiriş ham farqlanadi.
250 grammdan oğir dronlarda egasining şaxsi va yaşaş joyi haqida ma'lumotlar bölişi lozim.
5 kilogrammgaça oğirlikdagi dronlar uçun litsenziya olinişi kerak böladi. Buning uçun maxsus aviamaktablar mavjud. Bu maktablar Federal fuqaro aviatsiya idorasi tomonidan tan olingan bölişi lozim (Luftfahrt Bundesamt).
5 kilogrammdan yuqori dronlarga qöşimça «parvoz uçun ruxsatnoma» (Aufstiegserlaubnis) olinişi lozim.
Rossiya
Rossiya qonunçiligida dronlar amaliyoti böyiça asosiy manba Federatsiyaning Havo kodeksi hisoblanadi. Uşbu kodeksning 33-moddasiga köra, 250 grammdan 30 kilogrammgaça bölgan qurilmalar davlat registratsiyasidan ötişi lozim. 2017 yil 5 iyuldan boşlab oğirligi 250 grammgaça bölgan qurilmalar Federal xavfsizlik xizmati va Federal havo transporti agentligidan (Rosaviatsiya) röyxatdan ötişi lozim. Qurilma operatorlari Transport vazirligidan malaka litsenziyasini olişi lozim. Bizning tartib-qoidalar singari uçişdan oldin mutasaddi taşkilotdan ruxsat olişi va parvoz rejasi taqdim etilişi lozim. Hozirça rus huquqşunoslari bu tizim ustida işlaşmoqda. Bu masalada hali amaliyot mavjud emas.
Milliy qonunçiligimizga murojaat etganda
Qoida buzilsa, jarima kiçik emas
Xavfsizlikni ta'minlaş maqsadida uçuvçisiz uçiş apparatlarini Özbekistonga ruxsatsiz olib kiriş, sotiş va ulardan foydalaniş 2015 yil 1 yanvardan taqiqlangandi.
2017 yil 13 iyulda qabul qilingan 436-sonli Özbekiston Respublikasi qonuniga asosan uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan noqonuniy foydalaniş jinoiy va ma'muriy javobgarlikka sabab böladi. Ya'ni, noyabr oyi holatiga köra, Ma'muriy javobgarlik töğrisidagi Kodeksi 116 (2)-moddasiga binoan 4.054.600 sömdan 20.273.000 sömgaça, Jinoyat Kodeksining 260 (1)-moddasiga binoan 20.273.000 sömdan 50.682.500 sömgaça jarima solinadi. Agar bu qilmiş odamlar ölimiga, halokatga va boşqa oğir oqibatlarga sabab bölsa, 10 yilgaça ozodlikdan mahrum qiliş jazosi belgilanadi.
Qonuniy tartibda uçiriş uçun
Ruxsat oliş tartibi
Uçuvçisiz uçiş apparati (dron va boşqa şu turdagi qurilmalar) Özbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2014 yil 26 noyabrdagi 322-sonli qaroriga asosan faqatgina Vazirlar Mahkamasining alohida qarori asosida ulardan foydalaniş va Özbekiston Respublikasi hududiga olib kirişga ruxsat beriladi.
Foto: Samarqand IIB matbuot xizmati
Şuningdek, uşbu qurilmadan Özbekistonning turizm salohiyatini körsatiş maqsadida foydalaniş (foto va videomateriallar tayyorlaş), şu jumladan, çet el ijodiy guruhlari Özbekiston Respublikasi Turizmni rivojlantiriş davlat qömitasi, Madaniyat vazirligi va «Özbekkino» milliy agentligining iltimosnomasiga asosan, Mudofaa vazirligi va Parvozlar xavfsizligini ta'minlaş Inspektsiyasiga uçiş apparatlari, mas'ul şaxslar, parvoz joyi va boşqa ma'lumotlarni taqdim qilgan holda ruxsat beriladi.
Bu masalada töliqroq ma'lumotni Parvozlar xavfsizligini ta'minlaş inspeksiyasining rasmiy saytidan oliş mumkin.
Özbekiston Respublikasi Vazirlar Maxkamasining 2016 yil 31 avgustdagi 287-sonli «Özbekiston Respublikasining fuqaro va davlat aviatsiyasida uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan foydalaniş tartibi töğrisidagi» Nizomga köra, uşbu qurilmadan foydalaniş va röyxatdan ötiş qoidalari keltirilgan.
Soha böyiça mutasaddi taşkilot
Unga köra, maxsus vakolatli organ – Özbekiston Respublikasi Parvozlarning xavfsizligini nazorat qiliş inspeksiyasi hisoblanadi. Kun.uz muxbiri uşbu masala yuzasidan inspeksiyaning mas'ul xodimi Sattarov Sattor bilan suhbatlaşdi. Mutaxassisning sözlariga köra, taşkilot Vazirlar Mahkamasidan ruxsat olgandan söng, qurilmaga buyurtma olinadi. Şu joyiga ham e'tibor qaratiş lozimki, qonunçilik asosida qurilma işlab çiqarilgan korxona yoki vositaçi taşkilot bilan şartnoma tuzilib olib kelinişi lozim. Bundan taşqari, qurilma sotilgan joyda operatorlar öqitilişi va ularga maxsus bilim berilişi şart.
Şundan söng inspeksiyaga qurilmadan foydalanişga ruxsat oliş uçun ariza va dronga bölgan mulk huquqini tasdiqlovçi hujjatlar (yuqorida keltirilgan şartnomalar) topşirilişi lozim. Inspektsiya arizani 10 kun içida körib çiqişi lozim. Bu muddat içida inspeksiya xulosasi beriladi. Qölingizga tasdiqnoma yoki rad etilgani töğrisidagi asoslar beriladi.
Uşbu inspeksiya ruxsatnomasini olgandan söng, yuridik şaxs Özbekiston Respublikasi axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantiriş vazirligining (Mininfokom) ham ruxsatnomasini olişi talab etiladi.
Ruxsatnomani oldik, endi uçirsak bölar. Aslo!..
Şundan söng, buyurtmaçi Özbekiston Respublikasi havo hududidan foydalaniş uçun Havo hududidan foydalanişni boşqariş yagona tizimidan ham ruxsat olişi kerak böladi. Vazirlar Mahkamasining 287-sonli 2016 yil 31 avgustdagi qarorining 7-ilovasiga asosan ariza topşiriladi. Arizada parvoz vaqti, qurilmaning modeli va belgilari, arizaçining nomi, parvoz balandligi hamda boşqa ma'lumotlar keltiriladi.
Bundan taşqari, qaror ilovasida keltirilgan Nizomning 2-qismiga asosan uçuvçisiz uçiş qurilmalari bir neça talablarga javob berişi lozim. Bular:
Qurilma sanoat işlab çiqariş mahsuloti bölişi;
Işlab çiqaruvçi zavod pasporti yoki sertifikatga ega bölişi;
Maksimal uçiş massasi 25 kilogrammdan kam bölişi;
Hujjatlar töplanganidan söng, mudofaa vazirligining tegişli ruxsati olinadi.
Ruxsatnomalarni olgandan söng, dronlarni olib kelib foydalaniş mumkin. Qurilmani bojxonadan olib ötayotganda ruxsat berilganini tasdiqlovçi hujjat bölişi şart. Agar bu hujjatlar mavjud bölmasa, qimmatbaho qurilmani olib ötib bölmaydi.
Qulayroq yöli ham bor
Albatta, yuqoridagi hujjat töplaş jarayoni uzoq va maşaqqatli deb hisoblansa, yengillik maqsadida Vazirlar Mahkamasining 322-sonli qarorining 1-qismiga asosan taşkil etilgan «Geoinnovatsion markaz»dan foydalaniş mumkin. Uşbu markazga uçuvçisiz uçiş apparatlarini sotiş va ijaraga beriş vakolati berilgan. Umumiy tarzda uzoq muddatli şartnoma tuziladi va har bir parvoz oldidan buyurtma beriladi. Çunki ular ham parvoz vaqtiga oldindan ruxsat olişi lozim.
Umid qilamizki, bu sohada tartib-qoidalar jahon tajribasidan foydalanilgan holda yanada soddalaştiriladi.
