«Улкан армада». Трамп Эрон соҳилларига юборган ҳарбий кучлар ҳақида нималар маълум?

26 январ куни Яқин Шарқда АҚШнинг «Abraham Lincoln» авиаташувчиси бошчилигидаги авиаташувчилар гуруҳи жойлаштирилди. АҚШ Марказий қўмондонлиги расмий баёнотида ушбу гуруҳ «минтақавий хавфсизлик ва барқарорликни таъминлаш учун» келтирилгани маълум қилинган.

Қўшма Штатлар президенти Доналд Трамп аввалига Axios учун берган интервюсида Эрон соҳилларига «катта армада» юборганини айтди. 28 январ куни эса Truth Social ижтимоий тармоғида у тўғридан тўғри таҳдидга ўтиб, агар ядровий келишув тузишга рози бўлмайдиган бўлса, Теҳронга зарбалар берилишини айтди.

«Бу улкан „Abraham Lincoln“ авиаташувчиси бошчилигида Венесуэлага юборилган флотга қараганда анча каттароқ», – деди АҚШ президенти. Унинг сўзларига кўра, ҳарбий кемалар ўз миссиясини бажаришга тайёр – «зарурат туғилса, куч ишлатиш орқали ҳам».

«Умид қиламанки, Эрон тезда музокаралар столига ўтиради ҳамда адолатли ва тенг ҳуқуқли битим тузишга рози бўлади – ҳеч қандай ядро қуролисиз – бу барча томонлар учун яхши бўлади», – деган Трамп.

У Теҳронни келишув имзолашга чақириб, «вақт тугаб бораётгани» ва кейинги ҳужум 2025 йил июн ойида «Тунги тўқмоқ» операцияси доирасида берилган зарбалардан кучлироқ бўлишини қўшимча қилган. Ўшанда АҚШ кемалари ва самолётларидан Эрон ядровий объектлари бомбаланганди.

«Abraham Lincoln» авиаташувчиси бир ҳафтадан ортиқ вақт сузиб Жануби-Шарқий Осиёдан Эрон соҳиллари яқинига етиб келди. Хабар қилишларича, ундан ташқари «McFaul» ва «Mitscher» эсминецлари ҳам Яқин Шарқда турибди.

АҚШ авиаташувчилари гуруҳи ҳозирда айнан қаердалиги маълум эмас. FlightRadar24 хизмати 26 январ куни Osprey конвертопланининг Ўмон соҳиллари яқинида Ҳинд океани ичкарисидан қуруқлик томон қилган парвозини қайд этган. Бундай конвертопланлар эса авиаташувчи бортида олиб юрилади. Океанда Osprey илк бор аниқланган нуқтадан Эрон соҳилларига қадар масофа тахминан 800 километрни ташкил этади.

«Abraham Lincoln»га 90 та самолёт ва вертолёт, жумладан, F-35 Lightning II ва F/A-18 Super Hornet қирувчиларини жойлаштириш мумкин. Эсминецлар бортида эса юзлаб ракеталар, жумладан, қуруқликдаги нишонларга аниқ зарба беришга мўлжалланган Tomahawk русумли ўнлаб ракеталарни олиб юриш мумкин.

BBC Verify фактчекинг хизмати 18 январ куни Британиянинг «Лейкенхит» базасидан америкаликларнинг F-15 қирувчи самолётлари учиб кетганини тасдиқлаган. Кейин бу самолётлар – ёки улардан камида биттаси – Крит устида пайдо бўлган. Бу маршрут одатда қирувчи самолётларга узоқ парвозларда ҳамроҳлик қилувчи ёнилғи қуювчи самолёт транспондерини кузатиш орқали аниқланган.

Яқин Шарқ минтақасида АҚШ саккизта мунтазам ҳарбий базага ва ўнлаб вақтинчалик базаларга эга. Улардан энг йириги – Қатардаги Ал-Удайд авиация ва флот базасидир. Бу ердаги шахсий таркиб аъзолари сони 40-50 минг кишига баҳоланади.

Агар Қўшма Штатлар Эрон бўйлаб зарба беришга қарор қиладиган бўлса, уларнинг асосий кучи айнан авиаташувчи гуруҳ бўлади, дея қайд этади BBC. Зарбалар стратегик бомбардимончи самолётлар томонидан ҳам берилиши мумкин, уларни минтақага олиб келиб жойлаштириш шарт эмас. Бундай самолётлар океанортидаги доимий базаларидан ҳавога кўтарилиб, йўлда ёнилғи қуйиш орқали манзилга етиб бориши мумкин.

Жавобгарлик ҳудуди Яқин Шарқ, Марказий Осиё ва Шарқий Африкани қамраб оладиган АҚШ Марказий қўмондонлиги 26 январ куни бутун минтақа бўйлаб авиация машғулотлари ўтказилиши ҳақида эълон берган. Машғулотлар айнан қачон бошланиб, қачон якунланишига аниқлик киритилмаган.

Трамп Эронга зарба бериш бўйича якуний қарорни қабул қилган-қилмагани номаълум. У январ ойи бошида ҳам ушбу мамлакатдаги ҳукуматга қарши намойишлар шафқатсизларча бостирилганига жавобан ҳарбий куч қўллаш билан таҳдид қилганди, аммо кейинроқ бу фикридан қайтди.

Агар АҚШ барибир зарба берадиган бўлса, Эрон «энг қатъий тарзда» жавоб беришга тайёр, дея маълум қилган мамлакат расмийлари. Эроннинг жавоб зарбаси нишонлари АҚШнинг минтақадаги асосий иттифоқчиси саналган Исроил, шунингдек, Яқин Шарқдаги Америка базалари бўлиши мумкин. 2025 йил июнида Теҳрон АҚШнинг зарбаларига жавобан Қатардаги Ал-Удайд базасини ўққа тутганди. Бу ҳақда олдиндан огоҳлантириш берилгани учун база эвакуация қилинган, Қатар ҳаво ҳужумидан мудофаа кучлари ракеталарни тўхтатиб қолганди.

Ядровий келишув

2015 йилда Эроннинг бир қатор давлатлар билан келишуви (Қўшма кенг қамровли ҳаракатлар режаси – JCPOA) тасдиқланган, унда Эрон ядро дастурини тугатиш кўзда тутилган эди.

2018 йилда, ўзининг биринчи президентлик даврида Доналд Трамп разведканинг Эрон ядровий дастурини ривожлантириш давом этаётгани ҳақидаги маълумотларига асосланиб, АҚШни келишувдан олиб чиқди. Шундан бери Теҳроннинг Вашингтон билан музокаралари муваффақиятсиз бўлиб қолмоқда. Бу музокаралар доирасида АҚШ Эрондан ядро қуролини ишлаб чиқишдан бутунлай воз кечишни талаб қилади.

2025 йил июнида АҚШ ҳарбий-ҳаво кучлари иттифоқчилар билан биргаликда Эрон ядровий дастурининг учта асосий объекти – Натанз, Фордо ва Исфаҳондаги объектларга йирик зарбалар берди. Шундан кейин Трамп Теҳроннинг ядровий имкониятлари «бутунлай ва узил-кесил йўқ қилингани»ни эълон қилади.

Ғарб нашрлари манбаларга таяниб ёзишича, Америка зарбалари фақат Эрон ишланмаларини бир неча ойга ортга сурган, Теҳрон эса бойитилган уран захираларининг катта қисмини кўчиришга ва яширишга муваффақ бўлган.

Эрон энди мамлакатдаги бирорта ҳам объектда уранни бойитиш билан шуғулланмаётганини таъкидлайди.

Трамп Теҳрон ўз ядровий дастурини тиклашга уринса, Эронга янги зарбалар билан таҳдид қилганди.