Трамп НАТОдан норозилигини билдириб, Гренландияни эслади

“Бизга керак бўлган пайтда НАТО ёнимизда бўлмади ва яна керак бўлганда ҳам ёнимизда бўлмайди”, — деб ёзди у 8 апрел, чоршанба куни НАТО бош котиби Марк Рютте билан учрашувдан сўнг ўзининг Truth Social ижтимоий тармоғида бош ҳарфлар билан.

Трампнинг сўзларига кўра, иттифоқдошлар у “катта, ёмон бошқарилаётган муз бўлаги” деб атаган Гренландияни эслаши керак.

Жорий йил бошида Трамп АҚШ таркибига қўшиб олмоқчи бўлган ушбу Арктика ороли НАТОдаги ҳамкор давлат — Дания ҳудуди ҳисобланади. Трамп, шунингдек, иттифоқдошларни Ҳўрмуз бўғозида хавфсизликни таъминлашда АҚШни қўллаб-қувватлашга чақирган эди, аммо давом этаётган жанговар ҳаракатлар фонида улар мажбурият олишдан тийилди.

Эрон март ойи бошида АҚШ ва Исроил ҳаво ҳужумларига жавобан бўғозни тўсиб қўйган эди. Натижада Форс кўрфазидан Ҳўрмуз бўғози орқали нефт ва суюлтирилган газ ташиш деярли имконсиз бўлиб қолди, жаҳон бозорида нархлар кескин ошиб кетди. Сулҳ тузилгандан кейин Теҳрон бўғозни вақтинча қайта очишга рози бўлди.

Трамп НАТОдаги ҳамкорларнинг Эронга қарши урушда, унинг фикрича, етарли даражада ёрдам кўрсатмаётганини бир неча бор танқид қилган. Унинг қатор баёнотлари АҚШнинг Шимолий Атлантика алянсидан чиқиб кетиши мумкинлиги ҳақида хавотирларни кучайтирди. Бироқ АҚШнинг НАТОдан чиқиши учун Сенатнинг учдан икки қисми розилиги талаб этилади, бу эса деярли эҳтимолдан йироқ деб баҳоланмоқда.

Доналд Трамп 8 апрел куни Марк Рютте билан Оқ уйда учрашди. Музокаралардан сўнг Рютте CNN телеканалига берган интервюсида Трамп “алянс ва айрим аъзо давлатлардан очиқчасига хафа экани”ни айтди, бироқ бу учрашувни “икки дўст ўртасидаги жуда очиқ мулоқот” деб атади.

Трамп АҚШнинг НАТОдан чиқиши ҳақида гапирган-гапирмагани ҳақидаги саволларга Рютте қайта-қайта аниқ жавоб беришдан бош тортди.

АҚШнинг айрим НАТО давлатлари ўз мажбуриятларини бажармагани ҳақидаги айбловларига муносабат билдирган Рютте шундай деди: “Айримлари — ҳа, бажармади, аммо Европа давлатларининг аксарияти ваъда қилган ишини қилди”. У, шунингдек, Трампнинг алянсдаги кўплаб иттифоқдошлардан норози эканини тушунишини қўшимча қилди.

Йил бошида Трамп стратегик жиҳатдан муҳим бўлган Арктика оролини — зарурат туғилса, куч ишлатиш йўли билан ҳам — аннексия қилиш ниятини очиқ айтган эди. НАТОдаги европалик ҳамкорлар орасида норозилик тўлқини кўтарилгандан сўнг у бу режаларидан воз кечди, аммо бу масала бўйича музокаралар ўтказиш кераклигини таъкидлашда давом этди. Шу орада НАТО Арктикада ҳарбий иштирокни кучайтиришга қаратилган янги операцияни бошлади.

Кенг автономияга эга бўлган Гренландия ҳукумати ҳам, Дания ҳам оролнинг АҚШга қўшилиши ғоясини қатъий рад этмоқда. Копенҳаген Вашингтонни огоҳлантириб, агар АҚШ Гренландияни аннексия қилса, бу Ғарб мудофаа алянсининг якунланишига олиб келиши мумкинлигини билдирган.

Трамп эса ўз режаларини, акс ҳолда, Гренландия Россия ва Хитой қаршисида ҳимоясиз қолиши мумкин, деган даъво билан асослаган эди.