ГРУнинг янги саргузаштлари: АҚШ ва Нидерландия етти нафар россияликни нимада айбламоқда?

4 октябрь куни АҚШ адлия вазирлиги етти нафар россияликка АҚШга қарши “ёвуз мақсадларда киберфаоллик” кўрсатиш бўйича айблов эълон қилди. Вазирликнинг билдиришича, уларнинг барчаси Бош штаб бош бошқармаси (ГРУ)нинг ходимлари ҳисобланишади ва 2014 йилдан 2018 йил майигача АҚШ ва унинг ташқарисидаги антидопинг агентликлари ва ташкилотларига, хусусан Жаҳон антидопинг агентлиги (WADA), АҚШ антидопинг агентлиги (USADA), Спорт арбитраж суди (CAS), Енгил атлетика федерациялари халқаро ассоциацияси (IAAF), ФИФА ва яна 34та ташкилотга хакерлик ҳужумлари уюштиришган. Бу ҳақда АҚШ прокурори Скотт Брэйди адлия вазирлиги ўтказган матбуот анжуманида маълум қилди. Вазирлик ва ФҚБ вакилларининг таъкидлашларича, улар шунингдек, Украинага атом реакторлари учун ёқилғи етказиб берувчи Westinghouse компанияси серверини бузиб киришган ва Нидерландияда жойлашган Кимёвий қуролларни тақиқлаш ташкилоти (КҚТТ) тармоғини бузиб киришга уринишган.

Адлия вазирлигининг таъкидлашича, гумонланувчиларнинг ҳаракатлари натижасида аккаунтлари ва почта қутилари бузиб кирилган 30 мамлакатнинг 250 спортчиси ва ўнлаб ташкилотлар жабр кўрган. Гумонланувчиларнинг учтаси - Иван Ермаков, Артем Малишев ва Дмитрий Бадинга АҚШдаги 2016 йилги сайловларга аралашиш айблови шу йилнинг июнида эълон қилинган. Уларнинг барчаси Москвадаги 26165-қисм ҳарбий хизматчилари деб аталмоқда.

АҚШнинг билдиришича, қолган тўрт киши —Алексей Моренец, Евгений Серебряков, Олег Сотников ва Алексей Минин ҳам ўша қисм хизматчилари ҳисобланади. 4 октябрь куни Гаагада бўлиб ўтган матбуот анжуманида Нидерландия мудофаа вазири Анк Бейлевелд ва миллий ҳарбий разведкаси вакили Онно Эйхелсейн уларнинг КҚТТ компьютер тармоғини бузиб киришга уринишдаги роли ҳақида батафсил маълумот берганди.

Нидерландия ҳукуматининг маълумотига кўра, улар 10 апрель куни Амстердамдан Гаагага учиб келишган ва уларни Россия элчихонаси ходими кутиб олган. Уч кундан сўнг улар ижарага олинган Citroen автомобилини КҚТТ биноси яқинидаги меҳмонхона ёнига қўйишади. Автомобилда ташкилот тармоғини бузиш имконини берадиган қурилма: Wi-Fi  ва смартфонга уланган компьютер, батарея ва антенна солинган сумка бўлган. Голланд томонининг саъй-ҳаракати туфайли улар тармоқни бузиб кира олишмайди. Қурилма мусодара қилинади, россияликлар эса мамлакатдан чиқариб юборилади.

Нидерландия ва Буюк Британия ҳукуматлари вакиллари гумондорлар КҚТТ тармоғига киришга ташкилот Сергей ва Юлия Скрипаллар заҳарланиши бўйича текширув олиб бораётган вақтда уринишганига эътибор қаратишган. Уларнинг фикрича, россияликларнинг навбатдаги нишони Швейцариянинг Шпиц шаҳридаги кимёвий лаборатория бўлган.

Улар қандай иш олиб боришган

2016 йил августда айбланувчилар Алексей Моренец ва Евгений Серебряков ёзги Олимпиада ўйинлари бўлиб ўтаётган Рио-де-Жанейро шаҳрига боришган. Ермаковнинг масофадан туриб ёрдам бериши орқали улар антидопинг агентликлари билан боғлиқ шахсларга хакерлик ҳужумлари уюштиришган. Улар мансабдор шахслардан бирининг маълумотларини қўлга киритишган ва WADA’га қарашли ADAMS маълумотлар базасига киришган, дейилади адлия вазирлиги томонидан.

Гумонланувчилар Рио-де-Жанейрода меҳмонхонадаги Wi-Fi тармоғидан фойдаланаётган USADA ходимининг электрон почтага киришга имкон берувчи маълумотларини ўғирлашган. Унинг аккаунтида спортчиларнинг текширувдан ўтгани ва уларга тавсия қилинган дорилар ҳақидаги маълумотлар бўлган.

Адлия вазирлигининг таъкидлашича, айбланувчилар 2016 йил декабри ва 2017 йил январида Енгил атлетикачилар федерациялари халқаро ассоциацияси ва ФИФА ходимлари компьютерларидаги маълумотларни ўғирлашган.

Ноқонуний йўл билан қўлга киритилган маълумотларни fancybear.net ва fancybear.org ресурсларида эълон қилишган. 3 октябрь куни ФҚБ бу ресурсларга кириш имконини ёпиб қўйган.

Улар кимга ишлашган

Моренец Нидерландияда қўлга олинган пайтида телефонини синдиришга уринди, деб маълум қилди Нидерландия мудофаа вазири. Бундан ташқари, Моренецнинг ёнидан Хамовники казармаси бинолари жойлашган Несвижский тор кўчасидан Шереметьевога элтиб қўйган такси квитанцияси топилган. Бу биноларда 26165-ҳарбий қисм жойлашган. 

Be Taxi компанияси Моренецнинг ёнидан топилган квитанция ҳақиқий эканлигини тасдиқлаган. 

Meduza нашрининг хабар беришича, Можайский номидаги ҳарбий-космик академиянинг уч нафар битирувчиси Моренец 1999 йилда академиянинг махсус ахборот технологиялари факультетини битирганини айтишган.

Журналистларнинг аниқлашларича, Евгений Серебряков 2011-2012 йилларда Москва ҳаваскор футбол лигасидаги “Радикс” футбол клубида ўйнаган. Унинг фамилияси 2014 йил февралда “Амалий дискрет математика” журналидаги мақолада муаллиф сифатида келтирилган. У мудофаа вазирлигининг махсус тадқиқотлар маркази ходими сифатида кўрсатилган.

Номер.орг порталидаги маълумотларга кўра, Алексей Минин рўйхатга олинган яшаш манзили мудофаа вазирлиги бинолари мажмуасига тўғри келади.  

Олег Сотников эса Хорошевское шосседаги бинода рўйхатга олинган бўлиб, у Бош штаб бош бошқармаси штаб-квартираси деб тахмин қилинган бино ёнида жойлашган.

Уларни нима кутмоқда ва Москванинг жавоби қандай бўлди

АҚШда кибержиноятчилик учун 30 йилгача қамоқ жазоси кутади. Аммо россияликлар ўз мамлакатида бўлгани учун уларга ҳеч нима таҳдид солмайди. Етти кишининг барчаси ҳозирда Россияда бўлгани учун уларни ҳибсга олишнинг имкони йўқ, деди ФҚБ вакили Эрик Вилин. Улар ФҚБнинг қидирувдаги шахслар рўйхатига киритилган.

Улар Нидерландияда ҳам ҳибсга олинмаган, фақат чиқариб юборилган. Прагадаги халқаро муносабатлар институти катта илмий ходими Марк Галеоттининг фикрича, Нидерландия махсус хизматлари дипломатик паспортлари бўлгани учун россияликларни ҳибсга олишга ҳаққи бўлмаган.

Россия ташқи ишлар вазирлиги бу айбловларни “жосусвандлик кампанияси” деб атади.

Вазирликнинг билдиришича, Нидерландия тўрт нафар россиялик мамлакатдан чиқариб юборилгани ҳақида маълумот беришни деярли олти ой кутган. Бунинг сабаби эса 9 октябрь куни иш бошлайдиган КҚТТ сессияси бўлиши мумкин.

Россия ТИВ россиялик фуқаролар КҚТТ ва Малайзия самолёти ҳалокати билан боғлиқ маълумотларни қўлга киритиш учун киберҳужумларда айбланаётганлигини тушунмаётганлигини, тармоқдаги маълумотни қўлга киритиш учун “ҳужум объекти” ёнида бўлиш шарт эмаслигини билдирди.

Янги санкциялар киритиладими

Ғарб мамлакатлари Скрипаллар заҳарланганидан сўнг қандай ҳамжиҳатликда ҳаракат қилган бўлса, ҳозир ҳам шундай ҳаракат қилмоқда. ЕИ Гаагадаги ҳодисани “Россия ҳарбий разведка хизмати томонидан амалга оширилган душманона кибероперация” деб атади.

“Россия ўзини нооқилона тутишни ва халқаро қонун ва институтлар асосини қўпоришга уринишини бас қилиши керак”, -деб таъкидлади НАТО бош котиби Йенс Столтенберг.

Россияга қарши янги санкциялар киритилиши мумкин, дея тахмин қилади Лондондаги Европа ислоҳотлари маркази директори Иан Бонд. Унинг фикрича, санкциялар иқтисодий эмас, дипломатик бўлади.